Trước tình trạng drone, diều uy hiếp sân bay Tân Sơn Nhất, tại tọa đàm "Từ drone đến diều: Bài toán an toàn hàng không trong lòng đô thị" chiều 21-8, nhiều chuyên gia đặt vấn đề phát hiện vật thể lạ rồi, truy vết khó khăn ra sao?

Truy vết thế nào?

Các chuyên gia cho rằng sau việc phát hiện một vật thể lạ còn là bài toán khó hơn nhiều, đó là gì, đang ở đâu, ai điều khiển và lực lượng chức năng có thể tìm đến người điều khiển nhanh tới mức nào?

Góp ý tại tọa đàm, GS.TS Hà Nam Khánh Giao - Phó giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam - cho rằng khả năng truy vết theo thời gian thực là một trong những mắt xích quan trọng khi xây dựng hệ thống chống drone quanh sân bay.

Theo ông, phát hiện một drone không đồng nghĩa cơ quan chức năng lập tức biết thiết bị thuộc về ai, hoặc người điều khiển đang đứng ở đâu.

"Chưa chắc khi phát hiện một drone chúng ta đã có thể truy cập ngay thông tin để xác định thiết bị đó của ai, được điều khiển từ đâu" - ông Giao nói.

Bài toán còn phức tạp hơn khi vật thể xâm nhập không phải drone có đăng ký hay thiết bị điện tử có thể nhận dạng. Trên thực tế còn có diều, bóng bay, khinh khí cầu, vật thể phục vụ vui chơi, quảng cáo hoặc nhiều phương tiện tự chế.

Với những trường hợp này, hệ thống có thể xác định tọa độ vật thể, nhưng việc lần ra người thả, người điều khiển hoặc nguồn xuất phát lại là câu chuyện khác.

Theo ông Giao, xây dựng cơ sở dữ liệu đăng ký drone là cần thiết, nhưng dữ liệu đó phải kết nối được với hệ thống thực thi.

Nếu sân bay phát hiện vật thể nhưng phải qua nhiều đầu mối mới xác định được chủ sở hữu hoặc người vận hành, tốc độ xử lý có thể chậm hơn chiếc drone đang di chuyển.

Do đó bên cạnh radar, cảm biến quang điện, thiết bị phát hiện tín hiệu vô tuyến hay những công nghệ chống drone khác, cần có cơ chế pháp lý rõ ràng về chia sẻ dữ liệu.

Ai được truy cập dữ liệu? Ai xác minh? Ai chịu trách nhiệm truy tìm người điều khiển? Khi cần can thiệp thì đơn vị nào ra quyết định? Những câu hỏi này phải được quy định cụ thể giữa sân bay, kiểm soát không lưu, công an, quân đội, phòng không và chính quyền địa phương.

Ông cũng lưu ý sau những thay đổi về tổ chức đơn vị hành chính, trách nhiệm của địa phương trong xử lý các vụ drone, diều hoặc vật thể bay ảnh hưởng đến sân bay càng cần được hướng dẫn cụ thể. "Không chỉ nói chung là phối hợp. Trong luật và các nghị định dưới luật phải rõ cơ quan nào làm việc gì, thông tin được chia sẻ ra sao" - ông Giao nói.

Sân bay phải chủ động "lo trước"

PGS.TS Nguyễn Thiện Tống, chuyên gia hàng không, cho rằng trong bài toán này, sân bay trước hết phải chủ động xây dựng năng lực phòng chống, áp chế drone.

Khi hệ thống xác định được tọa độ vật thể, lực lượng chức năng có thể đánh giá nó có nằm trong hành lang cất, hạ cánh hay không. Nhưng bước tiếp theo vẫn là xác định nguồn phát và người điều khiển.

Nhiều trường hợp có thể xuất phát từ thiếu hiểu biết, như người dân thả diều hoặc sử dụng drone quay phim mà không nhận thức đầy đủ vùng hạn chế bay.

Tuy nhiên công tác bảo vệ không thể chỉ xây dựng trên giả định mọi vi phạm đều vô tình. "Có thể người ta vô tình, nhưng nếu có người cố ý phá hoại thì sao? Vì vậy sân bay phải lo từ trước" - ông Tống nói.

Theo chuyên gia này, ngoài trang thiết bị kỹ thuật, có thể phát huy người dân sống quanh sân bay như một mạng lưới cung cấp thông tin ban đầu. Điện thoại thông minh hiện có thể ghi hình, xác định vị trí và truyền thông tin rất nhanh.

Nếu xây dựng được đầu mối tiếp nhận, người dân có thể hỗ trợ lực lượng chức năng khoanh vùng nơi drone xuất phát hoặc người đang điều khiển.

Ông Tống cũng cho rằng người sử dụng drone phải được phổ biến rõ trách nhiệm của mình, khu vực nào được bay, độ cao nào được phép và những nơi tuyệt đối không được đưa phương tiện vào.

Với nhu cầu quay phim, chụp ảnh thông thường, theo ông, không có nhiều lý do để drone phải bay lên độ cao hàng trăm mét.

Những trường hợp phương tiện bay ở độ cao rất lớn hoặc tiến sát hành lang cất, hạ cánh cần được đặc biệt lưu ý và làm rõ mục đích.

Không thể chỉ nhìn drone như một mối nguy

Từ bài toán bảo vệ sân bay, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần nhìn rộng hơn tới việc quản lý toàn bộ không phận tầm thấp. 

Ông Phan Huy Thùy - Phó giám đốc điều hành Công ty Trường Thịnh TTD - nói nhà sản xuất cũng giới thiệu công nghệ các camera hồng ngoại phát hiện rất rõ, nhìn được cả ban ngày và ban đêm, nhận biết thế nào là chim và thế nào là thiết bị bay. 

Trong đó drone chính ngạch đều có số series, định dạng máy là gì thì liên quan đến sản phẩm này là dễ "truy ra" được chủ sở hữu và địa chỉ của người này. 

Ông Thùy cũng chia sẻ "dù là đơn vị cung cấp nhưng chúng tôi cũng phải đi tuyên truyền người dân bay như thế nào và bay ở đâu. Người dân không nhìn thấy sân bay, máy bay nhưng khoảng cách như thế nào chúng tôi phải hướng dẫn cho người dân về hành lang an toàn" - ông Thùy nói.

Theo các chuyên gia, drone hiện không còn là thiết bị chỉ dành cho quay phim, chụp ảnh. Drone được sử dụng trong nông nghiệp, khảo sát, đo đạc, giám sát công trình, cứu hộ, logistics và nhiều hoạt động kinh tế khác.

Khi số lượng phương tiện tăng nhanh, quản lý theo cách cấp phép từng trường hợp hoặc chỉ xử lý sau khi xảy ra vi phạm sẽ ngày càng bộc lộ giới hạn.

Một hệ thống quản lý trong tương lai phải có khả năng trả lời gần như tức thời phương tiện nào đang bay, ai vận hành, được phép hoạt động ở đâu, ở độ cao nào và có đang đi vào vùng hạn chế hay không.

Theo hướng này, nhận diện và truy vết không chỉ phục vụ chống drone tại sân bay. Đó còn là hạ tầng để những phương tiện bay hợp pháp có thể cùng hoạt động trong một không gian được kiểm soát.

PGS.TS Nguyễn Thiện Tống cho rằng đây là vấn đề cần được đặt ở cấp chính sách quốc gia, thay vì để từng ngành tự xử lý phần việc của mình. Hiện hoạt động drone liên quan đến nhiều cơ quan, từ hàng không, quốc phòng, công an đến chính quyền địa phương và cơ quan quản lý kỹ thuật. Ông Tống nhấn mạnh tương lai của "bầu trời thấp" còn rộng hơn drone. Vì máy bay điện, phương tiện cất hạ cánh thẳng đứng, taxi bay hay những phương tiện vận tải kích thước nhỏ có thể hình thành một lớp giao thông mới. 

Khi đó đô thị sẽ cần điểm cất hạ cánh, hành lang bay, hệ thống điều hành và tiêu chuẩn an toàn riêng. "Đây không chỉ là vấn đề an toàn hay thương mại, mà còn là câu chuyện phát triển cho tương lai" - ông Tống nói.

Máy bay mạnh hơn chim, vì sao lại sợ một cánh diều?

"Máy bay mạnh hơn chim, tại sao lại sợ một cánh diều mong manh?", câu hỏi được lãnh đạo ACV nhắc lại khi nói về nguy cơ drone, diều quanh sân bay.