Đồng bằng sông Cửu Long là vùng nông nghiệp trọng điểm quốc gia, nhưng nhiều năm qua vẫn phát triển dưới tiềm năng.

Vai trò quan trọng đặc biệt của Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ ở kinh tế nông nghiệp, mà còn bởi ý nghĩa chiến lược về an ninh lương thực, sinh kế và ổn định xã hội.

Nghịch lý kéo dài nhiều năm, là vùng đóng góp lớn cho quốc gia nhưng chậm phát triển, thu nhập bình quân thấp, lao động xuất cư khỏi vùng cao nhất nước.

Nhiệm kỳ Đại hội Đảng mới đang mở ra kỳ vọng mới, nhưng cũng đặt ra một bài toán lớn cho vùng này.

Đồng bằng sông Cửu Long không thiếu nghị quyết, không thiếu chương trình đầu tư, không thiếu nguồn lực nhưng đang cần một mô hình tăng trưởng mới vượt qua điểm nghẽn.

Mô hình tăng trưởng nhiều năm qua của vùng này dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, tăng sản lượng và thâm dụng lao động không còn phù hợp trong bối cảnh biến đổi khí hậu, yêu cầu cạnh tranh gay gắt và phát triển bền vững.

Nếu nhiệm kỳ mới chỉ tiếp tục "gia cố" cách làm cũ, rất khó tạo ra bước ngoặt thực sự mà cần sự thay đổi đột phá.

Yêu cầu đầu tiên của bài toán lớn là tái định vị vai trò của Đồng bằng sông Cửu Long trong chiến lược phát triển quốc gia.

Đây không thể chỉ là "vựa lúa, vựa trái cây, thủy sản", mà phải là trung tâm kinh tế nông nghiệp hiện đại, sinh thái, có giá trị gia tăng cao, trung tâm năng lượng, đặc biệt là lợi thế của năng lượng tái tạo và kinh tế biển.

Phát triển nông nghiệp ngày nay không chỉ dừng ở sản xuất, mà phải đi trọn chuỗi từ khoa học - công nghệ, chế biến, logistics đến thị trường và thương hiệu.

Nếu không giải được bài toán chuỗi giá trị gia tăng, Đồng bằng sông Cửu Long sẽ mãi ở đáy của chuỗi giá trị và bị tụt hậu ngày càng xa so với các vùng, miền cả nước.

Thứ hai là hạ tầng và liên kết vùng. Cao tốc, cảng biển, logistics đang được đầu tư mạnh, nhưng vấn đề không chỉ là có công trình, mà là cách tổ chức không gian phát triển. Nếu thiếu tư duy liên kết thực chất, cao tốc có thể chỉ giúp hàng hóa đi ra khỏi Đồng bằng sông Cửu Long nhanh hơn, trong khi giá trị gia tăng tiếp tục nằm ngoài vùng.

Nhiệm kỳ mới cần coi hạ tầng là công cụ tái cấu trúc kinh tế vùng, chứ không chỉ là chỉ tiêu đầu tư; hơn thế nữa là phát huy lợi thế của các công trình hạ tầng để tăng tốc phát triển.

Thứ ba, mang tính then chốt là phát huy vai trò đội ngũ nhân sĩ, trí thức, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp. Đồng bằng sông Cửu Long không thiếu tri thức, nhưng đang thiếu cơ chế để tri thức trở thành động lực phát triển.

Không ít ý kiến có giá trị dừng lại ở hội thảo, báo cáo; tham vấn nhiều nhưng thể chế hóa ít. Đã đến lúc phải chuyển từ "tham vấn hình thức" sang đồng kiến tạo chính sách, coi trí thức là chủ thể cùng thiết kế, phản biện và chịu trách nhiệm về các quyết sách phát triển vùng.

Gắn với đó là yêu cầu xây dựng không gian đổi mới sáng tạo cho Đồng bằng sông Cửu Long. Vùng đang thiếu những "không gian chung" để nhà khoa học, doanh nghiệp và chính quyền cùng gặp nhau, cùng thử nghiệm giải pháp mới.

Không gian sáng tạo không chỉ là phòng thí nghiệm hay trung tâm nghiên cứu, mà là môi trường thể chế: tôn trọng phản biện, khuyến khích khác biệt học thuật, cho phép thử nghiệm chính sách và chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Trân trọng trí thức không chỉ bằng đãi ngộ, mà bằng môi trường cống hiến và niềm tin.

Thứ tư, nhiệm kỳ mới cần một thể chế liên kết vùng đủ mạnh, thực chất, đủ sức phá băng các điểm nghẽn.

Phát triển Đồng bằng sông Cửu Long không thể là phép cộng cơ học của các địa phương. Việc sáp nhập các tỉnh, thành đã tạo ra không gian phát triển, cơ hội nhiều hơn, nhưng thách thức cũng lớn hơn.

Nếu mỗi tỉnh vẫn lo "phần mình", liên kết vùng sẽ tiếp tục là khẩu hiệu, thì khó có một nền kinh tế năng động và phát triển trong "kỷ nguyên vươn mình". Chỉ khi có cơ chế điều phối thực quyền, gắn trách nhiệm với lợi ích chung, vùng mới có thể vận hành như một chỉnh thể kinh tế thống nhất.

Nếu nhiệm kỳ này tạo được đột phá phát triển, vùng hoàn toàn có thể chuyển mình. Ngược lại, nếu chậm thay đổi, nghịch lý "tiềm năng nhiều - phát triển chậm" sẽ tiếp tục kéo dài, không chỉ là vấn đề của riêng Đồng bằng sông Cửu Long, mà là bài toán lớn của cả quốc gia.

Bảo đảm an ninh, trật tự phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định vùng Đồng bằng sông Cửu Long và phụ cận là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về chính trị, kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, môi trường sinh thái, đối ngoại.