Theo Đài Al Jazeera ngày 27-3, cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran đang gây áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu do eo biển Hormuz - huyết mạch năng lượng toàn cầu bị phong tỏa. Các quốc gia Trung Đông đang ráo riết tìm kiếm những con đường thay thế để duy trì xuất khẩu năng lượng.

Trong thời bình, 20% lượng dầu khí của thế giới được vận chuyển qua eo biển Hormuz - tương đương 20 triệu thùng mỗi ngày.

Eo biển Hormuz tê liệt

Ngày 2-3, hai ngày sau khi Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc tấn công vào Iran, ông Ebrahim Jabari, cố vấn cấp cao của tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tuyên bố “đóng cửa” eo biển Hormuz. 

Ông nói nếu bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua, IRGC và hải quân Iran sẽ “đốt cháy những con tàu đó”. Kể từ đó, lưu lượng giao thông qua eo biển này đã giảm hơn 95%.

Giới chức Iran gần đây tuyên bố eo biển nói trên chỉ đóng cửa đối với các tàu thuộc sở hữu của Mỹ, Israel và đồng minh của 2 nước này. Tuy nhiên, Cộng hòa Hồi giáo cho biết chỉ các tàu nhận được sự chấp thuận của Tehran mới được đi qua tuyến đường thủy này.

Sau đó, nhiều quốc gia đã đàm phán với Iran để đảm bảo lưu thông an toàn các tàu chở dầu. Một số tàu, chủ yếu mang cờ Ấn Độ, Pakistan và Trung Quốc, đã được phép đi qua.

Hôm 26-3, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim cho biết các tàu của nước này đã được phép đi qua Hormuz, sau khi ông hội đàm với giới lãnh đạo của một số quốc gia Trung Đông, trong đó có Iran.

Tuy nhiên, theo Đài Al Jazeera, vẫn còn khoảng 2.000 tàu mang cờ của các quốc gia khác bị mắc kẹt ở cả hai bên eo biển.

Những phương án khác

Giải pháp để “né” việc vận chuyển dầu bằng đường biển, cụ thể là qua eo biển Hormuz, là dẫn dầu qua các đường ống trên bộ hoặc dưới đáy biển.

Đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia, còn được gọi là Petroline, được vận hành bởi  Aramco - tập đoàn dầu khí sản xuất hơn 12 triệu thùng dầu/ngày.

Đường ống nói trên dài 1.200km, nối trung tâm xử lý dầu Abqaiq của Saudi Arabia đến biển Đỏ.

Đường ống Đông - Tây có khả năng vận chuyển tới 7 triệu thùng dầu mỗi ngày. Ngày 10-3, Tập đoàn Aramco cho biết có thể vận chuyển 5 triệu thùng/ngày để phục vụ xuất khẩu.

Saudi Arabia đã tăng cường lượng dầu vận chuyển qua đường ống nói trên kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran bắt đầu.

Theo Kpler, một công ty dữ liệu và phân tích, trong tháng 1 và tháng 2-2026, trung bình 770.000 thùng dầu chảy qua đường ống Đông - Tây mỗi ngày. Tính đến ngày 24-3, con số này đã tăng lên trung bình 2,9 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, đường ống dẫn khí này không đủ khả năng bù đắp hoàn toàn cho việc đóng cửa eo biển Hormuz.

Theo số liệu của Liên hợp quốc, trong năm 2024, khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày đã đi qua eo biển Hormuz. Trong đó, dầu thô và khí ngưng tụ chiếm 14 triệu thùng.

Ngoài ra, lực lượng Houthi, một nhóm vũ trang Yemen được Iran hậu thuẫn, từng tấn công vào tàu thuyền ở Biển Đỏ trong cuộc chiến ở Dải Gaza từ năm 2023 đến 2025.

Theo Hãng tin Reuters ngày 26-3, một thủ lĩnh Houthi giấu tên tuyên bố lực lượng này sẵn sàng tấn công Biển Đỏ một lần nữa để thể hiện sự đoàn kết với Tehran.

Đường ống dẫn dầu thô Abu Dhabi, còn được gọi là ADCOP hay đường ống Habshan-Fujairah, nối các mỏ dầu của UAE đến cảng Fujairah bên bờ Vịnh Oman. Đường ống này có công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày.

Theo nhà phân tích Johannes Rauball của Công ty Kpler, lượng dầu xuất khẩu từ cảng Fujairah đã tăng từ trung bình 1,17 triệu thùng/ngày trong tháng 2 lên 1,62 triệu thùng/ngày trong tháng 3.

Đường ống dẫn dầu thô Iraq - Thổ Nhĩ Kỳ, còn được gọi là đường ống Kirkuk-Ceyhan, nối liền Iraq - quốc gia sản xuất hơn 4 triệu thùng dầu mỏ/ngày - với bờ biển Địa Trung Hải của Thổ Nhĩ Kỳ.

Dù có công suất 1,6 triệu thùng/ngày, đường ống này chỉ đang vận hành ở mức khoảng 200.000 thùng/ngày.

Không thể thay thế Hormuz

Tuy nhiên, Đài Al Jazeera nhận định các đường ống nói trên không thể thay thế vị trí của eo biển Hormuz.

Tổng công suất của 3 đường ống chỉ khoảng 9 triệu thùng mỗi ngày, chưa tới một nửa so với lưu lượng 20 triệu thùng đi qua Hormuz mỗi ngày.

Ngoài ra, do nằm trên đất liền, các đường ống này hoàn toàn nằm trong tầm bắn của tên lửa và máy bay không người lái (drone) của Iran. Thực tế, các cơ sở hạ tầng năng lượng khắp vùng Vịnh đã liên tục bị tấn công kể từ khi chiến sự bắt đầu.

Thái Lan công bố đạt thỏa thuận với Iran để tàu dầu qua eo biển Hormuz an toàn

Theo thông báo từ Thủ tướng Anutin Charnvirakul, tàu chở dầu Thái Lan sẽ được phép di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz theo thỏa thuận với Iran.