Mekong, lời nguyền của sông mẹ vĩ đại - Kỳ 5: Giấy thông hành vào Trung Hoa và chạm trán cọp dữ

Giờ đây, khi đã gần hết năm, họ biết rằng trong vòng năm, hoặc có thể chỉ bốn tháng nữa, sông Mekong sẽ lại dâng nước lũ, khiến cho việc ngược dòng sông trở nên chậm chạp, có khi còn không thể được.

Garnier gian nan trở lại Phnom Penh

Lagrée và Garnier thông qua một kế hoạch mới nhằm giải quyết nhiều vấn đề cùng một lúc. Toàn đoàn sẽ rời Bassac, đi một chặng ngắn ngược dòng Mekong, sau đó theo sông Se Moun tới Ubon tại vùng đông bắc Thái Lan. 

Lagrée tin rằng, với tầm quan trọng chính trị giả định của nó, điểm dân cư khá lớn này cần được đoàn ghé đến trước khi lên đường thẳng lên phía bắc. Đồng thời, ông chấp nhận lời đề nghị rằng Ubon sẽ là bàn đạp để Garnier một lần nữa thâm nhập vào Campuchia lấy tin tức về những tấm giấy thông hành vào Trung Hoa đang bặt tích.

Giáng sinh năm 1866, các nhà thám hiểm rời Bassac mà không mấy hối tiếc. Thời tiết rất dễ chịu, thậm chí còn là lạnh đối với những ai đã quen cái nóng ngột ngạt của Nam Kỳ. Lại được lên đường bản thân cũng đã thấy vui rồi, trong cơn phấn khích, các nhà thám hiểm không để lại những ghi chép cho thấy bất kỳ cảm xúc khó khăn nào của việc một số thành viên đoàn hộ tống giờ phải quay về Campuchia.

Chuyến đi tới Ubon đầy những nỗi vất vả quen thuộc. Không lâu sau khi đoàn khởi sự ngược dòng Se Moun, họ đã chạm trán với các chuỗi ghềnh mới. Ghềnh đầu tiên chỉ cách một dặm rưỡi sau khi các con thuyền độc mộc của đoàn rẽ từ sông Mekong vào nhánh chi lưu. 

Cả buổi chiều ngày 31-12 - 1866, sau những lần chuyển tải chậm chạp, đoàn chỉ đi được chưa đầy một dặm. Ngày đầu năm mới có khá hơn đôi chút, Delaporte bắn được một con thỏ rừng làm bữa đại tiệc cho những nhà thám hiểm đang thèm thịt tươi.

Tuy nhiên từ ngày 2-1-1867, việc di chuyển không còn bị ghềnh thác cản trở nữa và đoàn thám hiểm Pháp dễ dàng tới được Ubon vào ngày 7-1. Điểm dân cư này theo như mô tả súc tích của Garnier thì "quá lớn với một ngôi làng nhưng lại chưa đủ để thành thị trấn". Tuy vậy, nơi đây sôi động đến bất ngờ so với bất kỳ điểm dân cư nào mà đoàn từng thấy, kể từ khi rời Phnom Penh sáu tháng trước.

Một lần nữa đoàn thám hiểm lại phải chia tách, và Garnier giờ sẽ đối diện với ngả đường dài nhất và vắng người nhất. Anh ta sẽ đem theo ba quân nhân người Pháp và một lính người Việt đi cùng để đến tận Angkor, thậm chí Phnom Penh nếu Alexis Om không hoàn tất được chặng đường của mình; nhưng anh ta chỉ trông chờ việc quay lại với một trợ tá không phải người Pháp.

Đoàn chính lại chia tiếp thành hai nhóm. Một nhóm do Lagrée dẫn đầu tiếp tục theo đường bộ lên phía bắc tới Khemmarat, một điểm dân cư quan trọng khác bên sông Mekong. Cuối cùng, do công tác khảo sát sông Mekong vẫn là nhiệm vụ tối cao, nên Delaporte đã được cử xuôi theo dòng Se Moun quay về sông Mekong và từ đó đi ngược con sông vĩ đại để nhập lại đoàn ở Khemmarat.

Garnier cùng toán của mình một lần nữa là những người đầu tiên lên đường tới vùng đất chưa ai biết đến. Họ rời Ubon ngày 10-1 để bắt đầu chuyến đi gập ghềnh qua vùng đất bặt dấu chân người, kéo dài hai tháng trời trước khi gặp lại được các đồng đội trong đoàn.

Ngày 14-1, nhóm tới Sisaket. Kể từ đây việc di chuyển trên sông không còn giá trị gì nữa, do dòng chảy chính của Se Moun quặt ngược về hướng bắc, trong khi tuyến đường của Garnier gần như thẳng xuống phía nam. Thay vì dùng thuyền độc mộc, giờ họ đi qua vùng đất khô hạn trên những cỗ xe bò.

Mưa đã ngưng từ gần hai tháng trước, và sáu ngày nắng gắt khiến mặt đất nứt nẻ đầy bụi. Những ngôi làng, túm tụm quanh các hồ nước nhỏ đầy cỏ lác, bao quanh bởi cây thốt nốt và cây ăn quả, trông tựa như những ốc đảo giữa sa mạc. Phần còn lại, Garnier viết, vùng quê này như "bị hun lửa".

Đi thêm 30 dặm về phía nam cảnh quan dần có thay đổi, và đoàn xe bò của Garnier tiến vào vùng rừng rậm. Những thân cây nở hoa và bóng râm thực vật mát mẻ gần như đã bù đắp cho đám bụi đỏ thường xuyên bốc lên từ móng guốc lũ bò kéo xe ...

Sớm ngày 23-1, đoàn khởi hành với ba chiếc xe bò do dân làng miễn cưỡng cung cấp. Đi qua một khu rừng, lối mòn chậm chạp dẫn ngược lên, băng ngang một chuỗi những con suối nhỏ. Tại một con suối, một người đánh xe bò yêu cầu họ dừng lại, khẳng định rằng đây là nguồn nước cuối cùng mà họ còn gặp. 

Garnier không tin ông ta. Vì lúc đó mới chỉ là đầu ngày nên Garnier xem đề nghị này là một "mưu mẹo" nữa. Anh ta khăng khăng rằng họ phải đi tiếp, dẫn đầu nhóm bằng cách đi bộ phía trước toán người ít ỏi.

Để nhấn mạnh lòng kiên quyết của mình, ba người Pháp cùng Garnier giằng lấy dây cương của lũ bò và thúc chúng đi tới. Từng người một, đám người đánh xe bò lần lượt chuồn đi cho tới khi Garnier đột ngột nhận ra giờ chỉ còn lại có năm người bọn họ. Cũng gần như đồng thời với việc các cỗ xe bò nhô từ bóng râm khu rừng ra ánh sáng, đám người Pháp nhận ra lối mòn đã biến mất.

Họ đang đứng tại rìa một vách đá cao hơn 200 mét trên một cao nguyên mênh mông trải dài tới đường chân trời phía nam. Những gì họ được nghe cuối cùng đều là sự thật. Nhờ xem khí áp kế Garnier mới biết được độ cao của Ubon và Angkor chênh nhau khoảng 200 mét. Điều anh ta không đoán trước được là độ chênh lệch lại thay đổi đột ngột tại đúng vị trí này.

Đứng bên rìa vách đá, Garnier thấy rằng vẫn có thể đi tiếp được. Đi theo hình chữ chi xuống vùng cao nguyên ở phía dưới qua những lối gồ ghề rõ ràng đã được người và thú vật sử dụng nhiều lần. Họ cũng sẽ sử dụng các lối này; và anh ta ra những mệnh lệnh cần thiết cho người của mình. Họ sẽ không quay lại, bởi đã mất quá nhiều thời gian rồi. Thay vào đó họ dỡ hàng trên xe xuống, tháo rời xe bò và khuân chúng cùng hàng hóa xuống dưới chân vách đá.

Niềm vui nhận giấy thông hành vào Trung Hoa

Họ hạ trại nghỉ đêm dưới chân vách đá, ngủ bên một đống lửa to để xua lũ cọp mà họ nghe thấy tiếng gào rống đặc trưng trong bóng đêm bao quanh. Chìm vào giấc ngủ mệt nhọc, bọn họ bị đánh thức trước lúc bình minh bởi một nhóm người từ ngôi làng mà họ đã trú lại đêm hôm trước. Dân làng đã tới để giúp và rất ngạc nhiên khi thấy năm nhà du hành đã ở dưới chân vách đá.

Đường về Angkor giờ đã thoáng không còn cản trở đáng kể nào nữa và nhóm trải qua khoảng thời gian dễ chịu. Họ đi qua những khu vực canh tác trù phú, ngày càng xuất hiện thường xuyên hơn trên đường đi những điều gợi nhắc về thời kỳ Angkor vĩ đại của lịch sử Campuchia: Một cây cầu đồ sộ, được xây hơn 600 năm trước, bắc qua một con sông nay vẫn còn đứng đó, và phế tích của những đền thờ và chùa tháp.

Cuối buổi chiều ngày 29-1, mười chín ngày sau khi rời Ubon, họ thấy thành Angkor từ xa xa.  Nhóm đã tới được đích đến đầu tiên theo dự kiến.

Anh ta thương lượng với một thuyền đánh cá người Việt để hoàn tất chuyến đi tới Phnom Penh, với suy tính rằng một chiếc thuyền như vậy sẽ không mấy hấp dẫn với những kẻ nổi loạn đang chiếm giữ hai bờ hồ và con sông Tonle Sap nằm giữa Angkor với thủ đô của Campuchia.

Trở lại đoàn thám hiểm Mekong và chạm trán cọp dữ

Mặc dù không có thông tin rõ ràng nào về bước tiến của đoàn thám hiểm chính kể từ khi chia tay họ ở Ubon, nhưng nhận thức được tầm quan trọng của giấy thông hành mình đang cầm theo, Garnier nghỉ ngơi trong thời gian ngắn nhất ở Phnom Penh. Anh ta đã có chuyến viếng thăm xã giao vua Campuchia ngày 7-2 và lại lên đường cùng anh cần vụ người Việt tên Tei, một lần nữa hướng về phía bắc. Và một lần nữa đi qua trót lọt những vùng nổi dậy, họ tới được Angkor ngày 13-2.

Tốc độ là mối lo quan trọng nhất, Garnier quyết định tìm một ngả đường trực tiếp hơn ngả mà anh ta và những người đi cùng đã vượt qua trước đây. Dù biết rằng đi lên phía bắc sẽ phải vượt qua vùng đất không có người ở, anh ta vẫn không do dự. Với một chiếc xe bò cùng vài phu thồ người Campuchia, Garnier và Tei khởi hành về hướng bắc. Lời cảnh báo rằng đó là vùng đất không có người ở hóa ra đã đúng, và những vệt bánh xe gập ghềnh mà họ đang đi theo chạy qua những khu rừng mọc đầy cây bụi và dây leo, phải chặt vẹt ra thì xe mới đi được.

Tại một điểm, trong khi đang phát quang lối đi, họ buộc phải ngưng lại do sự xuất hiện của một đàn voi rừng. Lúc nào cũng hăng máu, Garnier suýt nữa đã nổ súng vào con đầu đàn nếu những phu thồ đầy kinh nghiệm người Campuchia không kịp ngăn rằng, làm vậy có thể khiến đàn voi xông tới dẫm đạp và chắc chắn bọn họ sẽ chết ráo.

Tuy nhiên, vẫn có những khoảnh khắc thư giãn. Có lần trong chặng đi cấp tốc họ gặp một đoàn phu thồ gồm một tá phụ nữ trẻ người Lào, bởi cánh đàn ông còn đang bận làm đồng mùa gặt. 

Cứ mỗi lần đi ngang qua suối, đám phụ nữ lại cởi quần áo xuống tắm. Hóa ra, họ chẳng thấy ngượng ngùng trước sự có mặt của Garnier vì bộ râu quai nón xồm xoàm của anh ta khiến họ tưởng anh phải già ít nhất trăm tuổi nên từ lâu chẳng còn chút ham muốn xác thịt nào. Còn với Tei, họ cười như nắc nẻ từ chối những trò tán tỉnh của anh ta.

Kịch tính nhất là lần họ chạm trán với một con cọp. Vào cuối một ngày dài đi bộ mệt mỏi, họ tới ven một ngôi làng có rừng rậm vây quanh. Đột nhiên vẻ yên bình buổi chiều bị phá vỡ bởi những tiếng hét sợ hãi kêu cứu. 

Khi Garnier và nhóm nhỏ của mình chựng lại để gỡ đồ trên lưng xuống, một con cọp nhảy ngang qua họ chỉ cách vài mét, chiếc hàm khỏe của nó cắp một đứa bé đang la hét. Phản ứng gần như ngay tức thời, Garnier rút khẩu súng lục ra nã vào con cọp, sau đó phóng đuổi theo con dã thú.

Một lúc sau họ tìm thấy đứa bé bị con cọp bỏ lại, choáng váng cực độ nhưng người ngợm không hề hấn gì. Chẳng có món ăn nào mà dân làng chưa nấu để khoản đãi Garnier nhằm lưu anh ta ở lại làm người bảo hộ cho họ. Tuy nhiên, sang ngày hôm sau anh ta cùng Tei một lần nữa lên đường đi lên phía bắc.

Cuối cùng, ngày 4-3, họ đến được Ban Mouk và thấy lại sông Mekong – kể từ cuối tháng Mười hai. Họ biết được rằng đoàn chính đã đi lên phía bắc tầm chục ngày trước, nhưng giờ Garnier cảm thấy mình đã đến gần ngay sát vị trưởng đoàn thám hiểm. Sử dụng một chiếc thuyền nhỏ, họ tiếp tục ngược dòng sông, hy sinh mọi thứ chỉ để đi thật nhanh, và tới ngày 10-3 thì Garnier đã trông thấy lá cờ tam tài phấp phới giữa một bụi dừa tại Uthen.

Sau này Garnier viết lại rằng, khi ấy tim anh ta đã đập nhanh một chút.

(Bài được trích từ sách Con đường thủy vào Trung Hoa, chuyến đi tìm thượng nguồn sông Mekong 1866-1867 do NXB Thế Giới và Phương Nam book xuất bản)

----------------------------

Kỳ tới: Dựng đài bia cho nhà thám hiểm xấu số   

Mekong, lời nguyền của sông mẹ vĩ đại - Kỳ 4: Bệnh sốt rừng và thác Khone huyền bí dưới cầu vồng

Đợt bệnh nghiêm trọng đầu tiên đã tấn công đoàn thám hiểm sông Mekong. Garnier và Joubert là nạn nhân trong đợt này. Trong khi bệnh kiết lỵ được xem là chuyện gần như bình thường, thậm chí là mối nguy thường trực - bác sĩ Thorel từng dính lỵ rất nặng khi còn ở Angkor và chỉ dứt bệnh khi đoàn đi qua Kratie - nỗi sợ lớn nhất của các thành viên trong đoàn thám hiểm lại là "bệnh sốt".