Ở giai đoạn chính thức của vòng loại World Cup 2026 khu vực châu Âu, Ý giành được 18 điểm sau 8 trận đấu ở bảng I (bảng 5 đội). Còn ở bảng B (4 đội), Thụy Điển chỉ có vỏn vẹn 2 điểm sau 6 trận. 

Nhưng rồi Thụy Điển là đội giành vé dự World Cup. Còn Ý ở nhà - nối dài chuỗi bi kịch chưa từng thấy trong lịch sử đội tuyển sắc thiên thanh.

Vì sao lại có câu chuyện tréo ngoe đó? Ý chơi tệ, không xứng đáng có vé dự World Cup đã là một chuyện. Nhưng việc Thụy Điển giành vé mà không thắng nổi bất kỳ trận nào ở giai đoạn vòng loại chính thức lại thật khó hiểu. 

Câu chuyện của Thụy Điển bắt đầu từ UEFA Nations League, giải đấu mang tính giao hữu vốn từ lâu đã bị làng bóng đá đỉnh cao chỉ trích nặng nề. 

Có 16 đội giành vé vào vòng play-off. 12 trong số đó là các đội nhì bảng của giai đoạn vòng loại World Cup chính thức (các đội đầu bảng đã giành vé đi World Cup).

4 tấm vé còn lại dành cho các đội có thành tích tốt ở 4 hạng đấu của UEFA Nations League - giải đấu mang tính giao hữu ở châu Âu.

Vì chơi rất tệ ở các mùa trước, Thụy Điển rớt xuống tận nhóm C ở UEFA Nations League mùa giải năm rồi. Kết quả họ xếp hạng 2 ở nhóm này, vốn cũng chưa đủ tốt để giành vé.

Nhưng vì hầu hết các đội đứng đầu UEFA Nations League đều đã giành vé chính thức đến World Cup, Thụy Điển chung cuộc lại nhận được suất đá play-off sau khi trừ đi gần hết các đại gia châu Âu. 

Cơ chế này từ lâu đã bị chỉ trích là tạo ra những "suất tình thương" cho các đội bóng chơi tệ. Bạn có biết Thụy Điển đá với ai ở UEFA Nations League mùa giải 2025-2026? Đó là Estonia và Azerbaijan, những đội vào diện yếu nhất châu Âu. 

UEFA tạo nên một cơ chế rất rắc rối, mà sau cùng tấm vé play-off bằng cách nào đó lại chuyển giao đến tận tay của các đội bóng thuộc nhóm C. Và thế là Thụy Điển có vé, dù họ đá tệ hại suốt 2 năm qua.

Vẫn chưa hết. Đến giai đoạn play-off, Thụy Điển may mắn bốc trúng lá thăm được đá sân nhà của trận chung kết. 

Và thế là sau khi vượt qua Ukraine của trận bán kết play-off nhóm B, Thụy Điển mặc nhiên sở hữu lợi thế lớn trong trận chung kết - chạm trán Ba Lan. Hai đội có thực lực tương đương nhau, nên việc được đá sân nhà mang lại lợi thế quá lớn cho Thụy Điển. 

Ở giai đoạn vòng loại chính thức, Ba Lan đã chơi rất hay khi giành 17 điểm sau 8 trận, chỉ chịu đầu hàng trong cuộc đua nhất bảng với đại gia Hà Lan. Còn Thụy Điển, họ nằm ở bảng đấu không có đội bóng mạnh nào (Thụy Sĩ, Slovenia và Kosovo), nhưng lại chơi cực tệ. 

Lại thêm một bất công lớn nữa mà người hâm mộ chỉ ra. Ba Lan tốt hơn Thụy Điển nhiều về mọi mặt, bao gồm cả phong độ, thành tích ở vòng loại lẫn thứ hạng FIFA. Nhưng rồi đến khâu then chốt - quyết định ai là chủ nhà trận chung kết play-off, lá thăm may rủi lại là yếu tố quyết định. 

Tại sao UEFA không chọn đội có thứ hạng cao hơn, hoặc phong độ cao hơn được làm đội chủ nhà? Đó có lẽ là phương án thuận lòng người, hợp tình hợp lý, ít gây tranh cãi nhất.

Và nếu phương án đó được chọn, Ý có lẽ đã không phải nhận thất bại tức tưởi trước Bosnia & Herzegovina - đội cũng kém hơn họ toàn diện. 

Khi bước vào trận chung kết play-off nhóm A trên sân vận động Bilino Polje ở Zenica của Bosnia, có lẽ hầu hết các cầu thủ và CĐV Ý đã lường trước một trận thua. Sân bóng có chất lượng mặt cỏ cực tệ, với thời tiết ẩm ướt cực kỳ khó chịu (độ ẩm lên đến 97%).

Cần biết rằng độ ẩm tương ứng ở Ý hiện tại chỉ vào khoảng 30%, và ấm áp hơn nhiều giá lạnh của Zenica. 

Đừng nghĩ đó là những lời than vãn, ngụy biện dành cho người Ý. Bóng đá đỉnh cao rất quan trọng những yếu tố này. Hãy nhìn cái cách đội bóng tí hon Bodo Glimt quật ngã hàng loạt đại gia châu Âu ở Champions League mùa này nhờ vào sân bóng nằm gần Bắc Cực của họ. 

Một cách để hạn chế đi những yếu tố "thiên vị" như vậy là thể thức sân nhà - sân khách truyền thống, hoặc ít ra là một địa điểm trung lập. 

Nhưng UEFA, cùng với sự hậu thuẫn của FIFA hoàn toàn phớt lờ đi yếu tố công bằng của môn bóng đá.

Họ mặc nhiên tạo ra vô số thể thức, cơ chế vận hành rắc rối của giai đoạn vòng loại World Cup, biến mọi nỗ lực ở các giải đấu chính thức trở nên vô nghĩa. 

Thụy Điển chỉ cần chơi tốt 2 trận để giành vé đi World Cup, trong khi Ý, Ba Lan, cùng nhiều đội bóng khác đã chơi ổn định trong 2 năm và lại phải ở nhà.

Và đâu chỉ có châu Âu. Vài tháng trước, châu Á cũng từng dấy lên cuộc tranh cãi gay gắt khi AFC chọn Saudi Arabia và Qatar làm nước chủ nhà đăng cai giai đoạn vòng loại thứ 4. 

Không chỉ vậy, cả 2 nền bóng đá giàu có này còn có lợi thế lớn về lịch thi đấu. Chẳng một CĐV bóng đá nào lại không nghĩ ngay đến yếu tố thiên vị trắng trợn. 

World Cup là một ngày hội bóng đá khiến cả tỉ người hâm mộ toàn cầu lên cơn sốt. Nhưng ở ngày hội đó, yếu tố công bằng lại chẳng hề được xem trọng. 

Không thắng nổi trận nào ở vòng loại, Thụy Điển vẫn 'lạ lùng' giành vé dự World Cup

Thụy Điển vừa tạo nên một hành trình giành vé lạ lùng nhất trong lịch sử vòng loại World Cup, khi họ vượt qua Ba Lan ở trận chung kết play-off nhóm B diễn ra rạng sáng 1-4 (giờ Việt Nam).