Hơn nửa thế kỷ sau khi các phi hành gia của Apollo 17 rời bề mặt Mặt trăng, Mỹ đang chuẩn bị đưa con người quay trở lại với sứ mệnh Artemis II - chuyến bay có người lái đầu tiên trong chương trình Artemis của NASA.

Dù chưa hạ cánh, Artemis II được xem là bước đệm quan trọng cho mục tiêu đưa con người trở lại Mặt trăng lần đầu sau hơn 50 năm.

Tháng 12-1972, các phi hành gia Apollo 17 rời đi, để lại dấu chân, vết bánh xe và nhiều thiết bị khoa học - phần lớn vẫn còn tồn tại đến nay. Tuy nhiên trái với vẻ ngoài gần như bất biến, Mặt trăng thực tế vẫn đang trải qua những biến đổi âm thầm.

Theo dữ liệu từ tàu quỹ đạo Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO), hoạt động từ năm 2009, bề mặt Mặt trăng liên tục bị "bắn phá" bởi thiên thạch do không có khí quyển bảo vệ. Hàng nghìn miệng hố mới đã hình thành trong vài thập kỷ qua, trong đó có những khu vực được ghi nhận rõ ràng trước và sau va chạm.

Ngay cả khi không có các vụ va chạm lớn, Mặt trăng vẫn chịu tác động của quá trình gọi là "thời tiết không gian". Đây là sự kết hợp của bức xạ Mặt trời, vi thiên thạch và biến đổi nhiệt độ cực đoan, khiến lớp đất bề mặt (regolith) dần bị xáo trộn, sẫm màu và thay đổi cấu trúc theo thời gian. 

Các dấu chân của phi hành gia Apollo vẫn còn nhìn thấy, nhưng được dự báo sẽ phai mờ trong hàng nghìn đến hàng triệu năm.

Ngoài ra, Mặt trăng cũng không hoàn toàn "chết" về mặt địa chất. Các thiết bị do con người để lại từng ghi nhận những trận "động đất Mặt trăng", có thể do lực thủy triều từ Trái đất hoặc do giãn nở nhiệt. Dù cường độ nhỏ, những rung chấn này vẫn có thể làm dịch chuyển lớp vật chất bề mặt.

Một thay đổi đáng chú ý khác đến từ hoạt động của con người. Năm 2019, tàu vũ trụ Beresheet của Israel đã va chạm xuống Mặt trăng, mang theo hàng nghìn tardigrade - sinh vật có khả năng sống sót trong điều kiện khắc nghiệt. 

Dù một số ý kiến cho rằng chúng có thể tồn tại sau va chạm, các nhà khoa học khẳng định điều này không đồng nghĩa với sự sống trên Mặt trăng, do thiếu nước để duy trì hoạt động sinh học.

Những biến đổi âm thầm này cho thấy Mặt trăng không hoàn toàn tĩnh lặng, và cũng đặt ra thêm nhiều câu hỏi khi con người chuẩn bị quay trở lại thám hiểm vệ tinh tự nhiên của Trái đất.

NASA chinh phục giấc mơ trở lại Mặt trăng

Hơn nửa thế kỷ kể từ thời kỳ huy hoàng của sứ mệnh Apollo, nhân loại một lần nữa vươn tới Mặt trăng.