Theo các chuyên gia, giới chức Nepal nghi ngờ trận lũ quét xảy ra ngày 26-8 có thể liên quan đến hiện tượng hồ băng vỡ hoặc sụp đổ sông băng tại khu vực Himalaya.

Nhà băng hà học Olaf Eisen, giáo sư tại Viện Nghiên cứu biển và vùng cực Alfred Wegener và Đại học Bremen (Đức), cho rằng những hiện tượng tương tự hoàn toàn có thể xảy ra tại châu Âu, đặc biệt ở dãy Alps.

Ông dẫn trường hợp tại làng Blatten của Thụy Sĩ. Tháng 5-2025, một vụ sạt lở đá và băng xảy ra tại khu vực này khiến một người thiệt mạng, dù người dân đã được sơ tán trước đó.

Theo ông Eisen, xét về khối lượng tuyết đá trượt, thảm họa vừa xảy ra tại Nepal - Trung Quốc được ước tính lớn gấp khoảng 10-20 lần vụ việc ở Blatten.

Sông băng tan, núi cao mất ổn định

Ông Eisen cho biết châu Âu là một trong những khu vực có tốc độ nóng lên nhanh do biến đổi khí hậu. Sông băng rút nhanh cùng với tầng đất đóng băng vĩnh cửu tan chảy đang làm suy yếu cấu trúc các vùng núi cao.

Những khu vực ở độ cao khoảng 2.500 - 3.000m, trong đó có một số vùng thuộc Pháp, Ý, Áo và Thụy Sĩ, được đánh giá có nguy cơ cao hơn. Nguy cơ này có thể tăng mạnh khi xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng hoặc mưa lớn.

Theo Đài Phát thanh và Truyền hình Thụy Sĩ (SRF), khoảng 1.000 sông băng đã biến mất tại nước này kể từ năm 1850. Khoảng 1.000km² diện tích từng được băng bao phủ cũng đã mất lớp băng.

Mới đây, sông băng Weisshorn East, được theo dõi trong nhiều năm, xảy ra 3 vụ sụp đổ nhỏ. Thị trưởng Randa Frederic Imboden cho biết có thể vài trăm nghìn m³ băng đã tách khỏi sông băng. Hiện chưa có nguy hiểm đối với người dân, nhưng một số tuyến đường đi bộ và xe đạp đã được đóng để bảo đảm an toàn.

Biến đổi khí hậu làm tăng nguy cơ

Theo ông Eisen, thảm họa liên quan đến sông băng có thể là một quá trình tự nhiên mang tính chu kỳ. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu do con người gây ra đang làm nguy cơ ngày càng lớn hơn.

Khi nhiệt độ tăng, tầng đất đóng băng vĩnh cửu tan chảy. Sông băng cũng có thể tan từ phía đáy, làm giảm độ ổn định của khối băng. Trong những đợt nắng nóng hoặc mưa lớn, nước tích tụ bên dưới có thể tạo áp lực khiến khối băng sụp đổ.

Năm 2022, một khối băng lớn tách khỏi sông băng Marmolada ở Ý, khiến 11 người leo núi thiệt mạng.

Ông Eisen cho rằng ngay cả việc giảm một phần nhỏ nhiệt độ trung bình toàn cầu cũng có ý nghĩa trong việc bảo vệ các sông băng. Các biện pháp bảo vệ cơ học hiện chỉ mang tính tạm thời và chủ yếu được áp dụng tại một số khu vực trượt tuyết.

Theo chuyên gia này, giải pháp căn bản vẫn là hạn chế biến đổi khí hậu.

Từ lũ quét kinh hoàng ở Nepal - Trung Quốc: bài học nào cho chúng ta?

Sau vụ lũ quét ở biên giới Nepal - Trung Quốc, chuyên gia cho rằng Việt Nam có địa hình đồi núi dốc cao, khe suối hẹp nên khi xảy ra mưa lớn, nguy cơ sạt lở đồi núi, tạo thành những đập tạm, sau đó vỡ ra và gây lũ quét.