Tối 11-8, hoạt động cất, hạ cánh tại sân bay Tân Sơn Nhất hai lần bị gián đoạn sau khi các tổ lái phát hiện drone gần khu vực đường bay. 

Tổng thời gian gián đoạn gần 60 phút, khiến ít nhất 56 chuyến bay bị ảnh hưởng, ước tính thiệt hại tới 38-52 tỉ đồng.

Lập tổ công tác phát hiện, ứng phó drone ở sân bay

Hai vụ việc có nguyên nhân khác nhau nhưng cùng cho thấy mức độ nhạy cảm của hoạt động hàng không. Một vật thể bay xuất hiện sai vị trí, sai thời điểm cũng có thể buộc sân bay phải triển khai biện pháp bảo đảm an toàn, kéo theo hàng loạt chuyến bay và hành khách bị ảnh hưởng.

Trước tình trạng này, ông Mai Mạnh Hùng, Trưởng Phòng Quản lý hoạt động bay - Cục Hàng không Việt Nam, cho biết đang phối hợp với các lực lượng liên quan nghiên cứu thành lập tổ công tác chuyên trách phát hiện, ứng phó drone/UAV tại các sân bay.

Tuy nhiên theo chuyên gia, phát hiện và xử lý drone xâm nhập khu vực sân bay mới chỉ giải quyết phần ngọn. Bài toán lớn hơn là quản lý người sử dụng khi thiết bị bay không người lái ngày càng phổ biến.

Drone ngày càng nhiều, rủi ro với sân bay ngày càng lớn

Ông Đặng Đức Dũng - chuyên gia an toàn hàng không

Sự cố Tân Sơn Nhất là lời cảnh tỉnh không thể bỏ qua về mức độ thiệt hại to lớn cho ngành hàng không và xã hội, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng một hệ thống đào tạo người điều khiển drone/UAV chính quy, bài bản theo đúng quy định của pháp luật. Việt Nam đang trên đà phát triển kinh tế tầm thấp và ứng dụng drone rộng rãi. Nếu thiếu một hệ thống đào tạo chính quy, bài bản, những rủi ro sẽ ngày càng lớn, làm triệt tiêu các lợi ích tiềm năng.

Khi drone vẫn bị xem như món đồ chơi

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Đặng Đức Dũng - chuyên gia an toàn hàng không - cho rằng trong lúc cơ quan chức năng tiếp tục điều tra, truy vết người điều khiển drone liên quan vụ việc ngày 11-8, cần nhìn rộng hơn vào câu chuyện quản lý người vận hành thiết bị bay không người lái.

Theo ông Dũng, những sự cố tại Tân Sơn Nhất bộc lộ khoảng trống về nhận thức, quản lý và đặc biệt là đào tạo người sử dụng máy bay không người lái (UAV, drone).

Drone hiện không chỉ phục vụ quay phim, chụp ảnh. Thiết bị này ngày càng được ứng dụng trong nông nghiệp, khảo sát, xây dựng, cứu hộ và nhiều lĩnh vực khác.

Tuy nhiên tốc độ phổ biến của thiết bị đang nhanh hơn quá trình hình thành lực lượng vận hành được đào tạo chính quy. "Không ít người vẫn nhìn drone như một món đồ chơi công nghệ" - ông Dũng nói.

Theo ông, người chưa được trang bị kiến thức có thể không biết đâu là vùng cấm, khu vực hạn chế bay, quy trình xin phép hoặc hậu quả khi thiết bị xâm nhập khu vực hoạt động của máy bay.

Trong hàng không, nguy cơ không nhất thiết phải đến từ một thiết bị lớn. Drone nhỏ xuất hiện trên đường tiếp cận cất, hạ cánh cũng có thể khiến hoạt động bay phải tạm dừng để ưu tiên an toàn.

Ông Dũng cho rằng khung pháp lý cơ bản về vấn đề này đã được hình thành. Chính phủ đã ban hành Nghị định 288/2025/NĐ-CP ngày 5-11-2025 quy định về quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác.

Theo quy định này, người điều khiển drone phải được đào tạo và cấp giấy phép. Giấy phép được phân hạng A đối với thiết bị có trọng lượng cất cánh từ 0,25kg đến dưới 2kg, hoạt động trong tầm nhìn trực quan; hạng B áp dụng với thiết bị từ 2kg trở lên hoặc hoạt động ngoài tầm nhìn.

Từ ngày 1-7-2026, việc đào tạo, cấp chứng chỉ và đăng ký hoạt động bay được áp dụng bắt buộc đối với flycam thuộc phạm vi điều chỉnh. Giấy phép có thời hạn 10 năm, nội dung đào tạo gồm kiến thức hàng không và thực hành điều khiển.

Vướng mắc hiện nay nằm ở khâu triển khai. Chương trình và cách thức tổ chức đào tạo trên thực tế còn khiến một số địa phương, cơ sở giáo dục lúng túng.

Mạng lưới đào tạo cũng còn hạn chế. Hiện mới có một số đơn vị tham gia, trong đó có Học viện Hàng không Việt Nam, trong khi nhu cầu sử dụng UAV ngày càng tăng.

Đào tạo để biết được bay ở đâu

Ông Dũng đề xuất đào tạo người điều khiển UAV không đơn thuần nhằm có thêm một loại chứng chỉ. Mục tiêu quan trọng hơn là tạo "hàng rào an toàn" ngay từ người sử dụng.

Người điều khiển phải biết mình được phép bay ở đâu, khu vực nào cấm hoặc hạn chế, nguyên tắc sử dụng không phận, thủ tục xin phép và cách xử lý khi xảy ra sự cố. "Đây là lớp phòng vệ đầu tiên để hạn chế những vụ việc như vừa xảy ra tại Tân Sơn Nhất" - ông Dũng nói.

Khi người điều khiển được đào tạo, định danh và cấp chứng chỉ, cơ quan quản lý cũng có thêm cơ sở giám sát và xác định trách nhiệm khi xảy ra vi phạm. Drone không chỉ gây nguy cơ với máy bay. Thiết bị rơi hoặc va chạm còn có thể gây thương tích, thiệt hại tài sản dưới mặt đất.

Vì vậy người vận hành không thể chỉ biết cho drone cất cánh, điều khiển rồi hạ xuống. Họ phải hiểu nguyên tắc an toàn và trách nhiệm đối với cộng đồng.

Do đó yêu cầu này càng cấp thiết khi Việt Nam hướng đến phát triển "kinh tế tầm thấp". UAV được kỳ vọng tham gia sâu hơn vào nông nghiệp, khảo sát, xây dựng, giao hàng, cứu hộ và nhiều dịch vụ mới. Một lực lượng được đào tạo bài bản sẽ giúp giảm rủi ro, nâng chất lượng dịch vụ và tạo nền tảng cho hệ sinh thái drone chuyên nghiệp.

Quản lý người điều khiển cũng góp phần hạn chế sử dụng drone sai mục đích như quay lén, do thám, vận chuyển hàng hóa trái phép hoặc các hành vi đe dọa an ninh, an toàn.

Kinh nghiệm từ Trung Quốc, phát triển drone phải đi cùng quản lý

Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm của các thị trường phát triển drone nhanh, trong đó có Trung Quốc. Quốc gia này có chuỗi cung ứng UAV lớn và đang thúc đẩy nền kinh tế không gian tầm thấp, Low Altitude Economy (LAE).

Hệ sinh thái không chỉ gồm doanh nghiệp sản xuất. Các trường đại học nghiên cứu UAV, vật liệu và linh kiện. Trường nghề đào tạo vận hành, sửa chữa. Nhiều trung tâm STEM giúp học sinh tiếp cận công nghệ thiết bị bay không người lái.

Trung Quốc cũng từng xảy ra các vụ drone ảnh hưởng đến hoạt động hàng không. Cùng với phát triển thị trường, quy định và quy trình quản lý không gian tầm thấp được hoàn thiện, góp phần thay đổi hành vi của người sử dụng. 

Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn cần hoàn thiện nhanh hành lang pháp lý khi nhu cầu sử dụng UAV tăng mạnh. Điều này gắn với định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Những lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, robotics, thiết bị không người lái đang mở ra các không gian kinh tế mới.

Nếu được đào tạo bài bản, người trẻ có thể tiếp cận drone theo hướng chính thống, thay vì chủ yếu học điều khiển bằng kinh nghiệm hoặc qua các hướng dẫn không chính thức.

Từ sự cố drone tại Tân Sơn Nhất, các chuyên gia hàng không cho rằng cần đồng thời siết quản lý người sử dụng drone và tăng năng lực bảo vệ sân bay.

Các hướng dẫn đào tạo phải sớm được hoàn thiện, mở rộng mạng lưới cơ sở đào tạo. Người điều khiển cần được trang bị kiến thức về pháp luật, không phận, khí tượng, kỹ năng vận hành, xử lý tình huống và trách nhiệm cộng đồng.

Người sử dụng cũng phải hiểu rằng sở hữu drone không đồng nghĩa được phép bay ở bất cứ đâu. Đặc biệt, các quy định về vùng cấm, vùng hạn chế và khu vực quanh sân bay cần được phổ biến rõ hơn.

Ở phía sân bay, ông Dũng đề xuất đầu tư hệ thống chuyên dụng có khả năng phát hiện, xác định drone và hỗ trợ lực lượng chức năng ứng phó thiết bị bay trái phép. Đây sẽ là lớp cảnh báo chủ động, thay vì chỉ chờ phi công hoặc lực lượng mặt đất phát hiện vật thể bất thường.

Khi drone ngày càng phổ biến, Việt Nam cần sớm hình thành hệ thống đào tạo người vận hành chính quy, đồng thời nâng năng lực phát hiện và ứng phó tại sân bay. Phát triển công nghiệp UAV chỉ bền vững khi đi cùng quản lý và bảo đảm an toàn hàng không.

Sân bay Tân Sơn Nhất 2 lần tạm dừng cất, hạ cánh vì drone xâm nhập

Tối 11-8, hoạt động cất, hạ cánh tại sân bay Tân Sơn Nhất phải tạm dừng hai lần sau khi phi công phát hiện drone bay gần khu vực hoạt động của máy bay.