Ít ai có thể ngờ nhà vô địch thế giới bốn lần lại vắng mặt ba kỳ World Cup liên tiếp.

Chỉ biết tự trách mình

Cái kết nghiệt ngã tại Zenica vào rạng sáng 1-4 của tuyển Ý không phải sự lụi tàn trong thoáng chốc. Bosnia và Herzegovina không thắng bằng sự áp đảo về kỹ thuật hay tầm vóc, mà tuyển Ý đã tự thua trong một hành trình đầy rẫy sai lầm và sự bạc nhược.

Trước khi phải bước vào loạt play-off sinh tử, tuyển Ý đã có một chiến dịch vòng loại đáng thất vọng khi kém đội dẫn đầu bảng Na Uy tới 6 điểm. Việc phải đi con đường "vé vớt" đầy rủi ro vốn đã là dấu hiệu cho sự bất ổn.

Trong trận chung kết play-off, mọi thứ dường như đã nằm trong tầm tay của đoàn quân HLV Gennaro Gattuso khi Moise Kean mở tỉ số sớm. Tuy nhiên, bản lĩnh của một "ông lớn" từng biết cách kết liễu đối thủ đã biến mất. Chiếc thẻ đỏ tai hại của Alessandro Bastoni ở cuối hiệp một chính là biểu tượng cho sự nôn nóng và thiếu kiểm soát của người Ý hiện tại.

Khi trận đấu kéo vào loạt luân lưu 11m, nơi họ từng lên ngôi vương tại Euro 2020, sự tự tin đã không còn. Những cú sút hỏng ăn của Pio Esposito và Bryan Cristante cho thấy sự thất bại của thế hệ. Nhưng liệu có thể đổ lỗi cho mặt cỏ tệ hại ở Zenica hay độ ẩm 97% như những lời bào chữa? Câu trả lời là không. Một đội tuyển tầm cỡ như Ý không nên để số phận của mình bị định đoạt bởi thời tiết hay những lá thăm may rủi của UEFA Nations League.

Sự sa sút này là một quá trình kéo dài. Sau chức vô địch Euro 2020 - thứ mà giờ đây người ta gọi là "một ảo ảnh rực rỡ", tuyển Ý đã không còn là chính mình. Họ lạc lối trong việc định hình phong cách khi từ bỏ lối chơi phòng ngự Catenaccio truyền thống nhưng lại chưa đủ sắc sảo để vận hành một hệ thống tấn công áp đặt.

Sự thay đổi liên tục trên băng ghế huấn luyện - từ Roberto Mancini sang Luciano Spalletti rồi đến Gattuso - khiến tuyển Ý như một con tàu mất phương hướng. Người Ý thất bại vì họ không còn biết mình là ai trên bản đồ bóng đá thế giới.

Bóng đá Ý sẽ về đâu?

Câu hỏi nhức nhối này đang bủa vây bóng đá Ý. "Tuyển Ý đã trở thành trò cười của thế giới" - huyền thoại Alessandro Del Piero đã thốt lên như vậy. Một nền bóng đá từng sản sinh ra những Maldini, Baggio, Pirlo giờ đây lại không thể tìm thấy một trung phong đẳng cấp hay một thủ lĩnh tinh thần đủ tầm để vực dậy đồng đội trong cơn bĩ cực. Gốc rễ của cuộc khủng hoảng nằm ở cấu trúc của toàn bộ nền bóng đá Ý

Serie A, giải đấu từng là "World Cup thu nhỏ", giờ đây đang tụt hậu xa so với Premier League hay Laliga về cả tài chính lẫn tầm nhìn. Các CLB tại Ý vì áp lực thành tích ngắn hạn đã chọn cách mua sắm các ngoại binh giá rẻ hoặc tin dùng những cựu binh già nua. Việc không trao cơ hội cho các tài năng trẻ từ học viện đã ngăn cản sự phát triển của thế hệ kế cận. Nó khiến các nội binh Ý thiếu đi kinh nghiệm thực chiến ở những đấu trường đỉnh cao.

Bên cạnh đó là sự thua thiệt về kinh tế. Việc các CLB không sở hữu SVĐ riêng khiến nguồn thu bị hạn chế dẫn đến việc thiếu hụt ngân sách đầu tư cho đào tạo trẻ và cơ sở hạ tầng. Khi các tài năng trẻ hiếm hoi của Ý như Barella hay Bastoni phải gồng gánh một hệ thống cũ kỹ, họ dễ dàng bị kiệt sức hoặc mất phương hướng trước những nền bóng đá đang chuyển mình mạnh mẽ ở châu Âu.

Tương lai của bóng đá Ý sẽ đi về đâu nếu họ vẫn tiếp tục bám víu vào những hào quang quá khứ? Nếu LĐBĐ Ý (FIGC) không thực hiện một cuộc cách mạng triệt để, bắt đầu từ việc thay đổi quy định về cầu thủ nội địa tại Serie A đến thống nhất triết lý huấn luyện ở mọi cấp độ trẻ, thì nỗi đau vắng mặt tại World Cup sẽ không dừng lại. 

Bóng đá Ý cần phải có làn sóng phục hưng thực sự, chứ không phải những lời hứa suông. Họ cần tìm lại bản sắc của mình. Đó là sự lì lợm, tính kỷ luật và bản lĩnh thép trong những thời khắc sinh tử.

12 năm, và giờ là 16 năm, đứng ngoài World Cup là một nỗi đau quá lớn đối với niềm tự hào của người hâm mộ Ý. Khi sắc thiên thanh đã nhạt nhòa đến mức gần như vô hình trên bản đồ bóng đá thế giới, đó là lúc phải chấp nhận đập đi xây lại từ đầu. Nếu không, họ sẽ mãi chỉ còn là một hoài niệm đẹp trong những thước phim cũ của lịch sử bóng đá.

Nước mắt của Gattuso, nỗi đau của tuyển Ý

Hình ảnh Gennaro Gattuso bật khóc sau thất bại của tuyển Ý ở vòng loại World Cup 2026 có lẽ còn khiến fan đau hơn cả loạt sút luân lưu định mệnh trước Bosnia.