Nước biển vốn không chỉ là sự kết hợp của hydro và oxy. Độ mặn của nó là "chìa khóa" quyết định sự phân lớp của đại dương, cách các dòng hải lưu vận chuyển nhiệt lượng để điều hòa khí hậu hành tinh và cách các dưỡng chất từ đáy sâu trồi lên nuôi dưỡng sự sống. 

Thế nhưng, một nghiên cứu chấn động vừa được Đại học Colorado Boulder (Mỹ) công bố trên tạp chí Nature Climate Change ngày 19-2 cho thấy Nam Ấn Độ Dương đang trở nên "ngọt" hơn bao giờ hết.

Biển mất độ mặn với tốc độ chưa từng thấy

Theo nghiên cứu, diện tích vùng nước mặn tại khu vực này đã sụt giảm tới 30% chỉ trong vòng 60 năm qua. Đây được ghi nhận là tốc độ giảm độ mặn nhanh nhất từng thấy tại bất kỳ vùng biển nào ở Nam bán cầu.

Để thấy rõ mức độ khổng lồ của hiện tượng này, các nhà khoa học đưa ra những phép so sánh gây choáng: mỗi năm, lượng nước ngọt bổ sung vào khu vực biển này tương đương khoảng 60% tổng dung tích của Hồ Tahoe. Theo nhà nghiên cứu Gengxin Chen, nếu quy đổi thành nước uống, lượng nước đó đủ cung cấp cho toàn bộ dân số Mỹ trong hơn 380 năm.

Sự thay đổi quy mô lớn ấy không phải biến động tự nhiên cục bộ, mà là tín hiệu cho thấy "băng chuyền" tuần hoàn đại dương toàn cầu đang bị xáo trộn sâu sắc dưới tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra.

Nguyên nhân của hiện tượng này không nằm ở những cơn mưa địa phương. Bằng các mô hình giả lập máy tính tiên tiến, nhóm nghiên cứu phát hiện ra rằng sự nóng lên toàn cầu đã làm thay đổi hoàn toàn các mô hình gió bề mặt trên khắp Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.

Bình thường, vùng biển ngoài khơi Tây Úc có độ mặn rất cao do lượng bốc hơi lớn. Tuy nhiên, những thay đổi về gió đang điều khiển các dòng hải lưu vận chuyển một lượng nước ngọt khổng lồ từ "vùng nước ngọt Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương" (vùng biển nhiệt đới vốn có độ mặn thấp do mưa nhiều) đổ xuống phía Nam.

Hiện tượng này tạo ra một "hiệu ứng tầng" nguy hiểm. Vì nước ngọt nhẹ hơn nước mặn, nó sẽ nổi lên trên bề mặt, tạo thành một lớp ngăn cách ngăn chặn sự trộn lẫn giữa nước bề mặt và nước sâu. Khi sự phân lớp này tăng cường, các dòng hải lưu dọc, vốn có nhiệm vụ đưa nước lạnh giàu dưỡng chất từ đáy lên và đẩy nước ấm chứa oxy xuống, sẽ bị đình trệ.

Nguy cơ tê liệt hệ tuần hoàn toàn cầu

Hệ quả đáng sợ nhất của việc giảm độ mặn chính là sự đứt gãy của vòng tuần hoàn nhiệt muối (Thermohaline Circulation). Đây là hệ thống dòng chảy toàn cầu đóng vai trò như một băng chuyền khổng lồ vận chuyển nhiệt, muối và nước ngọt giữa các đại dương.

Độ mặn chính là "động cơ" giúp nước biển trở nên đặc hơn, chìm xuống và lan rộng để giữ cho băng chuyền này vận động. Khi Nam Ấn Độ Dương bị "ngọt hóa", nó sẽ vận chuyển lượng nước ít mặn này vào Đại Tây Dương, góp thêm một "cú hích" tiêu cực vào quá trình làm chậm dòng hải lưu vốn đã đang suy yếu do băng tan ở Bắc Cực và Greenland. Nếu hệ thống này tê liệt, khí hậu toàn cầu sẽ biến đổi theo cách không thể đảo ngược.

Bên cạnh đó, đời sống sinh vật biển đang đứng trước bờ vực nguy hiểm. Khi nước giàu dưỡng chất không thể trồi lên, các loài sinh vật phù du và cỏ biển, nền tảng của chuỗi thức ăn đại dương, sẽ chết dần. Nhiệt độ dư thừa bị giữ lại ở tầng mặt cũng sẽ "thiêu đốt" các loài sinh vật vốn đã phải gồng mình thích nghi với nước biển ấm lên.

"Sự thay đổi độ mặn có thể gây ra tác động lan rộng đến đa dạng sinh học trong đại dương của chúng ta. Đó là một sự chuyển dịch âm thầm nhưng đầy sức hủy diệt", nhà nghiên cứu Weiqing Han từ Đại học Colorado Boulder cảnh báo.

Sự kiện nước biển Nam Ấn Độ Dương mất đi lượng muối với tốc độ đáng kinh ngạc không chỉ là một con số thống kê khô khan. Đó là bằng chứng cho thấy con người đang thay đổi những cấu trúc cơ bản nhất của hành tinh, và đại dương, lá phổi xanh của Trái đất, đang phát đi những tín hiệu cầu cứu khẩn thiết.

Khí hậu đảo chiều chóng mặt: Nóng lạnh trong ngày tăng vọt khắp thế giới

Nghiên cứu trên Nature cho thấy chênh lệch nhiệt độ ngày đêm tăng mạnh trên toàn cầu, có nơi vượt 20 độ C, đe dọa sức khỏe và kinh tế.