Các nhà khoa học và môi trường từ lâu nhấn mạnh rằng ánh nắng mặt trời và gió có thể tạo ra phần lớn điện năng cần thiết cho một nền kinh tế không phát thải carbon. Châu Âu đang chứng minh điều đó, không chỉ vì chuyển đổi năng lượng xanh mà còn vì tự chủ năng lượng trước những thách thức địa chính trị.

Cột mốc lịch sử

Theo báo cáo của tổ chức tư vấn năng lượng Ember ngày 22-1, năng lượng mặt trời và gió chiếm 30% sản lượng điện của châu Âu năm ngoái, vượt 29% của than đá và khí đốt. Nếu tính thêm thủy điện và điện từ chất thải nông nghiệp cùng thực phẩm thừa, năng lượng tái tạo đạt 48%.

Năng lượng hạt nhân đóng góp thêm 23%.

Nguồn năng lượng mặt trời hiện tạo ra 13% điện năng cho châu Âu. Tại nhiều quốc gia, bao gồm Hà Lan - nơi không có quá nhiều nắng, năng lượng mặt trời chiếm hơn 20%.

Tại Ý, quốc gia sở hữu 1/5 công suất ắc quy của Liên minh châu Âu (EU), có thể dần thay thế khí đốt vào buổi tối bằng năng lượng tái tạo, vừa giảm áp lực giờ cao điểm, vừa giảm chi phí cho hộ gia đình.

Sự bùng nổ của năng lượng mặt trời không đến từ các trang trại năng lượng quy mô công nghiệp, mà chính từ các tấm pin quang điện lắp đặt trên mái nhà.

Giới phân tích cho rằng đây là yếu tố then chốt nhưng chưa được khai thác mạnh mẽ, giúp châu Âu đạt tự chủ năng lượng. Các tấm pin mặt trời trên mái nhà có thể đáp ứng đến 40% nhu cầu của EU.

Ông Petras Katinas, nhà phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và không khí sạch, nhận định năng lượng mặt trời và gió đang "trở thành xương sống" của hệ thống năng lượng châu Âu.

"Chỉ riêng năng lượng mặt trời đã tăng hơn 20% chỉ trong một năm, chứng minh rằng năng lượng sạch có thể phát triển nhanh hơn bất kỳ công nghệ truyền thống nào", tờ Guardian dẫn lời ông Katinas.

Xu hướng toàn cầu và thách thức

Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), năng lượng mặt trời và gió tăng trưởng với tốc độ kỷ lục hằng năm trong 23 năm qua, chiếm thị phần ngày càng lớn trong thị trường điện.

Nguồn năng lượng tái tạo đang chiếm dần thị phần của nhiên liệu hóa thạch toàn cầu, thể hiện qua sự sụt giảm lớn và đồng thời trong việc sử dụng than ở Trung Quốc và Ấn Độ vào năm ngoái - hai quốc gia phát thải khí nhà kính lớn nhất thế giới.

Tại Trung Quốc, sản lượng điện than giảm 1%, lần giảm đầu tiên sau một thập kỷ.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thách thức hiện nay của năng lượng tái tạo tại châu Âu không phải là sản xuất, mà là triển khai lưới điện.

Các nước châu Âu chậm trong việc hiện đại hóa lưới điện để tích hợp lượng lớn năng lượng tái tạo, vốn thay đổi trong ngày và được cung cấp bởi mạng lưới máy móc phân tán. Vấn đề khác là lưu trữ nguồn năng lượng, nhất là những nơi dư thừa.

Đài Al Jazeera dẫn lời ông Stelios Loumakis, Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất năng lượng quang điện ở Hy Lạp, cho biết thiếu hệ thống lưu trữ khiến 1/4 nguồn năng lượng mặt trời tạo ra ở nước này bị mất.

Trong khi đó, xu hướng tại Mỹ dường như đi ngược lại. Trang Axios dẫn nghiên cứu của Rhodium Group cho thấy lượng khí thải tăng 2,4% vào năm ngoái sau hai năm giảm, do gia tăng sản lượng điện từ than đá.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang hủy bỏ giấy phép cho các dự án điện gió ngoài khơi và điện mặt trời, cắt giảm trợ cấp cho các dự án khí hậu.

Tại hội nghị thượng đỉnh ở Davos mới đây, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick thậm chí chỉ trích xu hướng năng lượng tái tạo của châu Âu, cho rằng việc thiếu các nhà máy sản xuất pin trong nước có nguy cơ khiến châu Âu "phụ thuộc" vào Trung Quốc.

"Nếu bạn định phụ thuộc vào ai đó, thì tốt hơn hết đó nên là những đồng minh tốt nhất của bạn", ông Lutnick nói.

Có thật năng lượng gió, mặt trời vô giá trị khi ngừng gió, trời tối?

Bộ Năng lượng Mỹ thông tin trên X rằng cơ sở hạ tầng năng lượng gió và mặt trời về cơ bản là vô giá trị khi trời tối và gió ngừng thổi. Thật sự có phải như vậy?