Tọa đàm do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM phối hợp với Hội Sân khấu TP.HCM tổ chức. Nhiều nhà nghiên cứu, nghệ sĩ các thế hệ đã đến tham dự để bày tỏ tình cảm, sự trân trọng với tài năng và nhân cách của người nghệ sĩ ngay từ thời trẻ đã được mệnh danh là "kỳ nữ", Kỳ nữ Kim Cương.

Mong muốn giữ gìn bản sắc Việt

Nghệ sĩ Thành Lộc kể trước đây từng có nhiều ban kịch hay, diễn trên tivi. Tuy nhiên, kịch bản đa phần phóng tác từ nước ngoài nên những nghệ sĩ kỳ cựu như Năm Châu, Bảy Nam... lo ngại nghệ thuật mất đi bản sắc Việt. 

Đó là lý do Đoàn kịch nói Kim Cương ra đời, là đoàn kịch duy nhất của Nam Bộ hoạt động mạnh trên sân khấu, có bán vé, dựng những vở kịch thuần Việt.

Vở Dưới hai màu áo nói về hai chị em sinh đôi, một cô chơn chất, quê mùa, một cô chịu tác động mạnh văn hóa phương Tây. Đây là vở kịch mà bà Bảy Nam, nghệ sĩ Kim Cương gửi gắm rất nhiều tâm huyết, phản ánh thực trạng xã hội bấy giờ khi giới trẻ nhập nhằng giữa thuần Việt và lai căng.

"Chị Hai Kim Cương là người Tây học, lý ra những vở chị dựng phải cổ xúy cho văn hóa phương Tây nhưng lạ là tác phẩm của chị đều tôn vinh những giá trị thuần Việt. Đó là quan niệm, suy nghĩ làm nghề giản dị của một người yêu quê hương, đất nước. Quan điểm và cách làm nghệ thuật của chị đã ảnh hưởng rất lớn đến chúng tôi" - Thành Lộc bộc bạch.

NSND Trần Ngọc Giàu, Chủ tịch Hội Sân khấu TP.HCM, chia sẻ ông mê kịch Kim Cương từ nhỏ qua những vở diễn phát trên truyền hình. Sau 1975, ông cùng bạn bè dám đạp xe 80km từ Tiền Giang lên TP xem kịch Kim Cương. Ông cho rằng lớp nghệ sĩ kịch miền Nam ít nhiều đều bị ảnh hưởng bởi dòng kịch Kim Cương, là ký ức trong dòng chảy của người miền Nam.

Ngữ điệu phương Nam trong kịch Kim Cương rất tự nhiên, không phải tự nhiên theo kiểu bình thường, đời sống mà thật và đẹp. "Chị Kim Cương là người mở ra trào lưu kịch mới, đi vào được đại chúng. 

Chị đã phải tìm hiểu, nghiên cứu bên cạnh kế thừa suy nghĩ của những tiền bối đi trước đang muốn định hình lại nghệ thuật miền Nam mới có được kịch Kim Cương ăn sâu vào lòng công chúng như hôm nay" - ông Giàu nhấn mạnh.

Một di sản đô thị

Ông Giàu bày tỏ người Sài Gòn dù ở đô thị lớn nhưng luôn mang trong mình ký ức vùng quê nào đó, nhất là miền Tây sông nước. Xem kịch Kim Cương khán giả ít nhiều thấy nơi chôn nhau cắt rốn của mình, thấy dòng sông, bến nước, mái nhà tranh, đồng ruộng, những tâm tư của người miền quê nên kịch của bà đánh trúng tâm lý và neo giữ lại với khán giả.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu cho rằng kịch Kim Cương đã song hành với đô thị phương Nam trong một giai đoạn nhiều biến động. Với bà, kịch Kim Cương đã lưu giữ ký ức đô thị bằng giọng nói Sài Gòn giản dị, thẳng thắn, giàu lòng trắc ẩn. Đó là cách người phương Nam không đối diện bi kịch bằng sự bi lụy mà bằng tính nhân văn.

Lời thoại trong vở kịch gần gũi, đầy khẩu khí Nam Bộ, là thứ ngôn ngữ không trau chuốt cầu kỳ nhưng giàu sức gợi cảm xúc, giúp khán giả nhận ra giọng nói quen thuộc của đô thị mình đang sống. Vì vậy xem kịch Kim Cương khán giả như đang nghe lại câu chuyện của chính mình, của gia đình, của xã hội từng trải qua.

"Nhìn từ góc độ văn hóa đô thị, Kim Cương là một trong những nghệ sĩ có đóng góp quan trọng trong việc lưu giữ ký ức, tinh thần của đô thị Sài Gòn. 

Việc nhìn nhận kịch Kim Cương như một di sản đô thị không chỉ mang ý nghĩa tri ân một nghệ sĩ, một đoàn hát hay một giai đoạn sân khấu mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ ký ức tinh thần đô thị, thứ ký ức không nằm trong bảo tàng mà sống trong ký ức cộng đồng" - bà Hậu nhìn nhận về giá trị của kịch Kim Cương.

Kỳ nữ Kim Cương sẽ trở lại với Lá sầu riêng?

NSND Kim Cương cho Tuổi Trẻ Online hay nhận lời mời của Hội Sân khấu TP.HCM, có thể bà sẽ diễn lại đoạn cuối trong vở Lá sầu riêng dự kiến vào ngày 5-2 tại Nhà hát Trần Hữu Trang.