Runner ở độ tuổi nào gặp nhiều rủi ro sức khỏe nhất khi chạy bộ?

Những ca tử vong thương tâm liên tiếp tại các giải chạy ở Hàn Quốc, Mỹ và Anh khiến cộng đồng runner bàng hoàng. 

Nguy cơ xảy ra biến cố nghiêm trọng tỉ lệ thuận với tuổi tác

Trong số nạn nhân có cả người trẻ, người trung niên và cả những chân chạy giàu kinh nghiệm, làm dấy lên nhiều tranh cãi về các đặc tính tuổi tác, sức khỏe, đối tượng khác nhau khi xét đến chuyện rủi ro trên đường chạy.

Nghiên cứu Racer, công bố trên tạp chí Hiệp hội Y khoa Mỹ (JAMA) vào năm 2025, ghi nhận 176 ca ngừng tim tại các giải marathon và bán marathon ở Mỹ giai đoạn 2010-2023, trong đó 59 người tử vong. 

Tỉ lệ ngừng tim tăng từ 0,58 trên 100.000 lượt hoàn thành giải giai đoạn 2015-2019 lên 0,81 giai đoạn 2020-2023. Những con số đặt ra câu hỏi: tuổi tác ảnh hưởng thế nào đến rủi ro trên đường chạy? 

Theo nghiên cứu đăng trên British Journal of Sports Medicine, giai đoạn 2014-2019 ghi nhận 82 biến cố đe dọa tính mạng ở các sự kiện 5km. Trong số người gặp biến cố, 68 người từ 45 tuổi trở lên, chiếm 83%; nam giới chiếm 82%.

Các phân tích cho thấy nguy cơ xảy ra biến cố nghiêm trọng trên đường chạy tỉ lệ thuận với tuổi tác, và cao đặc biệt ở nhóm trên 60. 

Người mới tham gia, có thể lực thấp hơn cũng là nhóm được các tác giả lưu ý. Nhìn chung, biến cố nguy hiểm vẫn rất hiếm, cho thấy hoạt động chạy cộng đồng có mức độ an toàn cao. Nguy hiểm thường chỉ đến với nhóm bán marathon trở lên - cự ly mà hầu hết người hoàn thành đều đã được xếp vào đối tượng "elite" trong cộng đồng runner phong trào.

Dữ liệu Nhật Bản giúp nhìn rõ hơn sự chênh lệch giữa các quãng tuổi. Nhóm nghiên cứu của phó giáo sư Tomohiro Manabe, Đại học Keio, khảo sát 516 giải marathon với khoảng 4,1 triệu lượt tham dự giai đoạn 2011-2019, ghi nhận 69 ca ngừng tim, gồm 66 nam giới.

Trên mỗi 100.000 lượt tham dự, tỉ lệ ngừng tim là 0,9 ở nhóm dưới 40 tuổi và nhóm 40-49; tăng lên 2,6 ở nhóm 50-59 và 5,5 ở nhóm từ 60 tuổi. Nhóm cao tuổi nhất có tỉ lệ cao gấp khoảng sáu lần nhóm dưới 40.

Kết quả công bố trên tạp chí Resuscitation năm 2024 củng cố khuyến nghị đánh giá sức khỏe trước giải, đặc biệt với nam giới từ 60 tuổi. Các mức nguy cơ này được ghi nhận ở cự ly marathon.

Quãng 40-50 đáng chú ý ở sự kết hợp giữa bệnh lý tích lũy theo tuổi và mức gắng sức khi tập luyện. Một người vẫn có thể chạy tốt trong khi mang bệnh tim mạch tiềm ẩn.

Tổng quan trên Lancet năm 2024 về ngừng tim ở người chơi thể thao xác định bệnh động mạch vành do xơ vữa là nguyên nhân thường gặp nhất của đột tử tim khi vận động ở nhóm vận động viên lớn tuổi.

Động mạch vành cung cấp máu cho cơ tim. Mảng xơ vữa hình thành trong thành mạch có thể gây hẹp, hoặc nứt vỡ dẫn đến hình thành cục máu đông. Khi chạy gắng sức, nhu cầu oxy của tim tăng; tình trạng thiếu máu cơ tim có thể kích hoạt rối loạn nhịp nguy hiểm, khiến tim mất khả năng bơm máu hiệu quả.

Ở người trẻ, các bệnh cơ tim, bất thường tim bẩm sinh và rối loạn điện học của tim là những nguyên nhân đáng chú ý. Bệnh lý nền vì vậy là yếu tố quan trọng khi đánh giá nguy cơ ở từng người chạy. 

Sau tuổi 45 cần thận trọng

Giáo sư tim mạch thể thao Andre La Gerche, Viện St. Vincent’s tại Melbourne, dẫn trường hợp Jim Fixx, tác giả nổi tiếng về chạy bộ qua đời ở tuổi 52. Fixx từng hút thuốc nhiều và có tiền sử gia đình nguy cơ cao.

“Bắt đầu chơi thể thao muộn không xóa đi những vấn đề sức khỏe trước đó”, La Gerche nói trong cuộc phỏng vấn đăng trên trang Trường môn Tim mạch Mỹ.

Ông giải thích nguy cơ tăng khi người thể lực kém đột ngột tập cường độ cao. Vận động đều đặn giúp giảm nguy cơ ấy, với điều kiện người tập tăng dần cường độ và thời gian để cơ thể thích nghi. 

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với người bước vào tuổi 40-50 rồi quay lại chạy sau nhiều năm ít vận động. Ký ức về sức bền thời trẻ có thể khiến họ đặt mục tiêu vượt quá khả năng hiện tại.

Barry Franklin, chủ trì nhóm viết tuyên bố khoa học năm 2020 của Hiệp hội Tim mạch Mỹ, khuyên: “Hãy bắt đầu chậm, ngay cả khi bạn từng là vận động viên thời trung học”. Theo tuyên bố này, lợi ích của vận động vượt xa rủi ro đối với phần lớn mọi người; quá trình tăng mức gắng sức cần được thực hiện từng bước.

Tuổi tác còn liên quan đến chấn thương trong quá trình tập. Nghiên cứu Đan Mạch theo dõi 930 người mới chạy trong một năm ghi nhận 254 người chấn thương.

Tại mốc tích lũy 500km, nguy cơ chấn thương ước tính của nhóm 45-65 tuổi cao hơn nhóm 30-45 khoảng 14,7 điểm phần trăm. Các tác giả xem đây là dấu hiệu đáng quan tâm về lâm sàng, dù độ chắc chắn của thống kê còn hạn chế.

Nghiên cứu tại Hà Lan trên 1.696 người mới chạy trong sáu tuần cũng ghi nhận tuổi cao hơn là một yếu tố liên quan nguy cơ chấn thương tăng. Tổng cộng 10,9% người tham gia gặp vấn đề cơ xương ở chân hoặc lưng do chạy, ảnh hưởng ít nhất ba buổi tập liên tiếp. 

Trong giới chạy bộ, việc điều chỉnh mục tiêu theo tuổi cũng là bài toán thực tế. Trên TrainingPeaks, một runner ngoài 50 tuổi, từng hoàn thành hơn 20 marathon, kể rằng mình ngày càng khó lặp lại thành tích tuổi 40 và cần thêm ngày nghỉ.

HLV, cựu VĐV Hal Higdon nhận xét tốc độ thường bắt đầu giảm quanh tuổi 40, tiếp tục ở tuổi 50 và giảm rõ hơn sau 60. 

Với những biến cố tim mạch nghiêm trọng, các dữ liệu trên hướng sự chú ý đến nhóm lớn tuổi, đặc biệt nam giới từ 60. Với người 40-50 tuổi, việc cần làm từ sớm là đánh giá sức khỏe nền, điều chỉnh mục tiêu và dành đủ thời gian thích nghi. 

Nhìn chung, chưa có đủ các nghiên cứu khoa học cho thấy "độ tuổi nào gặp nhiều rủi ro nhất" khi chạy bộ. Nhưng hầu hết các khảo sát đều cho thấy nhóm tuổi hơn 40 cần phải thận trọng nhất.

Chạy cho khỏe hay chạy... đến chết: Những dấu hiệu nào buộc phải dừng lại ngay?

Liên tiếp những ca tử vong khiến cộng đồng yêu chạy bộ toàn cầu phải bàng hoàng. Và bên cạnh gửi lời chia buồn đến những nạn nhân xấu số, các runner cũng đến lúc phải nhìn nhận lại 'ngưỡng tới hạn' của cơ thể mỗi khi xách giày lên và chạy.