10/09/2012 04:29 GMT+7

Quán mắc cỡ

TRẦN ĐÌNH SƠN (TP.HCM)

TTC - Cô tú và hai vị tiến sĩ, ai đúng?

* Trên TTC số 440 (ngày 15-11-2011), trả lời thắc mắc “Thơ của ai?” của bạn Nguyễn Anh Dân (Đồng Tháp), cô Tú bảo hai câu thơ “Đến ong dại cũng luyện thành chiến sĩ/ Và hoa trái cũng biến thành vũ khí” trích trong bài “Ê-mi-li, con …” của Tố Hữu, được nhà thơ sáng tác năm 1965.

Trong cuốn sách “Cảm ơn các bạn” do hai vị tiến sĩ M.V.T và N.V.K sưu tầm, biên soạn (NXB Lao động, Hà Nội - 2000) có giới thiệu bài thơ này. Tôi rất thích nên đã thuộc lòng bài thơ, nhưng từ đầu đến cuối bài, tôi không thấy hai câu thơ mà cô Tú đã trích dẫn. Chẳng lẽ hai vị tiến sĩ trên sai, hay là cô Tú bị nhầm?

- Bạn nên tìm đọc quyển Tố Hữu - Tác phẩm và lời bình (NXB Văn học, 2011), có đăng toàn văn bài thơ này (trang 100-104). Xin trích lại 4 câu thơ liên quan:

Ôi Việt Nam, xứ sở lạ lùngĐến em thơ cũng hóa những anh hùng Đến ong dại cũng luyện thành chiến sĩVà hoa trái cũng biến thành vũ khí...

Đánh bại ai?

* Bài Những câu chuyện chưa kể về 100 người lính xe tăng ngày ấy (báo Vnt số 45, ngày 6-11-2011) có đoạn viết:

“Tại vòng cung Cuôc-cơ, lực lượng xe tăng hùng hậu và dũng cảm của quân đội Liên Xô đã đánh bại Tập đoàn quân của Thống chế Pao lút …”.

Theo cô Tú, tác giả viết như vậy có đúng không?

- Thống chế F.W.E. Paulus (1890-1957), chỉ huy Tập đoàn quân số 6 của Đức tại mặt trận Stalingrad (nay là Volgograd), đã đầu hàng quân đội Liên Xô vào ngày 31-1-1943. Còn trận Kursk nửa năm sau mới diễn ra (mở màn ngày 5-7-1943, kết thúc ngày 23-8-1943), do đó chẳng ăn nhập gì đến Thống chế Paulus cả!

Về danh nhân lý đạo tái

* Sách 56 vị trạng nguyên có viết về trạng nguyên Lý Đạo Tái như sau (đại ý): Năm 20 tuổi, đỗ trạng nguyên khoa Nhâm Tý (1252) triều Trần Thánh Tông. Ngày 23 tháng Giêng năm Giáp Tuất (1334) thì ngài viên tịch, thọ 80 tuổi.

Nhờ cô Tú xem giúp năm sinh, năm mất và năm đỗ trạng nguyên (dưới triều vua nào) của danh nhân này.

- Lý Đạo Tái (Thiền sư Huyền Quang) sinh năm 1254, quê Bắc Ninh, năm 28 tuổi đỗ “Đệ nhất giáp Tiến sĩ” (tương đương Trạng nguyên) khoa thi năm Nhâm Thân 1272 dưới thời vua Trần Thánh Tông (1240-1290), và mất năm 1334, thọ 80 tuổi.

Như vậy, sách trên chỉ viết đúng về năm mất, còn năm sinh, năm đỗ đạt của danh nhân Lý Đạo Tái thì bị nhầm!

Sao lại là “giàn thiên lý”

* Cháu rất thích ca khúc Giàn thiên lý đã xa. Lúc đầu cháu tưởng đây là tác phẩm của nhạc sĩ Phạm Duy nhưng sau tra cứu thì được biết Phạm Duy chỉ đặt lời Việt, dịch từ bài Scarborough Fair (chợ phiên ở thành Scarborough) của Paul Simon và GarFunkel. Lời mở đầu ca khúc tiếng Anh là hai câu: “Are you going to Scarborough Fair/ Parsley, sage, rosemary and thyme…”. Trong nguyên tác có câu chữ nào là giàn thiên lý và thằng bé không? Đã gọi là dịch thì có nên thoát ly hẳn nguyên tác như thế không?

- Scarborough Fair là bản dân ca của người Anh lưu truyền từ thời xa xưa. Vào khoảng năm 1966, hai ca sĩ người Mỹ là Paul Simon và Garfunkel có dịp sang Anh đến xứ Scarborough, thích bài dân ca ấy nên chế tác (phối và đặt lời mới) lại thành bài hát lấy tên là Parsley, sage, rosemary and thyme (Ngò tây, rau tần, rau quế và rau húng). Trong bài hát của Simon và Funkel đúng là không hề có hình ảnh giàn thiên lý và thằng bé nào cả, nhưng Phạm Duy không dịch từ bài tiếng Anh này mà dịch từ lời ca bằng tiếng Pháp của nữ nghệ sĩ Nana Mouskouri viết từ năm 1969 với đoạn đầu như sau: “Pauvre garcon qui pense au pays/ Chèvrefeuille que tu es loin/ Pauvre garcon que l’amour oublie/ Un peu plus à chaque matin”.

Lời của Phạm Duy là: “Tội nghiệp thằng bé cứ nhớ thương mãi quê nhà/ Giàn thiên lý đã xa, đã rời xa/ Đứa bé đã yêu, lỡ yêu yêu rồi”. Dịch như thế là rất gần với lời tiếng Pháp.Từ chèvrefeuille chỉ một loại cây leo có hoa mọc thành chùm, có hương thơm được trồng ngoài sân để trang trí cửa sổ. Nó rất giống cây thiên lý, chỉ khác là cây chèvrefeuille có bông màu đỏ - có thể gọi đó là bông lý đỏ.

Hiện nay bài Scarborough Fair được đặt tới cả trăm lời mới và hàng chục thứ tiếng nhưng không thấy ai làm khó dễ gì về mặt tác quyền. Xét cho cùng, ai cũng “xào luộc” bản dân ca của người xưa theo cảm nhận của mình ấy mà.