Chênh lệch nhiệt độ cực đoan trong thời gian ngắn, đặc biệt là sự thay đổi nhiệt độ lớn trong ngày, đang gia tăng đáng kể trên phạm vi toàn cầu. Xu hướng này rõ nét nhất tại các khu vực vĩ độ thấp và trung bình - nơi sinh sống của phần lớn dân số thế giới, theo nghiên cứu mới công bố trên tạp chí khoa học Nature.

Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học Nam Kinh và Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc thực hiện, dựa trên phân tích dữ liệu khí hậu giai đoạn 1961 - 2020, kết hợp với các kịch bản dự báo đến năm 2100. 

Kết quả cho thấy hiện tượng dao động nhiệt độ đột ngột trong ngày, vốn trước đây ít được chú ý, đang xuất hiện với tần suất cao hơn, cường độ mạnh hơn và biên độ lớn hơn.

Theo nhóm nghiên cứu, nguyên nhân chủ yếu của xu hướng này là phát thải khí nhà kính do con người gây ra. Bên cạnh đó, các yếu tố như độ ẩm đất suy giảm, biến động lớn hơn của áp suất không khí và độ ẩm bề mặt cũng góp phần làm gia tăng sự bất ổn nhiệt độ trong ngày. 

Tại các khu vực vĩ độ thấp và trung bình ở cả hai bán cầu, hiện tượng này gia tăng rõ rệt và có xu hướng tăng tốc, trong khi các vùng vĩ độ cao ghi nhận mức biến động thấp hơn.

Nghiên cứu ghi nhận mức tăng mạnh nhất của biên độ dao động nhiệt độ ngày đêm tại miền tây nước Mỹ, miền đông Trung Quốc, một số khu vực Nam Mỹ và lưu vực Địa Trung Hải.

Trong các giai đoạn 10 năm, chênh lệch nhiệt độ tăng tới 11,1 độ C ở miền tây nước Mỹ; 9,4 độ C tại miền đông Trung Quốc; 12,4 độ C tại Nam Mỹ và 7,1 độ C tại khu vực Địa Trung Hải.

Đáng chú ý năm 2022 đã ghi nhận nhiều kỷ lục mới về dao động nhiệt độ ngày đêm. Miền đông Trung Quốc chứng kiến mức chênh lệch lên tới 22,9 độ C, trong khi miền tây nước Mỹ đạt 20,3 độ C. Theo các nhà khoa học, những hiện tượng cực đoan như vậy đang xảy ra thường xuyên hơn nhiều so với trước đây.

Nhà khoa học khí hậu Deniz Demirhan (Đại học Kỹ thuật Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ) nhận định biến đổi khí hậu đang làm gia tăng bất ổn thời tiết hằng ngày tại các khu vực vĩ độ trung bình, trong khi lại làm giảm biên độ dao động nhiệt độ tại các vùng cực. 

Theo bà, phát thải khí nhà kính là nguyên nhân dài hạn chủ yếu làm thay đổi cân bằng năng lượng của Trái đất, qua đó tác động đến hoàn lưu khí quyển, mây, độ ẩm và các quá trình bề mặt.

Theo các mô hình khí hậu, trong giai đoạn 2050 - 2100, tần suất và mức độ nghiêm trọng của các đợt dao động nhiệt độ ngày đêm cực đoan được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt tại các khu vực vĩ độ thấp, cận nhiệt đới và trung bình trong các kịch bản phát thải cao. 

Xuất hiện kiểu khí hậu nguy hiểm ở rừng mưa Amazon, đe dọa toàn bộ hệ sinh thái

Một hình thái khí hậu hoàn toàn mới đang hình thành tại rừng mưa Amazon khi nắng nóng và hạn hán ngày càng dữ dội, đẩy khu vực vượt quá ngưỡng chịu đựng của một hệ sinh thái nhiệt đới điển hình.