Trong nhiều thập kỷ, giới khoa học tranh luận liệu tổ tiên loài người tăng kích thước cơ thể dần theo thời gian hay từng trải qua một giai đoạn thay đổi đột ngột.

Nghiên cứu mới của các nhà khoa học thuộc Đại học Reading và Đại học Oxford (Anh), công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), cho thấy cả hai giả thuyết đều đúng nhưng ở những giai đoạn khác nhau của quá trình tiến hóa.

Nhóm nghiên cứu phân tích 386 mẫu hóa thạch thuộc 21 loài người cổ (hominin), kết hợp dữ liệu hóa thạch với mô hình thống kê và mối quan hệ tiến hóa giữa các loài để tái dựng lịch sử thay đổi kích thước cơ thể qua hàng triệu năm.

Bước nhảy vọt khi chi Homo xuất hiện

Kết quả cho thấy các loài người cổ rất sớm như Australopithecus chỉ nặng khoảng 40kg, có chiều cao tương đương một trẻ em ngày nay.

Đến khi chi Homo xuất hiện, đặc biệt ở các loài như Homo erectus và Homo ergaster, trọng lượng trung bình tăng lên khoảng 60kg, gần với nhiều người trưởng thành hiện đại.

Tuy nhiên, tiến hóa không diễn ra theo một đường thẳng. Một số loài xuất hiện muộn như Homo floresiensis (người Hobbit) hay Homo naledi vẫn có kích thước nhỏ, cho thấy các nhánh tiến hóa thích nghi theo những điều kiện môi trường khác nhau.

Theo tiến sĩ Jacob Gardner, tác giả chính của nghiên cứu, các tranh cãi trước đây xuất phát từ việc mỗi nhóm chỉ xem xét một phần hồ sơ hóa thạch. Khi tổng hợp toàn bộ dữ liệu, bức tranh tiến hóa trở nên rõ ràng hơn: vừa có sự thay đổi từ từ, vừa có một bước nhảy lớn.

Cơ thể lớn hơn để thích nghi với môi trường

Các nhà nghiên cứu cho rằng sự gia tăng mạnh về kích thước cơ thể gắn với những thay đổi trong lối sống của tổ tiên loài người.

Các loài Homo đi bằng hai chân hiệu quả hơn, di chuyển xa hơn để tìm kiếm thức ăn và bắt đầu tiêu thụ nhiều thịt hơn. Cơ thể lớn giúp dự trữ năng lượng tốt hơn, tăng sức bền và thích nghi với môi trường sống rộng lớn.

Theo tiến sĩ Thomas A. Püschel (Đại học Oxford), kích thước cơ thể phản ánh không chỉ quá trình tiến hóa sinh học mà còn sự thay đổi trong cách tổ tiên loài người khai thác môi trường sống.

Các tác giả cho rằng nghiên cứu giúp lý giải vì sao những công trình trước đây đưa ra kết luận khác nhau. Các nghiên cứu về những loài người cổ sớm thường ghi nhận sự thay đổi từ từ, trong khi các nghiên cứu tập trung vào chi Homo lại cho thấy mức tăng rất mạnh về kích thước cơ thể.

Khi kết hợp toàn bộ dữ liệu, hai kết quả tưởng như mâu thuẫn thực chất bổ sung cho nhau, đồng thời cho thấy tiến hóa của loài người là quá trình thích nghi phức tạp kéo dài hàng triệu năm, chứ không diễn ra theo một đường thẳng.

Bộ não con người đang quá tải trước nhịp sống hiện đại?

Một nghiên cứu mới cho rằng nhiều vấn đề của xã hội hiện đại như căng thẳng, cô đơn, lo âu hay cảm giác luôn phải cạnh tranh có thể bắt nguồn từ sự ‘lệch pha’ giữa bản năng tiến hóa của con người và môi trường sống ngày nay.