Gần đây, người dân ở khu vực ven bờ sông Vàm Cỏ Đông và rạch Bảo, các kênh dẫn nước vào trạm bơm Long Khánh, Long Thuận, Bến Đình (xã Long Thuận, Tây Ninh) đã lên tiếng phản ảnh tình trạng nước trên sông, rạch và các kênh này chuyển thành màu đen.

Cùng với đó xuất hiện tình trạng cá chết, bốc mùi hôi và nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng chất lượng nước sản xuất nông nghiệp và sức khỏe của người dân.

Theo nhiều người dân, tình trạng này xảy ra khoảng hơn một tháng nay. Đặc biệt, đây không phải là lần đầu. Vào cùng thời gian này năm 2025, khu vực này cũng xảy ra hiện tượng nước sông, rạch và kênh dẫn bị đổi màu đen tương tự.

Đã hơn 10 mùa nước chuyển đen

Đại diện đoàn kiểm tra của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh cho biết theo báo cáo của Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Tây Ninh, trạm bơm Long Khánh hoạt động từ năm 1990, trạm bơm Long Thuận (đều dẫn nước về từ rạch Bảo, sông Vàm Cỏ Đông) hoạt động từ năm 1976 và trạm bơm Bến Đình (dẫn nước từ sông Vàm Cỏ Đông vào kênh dẫn Bến Đình) hoạt động từ năm 2015.

Công ty cũng cho biết việc nước mặt chảy về trạm bơm bắt đầu chuyển sẫm màu từ ngày 9-5, tình trạng này thường xuất hiện vào thời điểm cuối mùa khô và đầu mùa mưa, lặp lại hằng năm trong khoảng 10 năm trở lại đây.

Cả ba kênh dẫn vào các trạm bơm này đều từ lâu chưa được nạo vét. Trong đó, lần gần nhất nạo vét kênh dẫn về trạm bơm Long Khánh là năm 2019, trạm bơm Long Thuận là năm 2010 và trạm bơm Bến Đình là năm 2016.

Tương tự, nguồn nước trên sông Vàm Cỏ Đông có hiện tượng sẫm màu, độ đục tăng và phát sinh mùi hôi cục bộ đã được ghi nhận từ khoảng năm 2015, chủ yếu xảy ra tại các đoạn sông hẹp, uốn khúc, dòng chảy yếu.

Theo báo cáo của địa phương, trên địa bàn cũng không có nhà máy, xí nghiệp xả thải ra kênh dẫn vào trạm bơm, rạch Bảo, sông Vàm Cỏ Đông.

Thời điểm kiểm tra vào ngày 13-5, đoàn ghi nhận mực nước trong khu vực xuống rất thấp, dòng chảy yếu, lục bình phát triển dày đặc.

Kết quả lấy mẫu, đo nhanh nước mặt cho thấy hàm lượng oxy hòa tan trong nước rất thấp, thể hiện nước có chất lượng rất xấu.

Qua kiểm tra, đoàn kết luận bước đầu nhận định hiện tượng ô nhiễm chủ yếu liên quan đến sự tích tụ chất hữu cơ lâu ngày trong hệ thống kênh, rạch, sông Vàm Cỏ Đông, kết hợp với tác động của điều kiện thời tiết giao mùa.

Bên cạnh đó, có khả năng xuất phát nguồn ô nhiễm phân tán từ hoạt động dân sinh, nông nghiệp trong khu vực và bùn lắng tại các trạm bơm. Đồng thời không loại trừ khả năng tồn tại các nguồn thải phân tán từ sinh hoạt dân cư, chăn nuôi nhỏ lẻ, hoạt động khai thác thủy sản hoặc nguồn nước ô nhiễm từ khu vực thượng lưu theo dòng chảy đổ về làm gia tăng tải lượng ô nhiễm hữu cơ trong nguồn nước.

Song song đó, theo điều tra, khảo sát từ năm 2018 cho thấy đặc điểm địa hình sông Vàm Cỏ Đông là một dòng sông già bắt nguồn từ vùng đồng bằng trũng thấp thuộc lãnh thổ Campuchia, rồi chảy vào địa phận Tây Ninh.

Sông nằm trên nền đất yếu, thành phần đất bở rời, cơ lý kém, chứa nhiều vật chất hữu cơ lắng đọng lâu năm, địa hình thấp, độ dốc nhỏ, dòng chảy chậm, nhiều đoạn uốn khúc và bồi lắng mạnh nên dễ tích tụ bùn đáy, xác thực vật và chất hữu cơ trong thời gian dài.

Vào thời điểm cuối mùa khô, khi mực nước xuống thấp và dòng chảy yếu, khả năng trao đổi oxy tự nhiên trong nước giảm mạnh, tạo điều kiện phát sinh quá trình phân hủy yếm khí gây hiện tượng nước đen và mùi hôi.

Giải pháp chính: sớm nạo vét

Tháng 5-2025, UBND tỉnh Tây Ninh từng có chỉ đạo các sở, ngành liên quan lên phương án nạo vét sông Vàm Cỏ Đông, tuy nhiên đến nay chưa thực hiện.

Do đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết giải pháp trước mắt là sẽ kiến nghị UBND tỉnh xem xét, chỉ đạo Sở Xây dựng phối hợp Ban Quản lý dự án ngành nông nghiệp tỉnh nhanh chóng khảo sát, đề xuất phương án nạo vét bùn đáy sông Vàm Cỏ Đông và tổ chức trục vớt lục bình trên tuyến sông này để đảm bảo lưu thông dòng chảy.

Bênh cạnh đó, Sở sẽ tiếp tục theo dõi liên tục chất lượng nguồn nước lưu vực sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ Đông, hồ Dầu Tiếng, tiếp tục triển khai kế hoạch bảo vệ môi trường nguồn nước sông, suối, kênh, rạch trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, kế hoạch thanh, kiểm tra đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ năm 2026, thực hiện chương trình quan trắc hiện trạng môi trường chất lượng nước mặt trên các sông, suối hằng năm.

Đối với các kênh dẫn, Sở cũng đề nghị tỉnh chỉ đạo Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Tây Ninh khẩn trương rà soát, xây dựng kế hoạch nạo vét các tuyến kênh dẫn nước vào các trạm bơm Long Khánh, Long Thuận, Bến Đình và các kênh dẫn vào các trạm bơm thuộc quản lý, khơi thông dòng chảy.

Nghiên cứu phương án điều tiết, bổ sung nguồn nước từ các hệ thống thủy lợi xung quanh để tạo dòng chảy, hỗ trợ cải tạo nguồn nước trong thời điểm mùa khô năm 2026.

Đồng thời, các đơn vị liên quan, địa phương cũng tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm đối với các hành vi xả nước thải chưa đạt quy chuẩn ra môi trường khi phát hiện.

Kênh nước nối Tây Ninh - Đồng Tháp chuyển đen, công ty xả nước thải bị phạt hơn 170 triệu đồng

Việc doanh nghiệp chế biến xoài xả nước thải ra kênh Phụng Thớt được xác định là một trong những nguyên nhân khiến nước trên dòng kênh này bị chuyển sang màu đen.