Sau thời gian dài đối mặt nguy cơ thoái hóa, hai giống nếp đặc sản của Quảng Ngãi là nếp Ngự Sa Huỳnh và nếp Cút đã được phục hồi nguồn gene thuần chủng, mở ra cơ hội khôi phục vùng chuyên canh và nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Cứu nguồn gene thuần chủng của nếp Cút, nếp Ngự Sa Huỳnh

Nếp Ngự Sa Huỳnh (nếp tiến vua) và nếp Cút từ lâu gắn bó với đời sống sản xuất và văn hóa ẩm thực của người dân Quảng Ngãi. Tuy nhiên thực tế canh tác cho thấy cả hai giống đều đang bị pha tạp, thoái hóa, làm giảm năng suất và chất lượng.

Khảo sát của nhóm nghiên cứu Trường đại học Quy Nhơn tại 120 hộ dân ở Đức Phổ và Tư Nghĩa cho thấy diện tích trồng ngày càng thu hẹp, năng suất thấp. Nhiều đặc tính quý như mùi thơm, độ dẻo cũng suy giảm rõ rệt.

Theo ông Nguyễn Hoành Sơn - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Phổ Châu, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn giống không còn giữ được độ thuần như trước, ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị thương phẩm.

Trước thực trạng này, nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Nguyễn Thanh Liêm (Trường đại học Quy Nhơn) chủ trì đã triển khai thu thập, đánh giá và phục hồi nguồn gene.

Từ 200 mẫu giống thu thập, nhóm đã phân tích, sàng lọc và tuyển chọn được các "hạt giống ưu tú". Kết quả, 4 dòng nếp Ngự Sa Huỳnh và 4 dòng nếp Cút có đặc tính di truyền ổn định đã được phục hồi nguyên trạng nguồn gene ban đầu bằng công nghệ sinh học.

Các giống sau phục hồi nguồn gene nguyên bản đạt độ thuần cao, khôi phục đầy đủ đặc tính gốc như mùi thơm, độ dẻo, đồng thời cải thiện khả năng chống chịu sâu bệnh. Nguồn giống đạt tiêu chuẩn siêu nguyên chủng, đủ điều kiện đưa vào sản xuất đại trà.

Mở ra cơ hội phát triển diện tích hai giống nếp quý

Song song phục hồi nguồn hai gene giống lúa nếp bản địa quý giá, nhóm nghiên cứu hoàn thiện quy trình canh tác phù hợp. Các mô hình trình diễn cho thấy hiệu quả rõ rệt.

Với nếp Ngự Sa Huỳnh, năng suất tăng từ 180-200kg/sào lên 240-260kg/sào, mang lại thu nhập 4-5 triệu đồng mỗi sào. Thời gian sinh trưởng cũng rút ngắn, giúp người dân chủ động sản xuất.

Nếp Cút đạt năng suất trên 35 tạ/ha khi áp dụng kỹ thuật cấy thưa, giúp cây phát triển khỏe, ít sâu bệnh. Nhiều hộ dân trực tiếp sản xuất ghi nhận chất lượng hạt gạo được cải thiện, đồng đều và giữ được hương vị đặc trưng.

Theo đánh giá của nhóm nghiên cứu, việc phục hồi, bảo vệ nếp Cút, nếp Ngự Sa Huỳnh không chỉ giúp bảo tồn nguồn gene quý mà còn tạo nền tảng phát triển vùng chuyên canh nếp đặc sản.

Nguồn giống chất lượng cao sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, đồng thời mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng của địa phương.

Đề tài đã được Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi nghiệm thu với kết quả cao. Lãnh đạo ngành khoa học và công nghệ tỉnh cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ nhân rộng mô hình, hướng tới phát triển nếp Cút thành sản phẩm OCOP.

Việc khôi phục hai giống nếp đặc sản không đơn thuần là đề tài khoa học, mà còn góp phần gìn giữ giá trị nông nghiệp truyền thống, đưa nông sản đặc sản của Quảng Ngãi sản xuất đại trà, giữ được vị ngon đặc trưng, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Khó khăn trong bảo tồn, nhân giống nguồn gene bò tót lai quý hiếm

Sau 12 năm chăm sóc và thực hiện 3 đề tài nghiên cứu về đàn bò tót lai F1 ở Ninh Thuận, đến nay các kết quả thu được chưa khả quan. Bò tót lai chưa có dấu hiệu sinh sản trong quần thể. Hiện chỉ còn 9 con lai F1, 1 con lai F2 và 1 con lai F3.