Sứ mệnh Artemis II đã kết thúc thành công sau 10 ngày bay vòng quanh Mặt trăng, đánh dấu chuyến bay có người lái đầu tiên quay lại khu vực này kể từ thời Apollo 17. Tàu Orion đã hạ cánh an toàn xuống Thái Bình Dương ngoài khơi California, khép lại một cột mốc quan trọng trong hành trình không gian hiện đại.

Theo NASA, Artemis II không phải là "một lần trong đời", mà là sự khởi đầu cho chuỗi sứ mệnh liên tục, với mục tiêu đưa con người trở lại bề mặt Mặt trăng vào năm 2027 và xây dựng sự hiện diện lâu dài của con người tại đây.

Không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, Artemis II còn giúp kiểm nghiệm hệ thống tàu Orion trong điều kiện thực tế, từ điều khiển bay, hệ thống hỗ trợ sự sống đến khả năng chịu nhiệt khi quay trở lại khí quyển. Đây là nền tảng quan trọng để chuẩn bị cho các sứ mệnh phức tạp hơn trong tương lai.

Chiến lược mới: xây căn cứ trên Mặt trăng thay vì trạm quỹ đạo

Một thay đổi đáng chú ý trong kế hoạch của NASA là từ bỏ ý tưởng xây dựng trạm không gian quay quanh Mặt trăng (Gateway), để tập trung trực tiếp vào việc xây dựng căn cứ trên bề mặt.

Theo các chuyên gia, việc hiện diện trực tiếp trên Mặt trăng sẽ mang lại nhiều giá trị khoa học hơn, từ thử nghiệm công nghệ, khai thác tài nguyên đến rèn luyện kỹ năng sinh tồn ngoài Trái đất. Đây cũng được xem là bước "tập dượt" quan trọng trước khi tiến tới các sứ mệnh xa hơn như sao Hỏa.

Chương trình Artemis vì thế được thiết kế không chỉ để "đặt chân" lên Mặt trăng, mà còn nhằm xây dựng một hệ sinh thái khám phá không gian bền vững, với sự tham gia của cả khu vực công và tư nhân.

Sau Artemis II, NASA đã vạch ra lộ trình cụ thể cho các bước tiếp theo.

Sứ mệnh Artemis III dự kiến diễn ra vào năm 2027, nhưng sẽ chưa đưa con người xuống Mặt trăng ngay. Thay vào đó, nhiệm vụ chính là thử nghiệm việc kết nối (dock) giữa tàu Orion và các tàu đổ bộ trong quỹ đạo gần Trái đất. Đây là bước quan trọng để đảm bảo an toàn cho các chuyến đổ bộ sau này.

Các tàu đổ bộ này được phát triển bởi hai doanh nghiệp tư nhân lớn là Blue Origin (do ông Jeff Bezos sáng lập) và SpaceX (do ông Elon Musk sáng lập), cho thấy xu hướng hợp tác công, tư ngày càng rõ nét trong ngành hàng không vũ trụ.

Đến năm 2028, sứ mệnh Artemis IV sẽ đưa phi hành gia đến quỹ đạo Mặt trăng, sau đó hai người sẽ đổ bộ xuống khu vực cực Nam, nơi được cho là có băng nước. Họ sẽ ở lại khoảng một tuần để thực hiện các nghiên cứu khoa học.

Các sứ mệnh tiếp theo như Artemis V sẽ hướng tới việc tăng tần suất đổ bộ, có thể đạt mức một lần mỗi 6 tháng, đồng thời tối ưu chi phí và công nghệ để việc đi lại giữa Trái đất và Mặt trăng trở nên "thường xuyên" hơn.

Những bài học quan trọng từ Artemis II

Bên cạnh thành công, Artemis II cũng giúp NASA nhận diện rõ hơn những vấn đề kỹ thuật cần khắc phục.

Một trong những mục tiêu chính là kiểm tra tấm chắn nhiệt của tàu Orion, sau khi phát hiện hơn 100 điểm hư hại trong sứ mệnh Artemis I không người lái năm 2022. Với quỹ đạo quay về mới, NASA cho biết không ghi nhận hiện tượng bất thường đáng kể, cho thấy hướng cải tiến đang đi đúng.

Tuy nhiên tàu Orion lại gặp vấn đề với hệ thống van helium trong bộ phận đẩy. Dù rò rỉ đã được phát hiện từ trước khi phóng, mức độ nghiêm trọng tăng lên trong không gian buộc NASA phải tính đến việc thiết kế lại hệ thống này cho các sứ mệnh sau.

Ngoài yếu tố kỹ thuật, Artemis II cũng thành công về mặt truyền thông. Hình ảnh Mặt trăng và Trái đất từ không gian đã thu hút hàng chục triệu lượt xem trực tuyến, cho thấy sức hút mạnh mẽ của các sứ mệnh không gian đối với công chúng toàn cầu.

Dù đã có lộ trình rõ ràng, NASA vẫn đối mặt với nhiều thách thức trước khi có thể đưa con người quay lại bề mặt Mặt trăng.

Tên lửa thế hệ mới cho Artemis III đang được hoàn thiện, trong khi tàu Orion cũng đang trong quá trình lắp ráp tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy. Tuy nhiên việc xử lý triệt để các lỗi kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống đẩy, vẫn là bài toán chưa có lời giải cuối cùng.

Quan trọng hơn, các tàu đổ bộ do Blue Origin và SpaceX phát triển vẫn chưa được thử nghiệm đầy đủ trong không gian. Các báo cáo kiểm toán gần đây cho thấy cả hai dự án đều đang chậm tiến độ và đối mặt với nhiều thách thức kỹ thuật, có thể ảnh hưởng đến kế hoạch tổng thể.

Dù vậy, NASA vẫn giữ mục tiêu phóng Artemis III vào năm 2027, thể hiện quyết tâm đẩy nhanh tiến độ quay lại Mặt trăng.

Không chỉ dừng lại ở Mặt trăng, chương trình Artemis còn là bước chuẩn bị quan trọng cho các sứ mệnh xa hơn trong tương lai.

Việc xây dựng căn cứ trên Mặt trăng sẽ giúp con người thử nghiệm công nghệ sinh tồn, khai thác tài nguyên và vận hành hệ thống trong môi trường ngoài Trái đất, những yếu tố then chốt nếu muốn chinh phục sao Hỏa.

Tuy nhiên như nhiều chuyên gia đã cảnh báo, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở chính cơ thể con người. Những nghiên cứu về y học vũ trụ, bức xạ và khả năng thích nghi lâu dài vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện.

Artemis II vì thế không chỉ là một chuyến bay lịch sử, mà còn là lời nhắc rằng hành trình chinh phục không gian là một quá trình dài, đòi hỏi sự kết hợp giữa khoa học, công nghệ và hiểu biết sâu sắc về chính con người.

Những chia sẻ đầu tiên của phi hành đoàn Artemis II sau khi trở về Trái đất

Các phi hành gia của sứ mệnh Artemis II đã nhận được sự chào đón nồng nhiệt tại Houston, Mỹ, khi trở về sau chuyến bay lịch sử quanh Mặt trăng.