Nhưng có vẻ là quá sớm...

Đầu năm 2009, các tàu thuyền Trung Quốc nhiều lần bao vây quấy nhiễu các tàu do thám của hải quân Mỹ; rồi tại cuộc Đối thoại chiến lược và kinh tế lần thứ hai ở Bắc Kinh, tháng 5-2010, Trung Quốc đưa biển Đông vào phạm trù “lợi ích cốt lõi” của mình. Đến cuộc gặp thượng đỉnh Barack Obama - Tập Cận Bình tại Sunnylands hồi tháng 6-2013, Trung Quốc muốn được Mỹ xem là một đối tác bằng vai phải lứa.

Thế nhưng các va chạm và cọ xát Mỹ - Trung gần đây cho thấy quyết định “tuốt gươm” có thể là quá sớm. Kinh tế Mỹ có các dấu hiệu tiến bộ liên tục, tuy chậm nhưng chắc chắn, trong khi kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại và cuộc tái cơ cấu theo chính sách kinh tế của Thủ tướng Lý Khắc Cường (Likonomics) chứa đựng nhiều yếu tố khó lường. Ban lãnh đạo thế hệ thứ năm của Trung Quốc vì vậy rất cần một thời kỳ hòa hoãn với Mỹ để hòa dịu trong nước dưới ngọn cờ “Giấc mơ Trung Hoa”.

Trạng thái ấy của quan hệ Mỹ và Trung Quốc phần nào phản ánh vào những nội dung đối thoại lần thứ năm này (vừa kết thúc), với hai vấn đề an ninh, ba vấn đề kinh tế và một vấn đề toàn cầu (cùng chống biến đổi khí hậu).

Cuộc đối thoại đã đặt được viên đá đầu tiên cho nhịp cầu để hai cường quốc thảo luận cơ chế điều tiết cuộc chiến tranh mạng, được xem là hình thái thứ năm của cuộc chiến tranh thế kỷ 21.

Mỹ và Trung Quốc cũng đạt được sự thỏa thuận có ý nghĩa về vấn đề Triều Tiên, như lời Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ William Burns, một trong các quan chức tại đối thoại: “Đã có sự đồng thuận cao giữa chúng tôi về tầm quan trọng của việc Mỹ và Trung Quốc cần phối hợp để đảm bảo Triều Tiên tuân thủ nghĩa vụ cũng như biến những cam kết trước đây thành hiện thực”.

Còn quá sớm nhưng tạm nói rằng vấn đề hạt nhân Triều Tiên có thể là vật “hiến tế” đầu tiên cho sự hòa hoãn Mỹ - Trung, một trạng thái hòa hoãn pha lẫn hợp tác, cạnh tranh và kiềm chế.

Ngoài ra, hai nước cũng lần đầu tiên đề cập tới các vấn đề nhạy cảm như chính sách hạt nhân và hệ thống phòng thủ tên lửa. Trung Quốc hiện lo ngại rằng kế hoạch tăng cường tiềm lực của Mỹ để đáp trả cái gọi là mối đe dọa từ Triều Tiên thực chất cũng nhằm đối phó với Trung Quốc.

Tổng thống Mỹ Barack Obama, tại cuộc gặp phái đoàn Trung Quốc, cũng khuyến cáo Trung Quốc cần giải quyết vấn đề tranh chấp trên biển với các nước láng giềng ở biển Hoa Đông và biển Đông “một cách hòa bình” mà “không sử dụng hình thức dọa dẫm hay cưỡng ép”. Khuyến cáo này phản ánh lập trường mới của Mỹ mà Bộ trưởng Quốc phòng Chuck Hagel nêu ra tại Đối thoại Shangri - La hồi đầu tháng 6 vừa qua rằng “Mỹ chống lại việc sử dụng vũ lực để thay đổi nguyên trạng” tại các vùng biển Đông Á.

Về kinh tế, có ba lĩnh vực được cả hai bên quan tâm nêu lên: Một là, đảm bảo duy trì mối quan hệ đầu tư, thương mại mở, cân bằng và cùng có lợi giữa hai nước, tạo điều kiện cung cấp một sân chơi bình đẳng cho các công ty Mỹ, hỗ trợ tạo việc làm và tăng trưởng, bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, và chống đánh cắp bí mật thương mại. Trung Quốc tiếp tục yêu cầu Mỹ nới lỏng hạn chế đối với xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao sang Trung Quốc.

Hai là, nhấn mạnh việc tái cân bằng nền kinh tế Trung Quốc thông qua duy trì tỉ giá và lãi suất do thị trường quyết định nhiều hơn, tăng cường cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Ba là, củng cố và phát triển hệ thống tài chính mỗi nước, xây dựng một hệ thống tài chính toàn cầu có khả năng chịu đựng cao hơn. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Jacob Lew kêu gọi Trung Quốc “quyết tâm hiện thực hóa” các cam kết cải cách kinh tế mà cường quốc này đã tuyên bố.

Giới quan sát còn cho rằng nếu Mỹ và Trung Quốc nghiêm túc thảo luận về một hiệp định đầu tư song phương, các doanh nghiệp hai nước sẽ được hưởng lợi lớn.

Kể từ khi Đối thoại chiến lược và kinh tế Trung - Mỹ được khởi động hơn bốn năm trước, hai bên đã tăng cường hiểu biết và quản lý xung đột. Mỹ sẽ phải lắng nghe nhiều hơn, kể cả những “lợi ích cốt lõi” của Trung Quốc. Mặt khác, thành công của Mỹ phụ thuộc vào việc xây dựng một môi trường trong đó Washington đóng vai trò trọng tài trước các cuộc xung đột ở châu Á - Thái Bình Dương.

Phó thủ tướng Uông Dương, một trong hai nhân vật lãnh đạo phái đoàn Trung Quốc lần này, gọi quan hệ Mỹ - Trung là một “cuộc hôn nhân”. Cuộc hôn nhân ấy khó ly hôn, nhưng xem ra tạo được sự tin cậy chiến lược lại còn khó hơn nữa.