Phóng to

Ngoại trưởng John Kerry (phải) gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Rome ngày 23-10. Mỹ luôn dành sự ủng hộ đặc biệt cho Israel - Ảnh: Reuters

Ông Kerry còn đau đầu hơn khi quan hệ đồng minh kéo dài suốt 80 năm giữa Mỹ và Saudi Arabia đang đứng trước nguy cơ tan rã.

Sau động thái chưa từng có tiền lệ trong lịch sử (từ chối chiếc ghế không thường trực tại Hội đồng Bảo an), Saudi Arabia tiếp tục bắn những tín hiệu muốn rời xa đồng minh Mỹ của mình. Tín hiệu đầu tiên là từ hoàng tử Bandar Bin Sultan al-Saud, thành viên gia đình hoàng gia, người từng có 22 năm làm đại sứ tại Washington DC và giờ là người phụ trách tình báo.

Cả Reuters và Wall Street Journal nói ông al-Saud tuyên bố với các nhà ngoại giao châu Âu rằng Riyadh sẽ giảm dần các hoạt động hợp tác với Mỹ. “Quan hệ với Mỹ đã xấu đi trong một thời gian rồi khi Saudi thấy Mỹ đang gần gũi hơn với Iran và Mỹ cũng không ủng hộ Saudi trong cuộc nổi dậy ở Bahrain” - ông Bandar nói. Theo ông, việc từ chối vào Hội đồng Bảo an chính là thông điệp cho Washington.

“Việc thay đổi chính sách tách xa Mỹ là một bước đi lớn - một nguồn tin Saudi Arabia nói với các báo - Saudi không còn muốn mình rơi vào vị thế bị phụ thuộc nữa”. Trong một tuyên bố ở Washington, khác với kiểu vòng vo ngoại giao, Turki al-Faisal - cựu giám đốc cơ quan tình báo và là một thành viên quan trọng khác của hoàng gia - chỉ trích chính sách Mỹ ở Syria là “thảm hại” và “xảo trá” để “giúp Obama cơ hội xuống thang, và để giúp Assad tiếp tục sát hại dân thường”. Ông chỉ trích thẳng Obama là “thiếu quyết đoán” trong vấn đề Syria và đàm phán Palestine - Israel.

Mỹ và Saudi Arabia đã tuyên bố quan hệ đồng minh từ năm 1932, giúp Riyadh có đồng minh quân sự quan trọng trong khi Washington có nguồn cung cấp dầu ổn định. Những tuyên bố cứng rắn lần này cho thấy đây là cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Rạn nứt quan hệ không chỉ ảnh hưởng về mặt đối ngoại mà còn có những ảnh hưởng nghiêm trọng về kinh tế và quân sự với cả hai. Saudi Arabia là bạn hàng quân sự lớn của Mỹ, đồng thời là nhà cung cấp dầu mỏ quan trọng hàng đầu cho Mỹ nhiều thập niên qua. Ngoài ra, Saudi Arabia cũng giữ lượng trái phiếu của Chính phủ Mỹ trị giá khoảng 700 tỉ USD.

Bên lề hội nghị về Syria ở London hôm 22-10, Ngoại trưởng Kerry thừa nhận sự rạn nứt quan hệ giữa hai đồng minh. “Chúng tôi biết người Saudi rõ ràng thất vọng về việc tấn công quân sự (ở Syria) không diễn ra và còn nghi vấn về một vài việc khác ở khu vực” - ông Kerry nói. Nhưng ông cũng cố hạ nhiệt tình hình căng thẳng khi liên tục nhắc về tầm quan trọng của Saudi Arabia tại khu vực. Ông nói ông có gặp Ngoại trưởng Saud al-Faisal ở Paris một ngày trước đó và Riyadh vẫn đang ủng hộ Washington. “Tôi tin tưởng mạnh rằng Mỹ và Saudi Arabia sẽ tiếp tục là các bạn bè và đồng minh quan trọng” - ngoại trưởng Mỹ nói.

Quan hệ Washington - Riyadh từng có những thăng trầm, như vào năm 1973 khi Mỹ ủng hộ Israel trong cuộc chiến Yom Kippur (dẫn đến việc khối Ả Rập cấm vận dầu mỏ) hoặc sau ngày 11-9 - khi hầu hết những kẻ cướp máy bay tấn công khủng bố đều là người Saudi - nhưng đều đã hồi phục. Giờ đây các lý do để gắn kết mối quan hệ như Ai Cập (chống Anh em Hồi giáo), Iran, Iraq (chống Saddam Hussein), Syria, Afghanistan hay dầu mỏ (Saudi hợp tác với Trung Quốc nhiều hơn, Mỹ cũng tăng phần khai thác trong nước)... đều đang xấu đi. David Ignatius mô tả trên Washington Post rằng mối quan hệ giữa hai bên đã xấu đi hơn hai năm qua như cuốn phim quay chậm nhưng không ai ở cả hai phía có hành động gì để cứu vãn.

Về dài hạn cả hai bên vẫn còn cần nhau nên sự đổ vỡ hoàn toàn khó có thể xảy ra. Dù vậy, quan hệ đồng minh một thời cũng khó mà gần gũi được như cũ.