Nhà vô địch thế giới dính doping, làng marathon rúng động

Ngày 23-10, Cơ quan Liêm chính điền kinh thế giới (AIU) thông báo đình chỉ thi đấu tạm thời đối với Peres Jepchirchir, 33 tuổi, đương kim vô địch marathon thế giới và cựu vô địch Olympic người Kenya.

Theo AIU, mẫu thử được thu thập trong một đợt kiểm tra doping ngoài thi đấu tại Kenya cho kết quả dương tính với erythropoietin (EPO). Đáng chú ý, việc lấy mẫu diễn ra trước khi Jepchirchir giành chức vô địch Sydney Marathon ngày 30-8.

EPO là loại hormone kích thích cơ thể sản sinh hồng cầu, qua đó tăng khả năng vận chuyển oxy đến các cơ bắp. Việc sử dụng EPO tổng hợp trái phép có thể giúp vận động viên cải thiện đáng kể sức bền, đặc biệt trong những môn đòi hỏi thể lực kéo dài như marathon, đua xe đạp hoặc trượt tuyết đường dài.

Chất này nằm trong danh mục cấm của Cơ quan Phòng chống doping thế giới (WADA), cả trong lẫn ngoài thi đấu.

Chiến thắng tại Sydney Marathon bị đặt dấu hỏi

Tại Sydney Marathon 2026, Jepchirchir thể hiện sức mạnh vượt trội khi cán đích sau 2 giờ 18 phút 31 giây, bỏ xa người về nhì là đồng hương Irine Cheptai tới 3 phút 40 giây.

Chiến thắng này giúp cô bổ sung danh hiệu thứ tư trong hệ thống World Marathon Majors, tiếp tục khẳng định vị thế của một trong những nữ vận động viên chạy đường dài xuất sắc nhất thế giới.

Tuy nhiên kết quả xét nghiệm vừa được công bố khiến chiến thắng tại Sydney trở thành tâm điểm chú ý. AIU chưa tiết lộ ngày lấy mẫu cụ thể, đồng thời chưa đưa ra kết luận cuối cùng về hành vi vi phạm của Jepchirchir.

Theo quy trình chống doping, việc đình chỉ tạm thời nhằm ngăn vận động viên tiếp tục tranh tài trong thời gian vụ việc được xử lý, không đồng nghĩa với án phạt chính thức.

Jepchirchir có quyền yêu cầu phân tích mẫu B và giải trình về kết quả xét nghiệm. Nếu hành vi vi phạm được xác nhận, cô có thể đối diện án cấm thi đấu bốn năm, cùng nguy cơ bị hủy những thành tích thuộc giai đoạn vi phạm.

Trao đổi với Reuters, người đại diện Gianni Demadonna của chính Jepchirchir bày tỏ sự thất vọng với thân chủ của mình. Ông cho rằng những vận động viên sử dụng chất tăng cường thành tích trái phép cần bị loại khỏi các cuộc thi.

Đến tối 23-10, chưa có thông báo về việc tước chức vô địch Sydney Marathon của Jepchirchir. Bản thân nữ vận động viên cũng chưa công bố lời giải thích chính thức.

Sinh năm 1993 tại Kenya, Jepchirchir sở hữu bảng thành tích thuộc hàng xuất sắc nhất của làng chạy đường dài nữ trong thập niên qua.

Tại Olympic Tokyo 2020, tổ chức năm 2021, cô giành HCV marathon nữ. Bốn năm sau, Jepchirchir tiếp tục đăng quang tại Giải vô địch điền kinh thế giới 2025 ở Tokyo, sau màn nước rút nghẹt thở trước Tigst Assefa (Ethiopia). Cô cán đích sau 2 giờ 24 phút 43 giây, nhanh hơn đối thủ đúng hai giây.

Ở hệ thống marathon danh giá nhất thế giới, Jepchirchir lần lượt vô địch New York năm 2021, Boston năm 2022, London năm 2024 và Sydney năm 2026.

Đặc biệt, chiến thắng London Marathon 2024 với thành tích 2 giờ 16 phút 16 giây từng giúp cô thiết lập kỷ lục thế giới dành cho nội dung marathon chỉ có nữ thi đấu. Kỷ lục này sau đó bị Assefa phá vào năm 2025.

Jepchirchir còn ba lần vô địch thế giới half marathon vào các năm 2016, 2020 và 2023, đồng thời từng nắm giữ kỷ lục thế giới ở cự ly 21,0975km.

Bê bối tiếp tục phủ bóng điền kinh Kenya

Vụ việc của Jepchirchir giáng thêm đòn mạnh vào uy tín điền kinh Kenya, quốc gia nổi tiếng sản sinh những nhà vô địch chạy đường dài hàng đầu thế giới nhưng liên tục vướng bê bối doping.

Theo AFP, hơn 140 vận động viên Kenya đã bị đình chỉ hoặc cấm thi đấu trong các vụ việc liên quan đến doping kể từ năm 2017.

Năm 2025, Ruth Chepngetich, người đang giữ kỷ lục thế giới marathon nữ, nhận án cấm thi đấu ba năm sau khi thừa nhận vi phạm quy định chống doping liên quan đến chất lợi tiểu hydrochlorothiazide. Đến tháng 3-2026, cựu vô địch New York Marathon Albert Korir tiếp tục bị cấm thi đấu năm năm.

Bê bối của Jepchirchir còn xuất hiện trong thời điểm đặc biệt nhạy cảm, khi Kenya vừa được trao quyền đăng cai Giải vô địch điền kinh thế giới 2029 tại Nairobi, đánh dấu lần đầu giải đấu tổ chức ở châu Phi.

Chủ tịch WADA Witold Banka mới đây đã yêu cầu Kenya quyết liệt hơn trong cuộc chiến chống doping để bảo vệ uy tín quốc gia.

Giữa hàng loạt vụ bê bối chưa có dấu hiệu dừng lại, việc một nhà vô địch Olympic và thế giới như Jepchirchir bị phát hiện dương tính với EPO càng khiến những thành tích lẫy lừng của điền kinh Kenya đối diện sự hoài nghi.

Chân chạy danh tiếng của Úc bị bắt vì quấy rối tình dục trẻ em

Từng được xem là một trong những chân chạy nhanh nhất nước Úc, Jake Doran đang đối mặt cáo buộc liên quan hành vi quấy rối tình dục trẻ em. Vụ việc khiến vận động viên 26 tuổi bị đình chỉ hoạt động điền kinh, đồng thời mất công việc hiện tại.