Kính tiễn thầy Nguyễn Lộc: Vẫn nghe tiếng thầy giảng Kiều trong vườn nắng

Mỗi lần nghe thầy cô, các anh chị lứa trước nhắc đến thầy, tôi lại tưởng tượng hình dáng thầy trên bục giảng, vừa giảng Kiều vừa khóc, khiến bao lứa sinh viên buồn lặng trên từng câu Kiều.

Nơi thời gian ngừng lại

Thuở còn là sinh viên, ngồi giữa giảng đường Văn Khoa, đôi khi tôi hình dung nếu mình có thể xuyên thời gian, về lại không gian này mấy mươi năm trước, nghe thầy Đông Hồ đọc thơ, nghe thầy Nguyễn Lộc bình Kiều, nghe thầy Hoàng Như Mai suy tư thế sự trong Tiếng trống Hà Hồi, được thầy Lê Đình Kỵ dẫn dắt trên "Đường vào thơ" là thế giới văn chương trong tâm hồn tôi như được mở ra thêm ngàn cánh cửa, sáng màu nắng trắng thơm mùi ngọc lan thoảng đưa của một thế hệ những người thầy uyên bác, tài hoa.

Càng về sau này, tôi càng hiểu thấm thía câu thơ của Nguyễn Du về sự bất tử của những di sản tinh thần mà người hiền tài để lại nơi mình từng hiện diện, và tôi tin rằng, giờ đây cụ Tiên Điền đang thủ thỉ với thầy: "Kiều rằng: Những đấng tài hoa/Thác là thể phách, còn là tinh anh".

Nhiều năm qua, cứ mỗi lần gió cuối năm bắt đầu thổi xôn xao qua từng con phố Sài Gòn, một mùa Tết Nguyên đán rộn ràng sắp đến, thầy cô trong khoa tôi lại hẹn nhau đi thăm, chúc Tết thầy Nguyễn Lộc và cô Ý Nhi. 

Năm nào cũng vậy, đứng trước cánh cổng sắt nằm sâu trong con hẻm nhỏ ở Gò Vấp, nghe tiếng đàn chó sủa rộn, bước vào sân vườn có cây xoài lớn tuôn bóng xanh mát rượi, cây sala vươn thẳng ý thiền, cây ngọc lan thơm ngát (không biết có phải thầy cô thương nhớ ngọc lan Văn Khoa mà trồng ở nhà để gần gũi mùi hương không), thảm cỏ xanh rờn và màu nắng vàng trong trẻo tỏa rộng rồi ngồi trong căn nhà có khung cửa lớn luôn rộng mở, đón nắng gió của thầy cô, tôi luôn có cảm giác ở đây, thời gian ngừng lại, mọi tất bật, ồn ã của dòng xe cộ ngoài kia tan biến.

Vườn cây và không gian của thầy cô như tạo thành một thế giới riêng, nhẹ nhàng, thanh tĩnh, an lành đến lạ. 

Khi thầy khỏe, có thể ra ghế ngồi với chúng tôi, nhìn ánh mắt sáng, hiền từ, tinh anh và khuôn miệng luôn tủm tỉm cười của thầy, tôi có thể hình dung ra dáng vẻ vừa bề thế, vừa phúc hậu của thầy trên bục giảng. 

Sau cơn tai biến, dẫu không nói được nhưng thần thái trên gương mặt hồng hào, ánh mắt lấp lánh và nét cười của thầy vẫn mang đầy nguồn năng lượng chuyển tải một niềm yêu, niềm gắn bó thiết tha với con người, với cuộc đời. 

Dẫu chúng tôi chưa từng học thầy nhưng lúc nào thầy cũng nhìn chúng tôi đầy trìu mến, khiến sợi dây gắn kết giữa thầy và chúng tôi như đã được dệt nên từ lâu, thân thuộc và gần gũi.

Nhìn ngắm thầy cô ngồi bên nhau, đôi tay cô nhẹ nhàng, thoăn thoắt khi thì vuốt tóc, khi thì xoa bóp tay, vai cho thầy, tôi thấy ngày hôm ấy như mềm ra, dịu dàng, đằm thắm tình phu phụ, nghĩa vợ chồng. Cô hay kể cho chúng tôi nghe chuyện ngày xưa đi học, nghe thầy giảng bài, hành trình nghiên cứu văn học của thầy. 

Cả quá khứ sống động, gắn bó với văn chương hiện lên vừa tươi tắn, vừa mang sắc màu lãng mạn và cổ điển của một thế hệ người văn từ nửa đầu thế kỷ XX luôn khiến chúng tôi mê mẩn, trầm trồ ngưỡng mộ. 

Hạnh phúc làm đứa học trò bé nhỏ bên người thầy huyền thoại

Năm kia, chúng tôi có dịp được đi thăm thầy cô cùng PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Xuân. Vừa bước vào phòng thầy, cô thoắt thành người học trò nhỏ năm xưa, ngồi quấn quýt bên thầy, ôm mặt, nắn tay, hỏi thầy có nhận ra em không. 

Lúc đó ánh mắt thầy ươn ướt và cô Ý Nhi bảo thầy nhận ra Xuân đấy. Giây phút ấy đẹp lạ lùng. Ba thế hệ thầy trò cùng ngồi cạnh nhau, ai cũng thấy mình được hạnh phúc làm đứa học trò bé nhỏ bên người thầy huyền thoại.

Năm ngoái, khi chúng tôi cũng đã bắt đầu đến cái mốc giữa những năm tháng tứ tuần, lòng nhiều bộn bề suy tư về hành trình nghiên cứu, giảng dạy, về những ước mơ còn dở dang phía trước, trong cuộc hàn huyên, PGS.TS Phan Mạnh Hùng (Trưởng khoa văn học và ngôn ngữ học hiện nay) hỏi cô ngày trước, khi xuất bản bộ sách Văn học Việt Nam (Nửa cuối thế kỷ XVIII - hết thế kỷ XIX), một trong những công trình nghiên cứu kinh điển, trở thành giáo trình văn học trung đại Việt Nam cho bao thế hệ sinh viên ngữ văn chúng tôi - thầy bao nhiêu tuổi. 

Cô chớp mắt thoáng ngẫm để nhớ lại, rồi cười và nói với chúng tôi lúc đó thầy "còn nhỏ xíu" hà. Hồi đó, thầy cô ở trong căn nhà tập thể bé tí, ban ngày thầy đi dạy, tối về miệt mài nghiên cứu và viết bộ sách. Thầy viết hết ngày này sang tháng khác, say mê, chăm chú lắm. 

Tôi tò mò hỏi cô hồi "nhỏ xíu" đó là thầy bao nhiêu tuổi vậy cô? Cô ngẫm nghĩ thêm một lúc rồi bảo chắc tầm chừng bốn mươi. 

Nghe cô nói, chúng tôi thấy gánh nặng, nỗi lo toan khi cứ "vật vã" vì mình đã chớm già, đã bước sang đoạn giữa thời trung niên như được trút ra cái ào, tan lẫn trong gió nắng trong vắt ngoài kia. Chúng tôi rỉ tai nhau cười sung sướng, hóa ra tụi mình còn "nhỏ xíu" hà, còn hành trình trước mắt. 

Tôi thầm cảm ơn cô, cảm ơn quãng đường dài thầy cô đã đi qua và khi ngoảnh nhìn lại, thầy cô trao truyền cho chúng tôi niềm yêu đời, yêu tuổi trẻ, yêu chính mình, trao cho chúng tôi niềm tin rằng chúng tôi vẫn còn rất trẻ để làm được điều gì đó cho xứng đáng với thế hệ đi trước.

Mỗi năm, đến nhà thầy cô, được trò chuyện về văn chương, về cuộc đời, được nghe cô kể những kỷ niệm trên hành trình thầy cô đã đi qua, được nhìn ngắm người thầy - Trưởng khoa tiền nhiệm của chúng tôi những năm 1990, được chiêm ngưỡng những bức tranh tài hoa và vần thơ đầy chiêm nghiệm của cô Ý Nhi - nhà thơ nổi tiếng với "Người đàn bà ngồi đan" mà tôi vẫn thường cùng sinh viên phân tích mỗi khi học về thơ nữ Việt Nam hiện đại, chúng tôi không chỉ thấy mình may mắn được chạm vào điểm gắn bó, giao thoa giữa các thế hệ mà còn được sạc nguồn năng lượng thanh xuân đầy tinh tấn của thầy cô. 

Tôi tin mãi về sau này, tinh thần của thầy vẫn vẹn nguyên trong những trang sách, trong nắng vườn nhà, trong từng nhành cây thầy cô vun trồng, trong cái nắm tay ân cần của người vợ, người tri âm tri kỷ đã chia sẻ cùng thầy niềm yêu văn chương, đã chu đáo, kỹ lưỡng chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ cho thầy suốt mấy mươi năm qua. 

Niềm tương giao, tương ngộ với thầy cô sẽ luôn là kho của cải quý báu chúng tôi mang theo trên hành trình của mình và những thế hệ tiếp nối. 

Và mỗi lần nhớ về khu vườn nhỏ ấy, nhớ về ánh mắt lấp lánh của thầy và dáng đi thanh thoát của cô, chúng tôi lại thấy lòng mình được tiếp thêm một nguồn năng lượng trong trẻo, để yêu văn chương hơn, yêu cuộc đời hơn và tin rằng những điều đẹp đẽ một khi đã được trao đi sẽ không bao giờ mất.

Và mãi về sau, tiếng thầy giảng Kiều vẫn vang vọng trong sân trường Văn Khoa nắng màu ngọc lan, trong vườn nhà Ý Nhi nắng màu tinh khiết.

Ban giám hiệu hát 'Người gieo mầm xanh' cùng sinh viên trong Ngày Nhà giáo Việt Nam

Ban giám hiệu ngân nga: Và tôi gieo mầm xanh ấy cho cuộc đời/ Nhẹ vun tay và tiêu tưới lên cao vời..., liền được sinh viên mời lên sân khấu hát cùng, tạo nên một tiết mục đầy xúc động, gần gũi, gắn kết tình cảm thầy - trò dịp 20-11.