Tàu thuyền bị kẹt tại eo biển Hormuz, ngoài khơi Iran ngày 11-6 - Ảnh: AP
Ngày 15-6, Washington và Tehran cùng xác nhận đã thống nhất các điều khoản trong biên bản ghi nhớ hòa bình, dự kiến chính thức ký kết vào ngày 19-6 tới ở Thụy Sĩ.
Thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ kéo dài lệnh ngừng bắn mong manh đạt được hôm 8-4 thêm 60 ngày, tạo bước đệm để hai bên tiếp tục đàm phán một văn kiện lâu dài.
Thị trường thở phào
Theo báo Financial Times dẫn các nguồn thạo tin, một trong những điều khoản quan trọng nhất của thỏa thuận là việc Iran sẽ dần mở lại eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển 1/5 lượng dầu khí thế giới. Tehran cam kết rà phá thủy lôi trong 30 ngày đầu và miễn phí qua lại trong 60 ngày.
Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, đồng thời tạm đình chỉ các lệnh trừng phạt nhắm vào hoạt động xuất khẩu dầu của nước này.
Ngay sau khi hai nước xác nhận đạt thỏa thuận, thị trường toàn cầu đồng loạt khởi sắc. Tại châu Á - khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi tình trạng phong tỏa eo Hormuz - chỉ số Nikkei 225 (Nhật Bản) đã vọt lên mức kỷ lục với đà tăng 5%. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc cũng tăng gần 6%.
Cổ phiếu của hai hãng hàng không lớn nhất Nhật Bản là Japan Airlines và All Nippon Airways cũng ghi nhận mức tăng mạnh. Tại phương Tây, chỉ số Stoxx Europe 600 tăng 0,6%, còn hợp đồng tương lai S&P 500 báo hiệu Phố Wall sẽ mở cửa phiên 15-6 với mức tăng 1,2%.
Ở chiều ngược lại, giá dầu Brent lao dốc 4,98%, lùi về mức dưới 83 USD/thùng. Đây là bước giảm đáng kể so với mức đỉnh hơn 118 USD/thùng hồi cuối tháng 4, tiến gần đến mốc 72,48 USD/thùng ghi nhận vào ngày 27-2 (ngay trước thời điểm Mỹ - Israel tấn công Iran). Dù vậy, mức giá hiện tại vẫn cao hơn đáng kể so với mốc 60 USD/thùng hồi đầu tháng 1-2026.
Trên thực tế, "nút thắt" dầu mỏ đã rục rịch được nới lỏng từ trước khi thỏa thuận được công bố. Ngày 12-6, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright khẳng định lưu lượng dầu và nhiên liệu qua eo biển đã chạm mức 7 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng một nửa khối lượng từng bị mắc kẹt khi chiến sự nổ ra.
Ngân hàng JPMorgan cũng ước tính lượng dầu qua eo biển Hormuz trong tháng 6 đạt bình quân 5,1 triệu thùng/ngày, cải thiện rõ rệt so với mức 2,2 triệu và 2,9 triệu thùng/ngày của tháng 3 và tháng 5.
Dù vậy, quãng thời gian 60 ngày tới vẫn tiềm ẩn nhiều biến số. Báo Financial Times dẫn lời một nhà ngoại giao giấu tên nhận định: "Những người coi thỏa thuận này là kết quả cuối cùng đang phạm sai lầm lớn".
Vẫn còn nhiều rủi ro
Bất chấp sự hồ hởi ban đầu của thị trường, lịch sử cho thấy hạ tầng logistics năng lượng không phải thứ có thể khơi thông trong một đêm. Do đó, phần đông giới phân tích tỏ ra thận trọng trước các triển vọng ngắn hạn.
Bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets, liên hệ tình huống hiện tại với cuộc khủng hoảng Biển Đỏ. Bà chỉ ra rằng dù Mỹ đã đạt thỏa thuận với lực lượng Houthi từ năm 2025, lưu lượng tàu qua tuyến này hiện vẫn thấp hơn 56% so với trước xung đột. Nhiều hãng tàu lớn vẫn e ngại rủi ro và tiếp tục chọn tuyến đường vòng.
Khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu giải tỏa ách tắc. Bà Croft nhận định việc khôi phục năng lực vận tải sẽ phải kéo dài nhiều tuần do công tác điều phối tàu mất rất nhiều thời gian. Trước xung đột, eo biển Hormuz đón khoảng 130 tàu qua lại mỗi ngày.
Đến nay, hơn 500 tàu hàng vẫn đang mắc kẹt tại vùng Vịnh sau ba tháng giao tranh. Với thời gian quá cảnh thương mại trung bình khoảng 8 giờ/chuyến, việc xử lý lượng tàu ùn ứ đòi hỏi sự phối hợp cực kỳ khắt khe.
Các tổ chức hàng hải lớn như Phòng Vận tải biển quốc tế (ICS) và Bimco đã cảnh báo nếu các tàu ồ ạt tiến vào eo biển thiếu kiểm soát, tình trạng tắc nghẽn sẽ càng tồi tệ, đặc biệt khi năng lực giám sát quân sự tại đây được dự báo vẫn còn hạn chế.
Nhìn xa hơn, chuyên gia năng lượng Saul Kavonic từ MST Financial nhận định quá trình phục hồi chuỗi logistics, sửa chữa hạ tầng năng lượng hư hại và xu hướng lấp đầy lại kho dự trữ chiến lược của các nước sẽ giữ thị trường dầu mỏ trong trạng thái khan hiếm đến tận năm 2027.
Về mặt chính trị, nền tảng của thỏa thuận lần này vẫn rất mỏng manh. Thực tiễn cho thấy nó được thúc đẩy bởi nhu cầu đối nội của cả Washington và Tehran nhiều hơn là một sự thấu hiểu hay cam kết lâu dài. Tương lai của lệnh ngừng bắn phụ thuộc hoàn toàn vào các cuộc đàm phán hạt nhân sắp tới - một bài toán chưa có gì chắc chắn sẽ diễn ra thuận lợi.
Chuyên gia Sanam Vakil (Viện Chatham House) ví von cục diện hiện tại: "Hai bên đang bắt nhau làm con tin. Nếu tình trạng nửa vời này kéo dài hơn 60 ngày, tình hình sẽ rất nguy hiểm". Đồng quan điểm, nhà phân tích Ali Vaez từ Nhóm Khủng hoảng quốc tế (ICG) kết luận: "Thỏa thuận lần này chỉ giúp cầm máu chứ không thể chữa lành vết thương".
Tia sáng hy vọng
Dù niềm tin chính trị thấp, giới quan sát đánh giá khả năng các bên lập tức quay lại can thiệp quân sự là rất thấp.
Dưới tác động của cuộc xung đột, giá xăng dầu ở Mỹ đã tăng cao, dấy lên lo ngại lớn về lạm phát. Viễn cảnh xung đột tái bùng phát hoàn toàn có thể khiến cán cân nghiêng nhiều hơn về phía Đảng Dân chủ, tạo ra rủi ro thực tế về việc mất quyền kiểm soát Quốc hội cho Đảng Cộng hòa.
Đây là điều Tổng thống Mỹ Donald Trump từng nhiều lần công khai cảnh báo. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, sau khi Đảng Cộng hòa để mất Hạ viện trong bầu cử giữa kỳ, ông Trump đã bị đẩy vào vòng xoáy luận tội và không thể tập trung hoàn toàn chương trình nghị sự.
Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng sắp bước vào những cuộc bầu cử quyết định tương lai chính trị và di sản của mình. Việc mất sự ủng hộ của tổng thống Mỹ sẽ tác động tiêu cực lên khả năng cạnh tranh của ông. Do đó, ông cũng được cho là không muốn công khai làm phật lòng ông Trump thêm nữa, đặc biệt sau khi ông chủ Nhà Trắng đã nhiều lần bày tỏ sự phẫn nộ và chỉ trích ông trong những tuần gần đây.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận