Robot hình người đã trở thành biểu tượng cho sự chuyển dịch của trí tuệ nhân tạo (AI) từ thế giới phần mềm sang nền kinh tế vật chất.

Tuy nhiên, mô hình công nghệ đầy hứa hẹn này vẫn chưa đạt được năng suất như mong đợi, làm dấy lên những thách thức lớn trong việc giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động và tăng năng suất sản xuất.

Năng suất không như kỳ vọng

Báo Financial Times ngày 25-1 dẫn báo cáo từ nhà sản xuất robot hình người hàng đầu Trung Quốc UBTech - đồng thời là đối tác lắp ráp của Apple - cho biết các mẫu robot Walker S2 mới nhất chỉ đạt 30 - 50% năng suất so với con người trong một số đầu việc như xếp thùng hàng hay kiểm soát chất lượng.

Giám đốc thương hiệu UBTech Michael Tam lập luận: "Bạn có thể hình dung nếu Tesla có lợi thế triển khai robot hình người vào dây chuyền sản xuất, điều đó nghĩa là BYD có thể sẽ bị bỏ lại phía sau".

Chính vì vậy, bất chấp năng suất chưa đạt mức tối ưu, các nhà sản xuất vẫn đang chạy đua đặt mua robot để tránh bị tụt lại so với đối thủ.

Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc đã và đang ủng hộ mạnh mẽ robot hình người, đồng thời khuyến khích triển khai công nghệ AI vào các nhà máy sản xuất.

Robot hình người là mô hình được thiết kế mô phỏng hình dáng và chuyển động của con người, khiến chúng dễ dàng thay thế vai trò nhân sự trong các khâu sản xuất.

Những robot này được trang bị hệ thống AI cùng thuật toán để thích ứng và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau, kết hợp với các cảm biến tiên tiến nhằm nhận thức không gian.

Giải thích cho vấn đề năng suất, những người am hiểu robot hình người cho hay loại robot này đặt ra thách thức phức tạp hơn nhiều so với robot cố định hay băng chuyền, bao gồm việc cần nguồn điện độc lập, số lượng lớn các khớp chuyển động phức tạp, cũng như khả năng đảm nhận những công việc đòi hỏi ra quyết định ở mức cao hơn.

Bên cạnh UBTech, các nhà sản xuất robot của Trung Quốc như Dobot Robotics, Unitree Robotics và X-Humanoid cũng đang bước vào cuộc đua này. Dữ liệu của tổ chức thống kê Counterpoint Research cho biết khoảng 16.000 robot hình người đã được triển khai trên toàn cầu trong năm 2025, trong đó Trung Quốc chiếm hơn 80%.

Công ty Unitree Robotics đã xuất xưởng hơn 5.500 robot hình người toàn thân trong năm 2025 - vượt xa các đối thủ Mỹ như Tesla, Figure AI và Agility Robotics, khi mỗi công ty này chỉ xuất xưởng khoảng 150 robot/năm, theo South China Morning Post.

Ở phạm vi quốc tế, dự án robot Optimus của Tesla cũng mở ra triển vọng toàn cầu. Trong bài phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế thế giới ở Davos (Thụy Sĩ) hồi tuần trước, Giám đốc điều hành (CEO) Tesla, Elon Musk, cho biết công ty có thể bán robot hình người Optimus vào năm sau.

Tuy nhiên, bất chấp những tham vọng của ông Musk, bản thân dự án này vẫn đang đối mặt với những hạn chế kỹ thuật về cơ khí và năng lực tính toán, tương tự robot của Trung Quốc.

Triển vọng còn xa vời?

Nhà phân tích công nghệ Marco Wang cho rằng tính đến nay phần lớn các dự án triển khai robot hình người tại Trung Quốc vẫn chỉ giới hạn trong phạm vi thí điểm và thử nghiệm với sự tài trợ của Nhà nước.

Nhiều mô hình vẫn đang trong quá trình đánh giá mức độ khả thi và còn rất xa trước khi có thể thương mại hóa. Nói cách khác, ở thời điểm hiện tại, cuộc cách mạng robot hình người vẫn mang tính tầm nhìn nhiều hơn là sự chuyển đổi thực chất.

Tuy vậy, Bắc Kinh vẫn đang thúc đẩy ngành công nghiệp robot như một ưu tiên chiến lược cấp quốc gia.

Mục tiêu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới là sản xuất thành công loại robot hình người đạt 80% hiệu suất so với con người vào năm 2027, theo trang thông tin công nghệ Techspot.

Trong khi đó, công ty dịch vụ thông tin toàn cầu Gartner dự báo công nghệ robot hình người có thể bị chững lại ở giai đoạn thí điểm, với chưa đến 20 công ty sẽ triển khai mô hình này trên quy mô chuỗi cung ứng vào năm 2028.

Gartner đánh giá làn sóng thúc đẩy đưa robot hình người vào chuỗi cung ứng hiện nay sẽ chỉ là một xu thế chớp nhoáng, theo trang tin Supply Chain Digital.

Ông Abdil Tunca - chuyên gia phân tích cấp cao tại Gartner - nhận định: "Tiềm năng của robot hình người rất hấp dẫn, nhưng trên thực tế công nghệ này vẫn còn non trẻ và chưa đáp ứng được kỳ vọng về tính linh hoạt cũng như hiệu quả chi phí.

Các giám đốc chuỗi cung ứng cần thận trọng đánh giá mức độ triển vọng, để tránh dồn quá nhiều nguồn lực vào những giải pháp hiện chưa thể phát huy đúng tiềm năng".

Ở góc nhìn lạc quan hơn, một số ý kiến cho rằng dù robot hình người hiện vẫn kém con người về độ khéo léo và sức bền, nhưng nếu năng suất tiếp tục được cải thiện dần theo từng bước, chúng có thể làm thay đổi diện mạo và triển vọng của ngành công nghiệp này trong tương lai.

Rồi robot có đông hơn người?

Robot có thể sẽ nhiều hơn con người. Dự báo đó vừa được tỉ phú Elon Musk đưa ra tại Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) ở Davos.