1 Cách đây vài tháng, một người bạn tôi có con đang học ở một trường trung học phổ thông tại trung tâm TP.HCM. Chị hớt hải kể: “Thằng con tôi đang học lớp 10, về xin 1,5 triệu đồng để đóng tiền học thêm môn toán với thầy.

Thầy dạy thêm cũng chính là thầy đang dạy môn toán trong lớp học chính. Nó ca thầy hết lời, nào là dạy hay, dễ hiểu, tận tâm... Các bạn đi học thêm ở nhà thầy đều tiến bộ cả. Thương con, tôi bấm bụng cho nó 1,5 triệu đồng để đóng tiền học. Sau đó, thằng bé có đưa về cho tôi một biên lai của thầy ghi, đúng là học phí 1,5 triệu đồng cho ba tháng học. Vài bữa sau, trong một lần kiểm tra bàn học của con trai, tôi thấy trong vở toán có kẹp một tờ 200.000 đồng. Giật mình vì không hiểu ở đâu nó lại có số tiền lớn như vậy, tôi tra vấn, tâm sự gần cả buổi thì cu cậu mới thú nhận rằng cứ đóng 1,5 triệu đồng cho thầy thì được thầy cho lại 200.000 đồng, nhưng biên lai thì vẫn ghi đủ 1,5 triệu đồng! Trời ạ, cái này có khác gì tiền lại quả?! Thầy thế này thì chết con tôi rồi...”.

Nghe câu chuyện đó, tuy chẳng dính dáng gì đến mình nhưng mặt tôi vẫn nóng bừng vì xấu hổ khi có đồng nghiệp như thế. Và cũng xin nói thẳng rằng “sâu” kiểu đó cũng không hiếm trong ngành giáo dục.

2 Một chị bạn tôi cũng là giáo viên toán. Hai vợ chồng đều cùng làm nghề “bán cháo phổi”. Cũng như bao người khác, nếu không dạy thêm họ chẳng thể nào lo được cho mình và hai con một cuộc sống vừa đủ “cơm no áo ấm” ở thành phố gạo châu củi quế này. Tuy nhiên, cả hai vợ chồng đều cùng đặt ra một nguyên tắc: lớp dạy thêm ở nhà không nhận học trò đang học trong lớp của họ đang dạy ở trường. Lập luận của cả hai là: làm như thế sẽ không bị mang tiếng “bán điểm” bằng dạy thêm.

Cũng không ít thầy cô giáo chọn cách như vợ chồng bạn tôi. Và họ sống thanh thản. Mỗi năm, cứ vào dịp tết nhất hay Ngày nhà giáo VN, học trò cũ mới đến đầy nhà chúc tụng, thăm viếng. Với nghề “bán cháo phổi” còn mong gì hơn thế.

3 Tôi kể hai câu chuyện trên để muốn nói rằng không phải cứ dạy thêm đều là xấu hay đều tốt cả. Vấn đề là đạo đức của người thầy sẽ quy định hành vi của họ. Với ông thầy “lại quả” kể trên, Bộ Giáo dục - đào tạo có ban hành bao nhiêu quy chế đi nữa, họ cũng có chiêu trò để moi tiền phụ huynh; còn với những người như vợ chồng bạn tôi, chẳng cần có quy định nào thì họ cũng vẫn đẹp trong mắt học trò.

Nhưng thú thật, trong thâm tâm của những người giáo viên có tâm huyết, họ cũng chẳng mong muốn chuyện dạy thêm để tăng thu nhập. Họ vẫn ước ao rằng giá mà Nhà nước trả lương cho đủ sống để chuyên chú vào chuyện đứng lớp sao cho chất lượng.

Và nữa, chuyện dạy thêm không chỉ cốt để kiếm sống, mà còn xuất phát từ chương trình bất hợp lý. Xin lấy ví dụ cậu con trai đang học lớp 11 của tôi, nó và chúng bạn thật sự không thể nào học nổi toàn bộ phần lượng giác trong hai tiết học theo quy định. Và thầy cô cũng chẳng thể nào làm cho học sinh “tiêu hóa” nổi món này trong hai tiết học. Thế là tất yếu phải dạy và học thêm.

Giáo viên chúng tôi chỉ mong sao Bộ Giáo dục - đào tạo hãy bàn các giải pháp thay đổi từ gốc, chứ năm bữa nửa tháng lại bàn chuyện “hớt ngọn” thì mèo cũng lại hoàn mèo.