Tuy nhiên, những năm gần đây, nước Pháp đã từ bỏ hình ảnh tráng lệ này để đi theo xu hướng "giảm phát thải ánh sáng" tại châu Âu. Vậy, làm thế nào để Paris có thể sinh thái hóa màn đêm đầy kiêu hãnh của mình?

Paris cần khoảng nghỉ đêm thiêng liêng

Để tìm hiểu sức sáng tạo của con người trong việc chế ngự bóng đêm, một hình ảnh gắn liền với nền văn minh phương Tây, chúng ta cùng nhìn về quá khứ. Trong lịch sử phát triển đô thị thế giới, hệ thống chiếu sáng công cộng đầu tiên được lắp đặt tại Pháp vào cuối thế kỷ 15 nhằm mục đích bảo vệ và kiểm soát thành phố về đêm, đặc biệt là xung quanh các khu quý tộc.

Quá trình bao phủ của hệ thống đèn đô thị đã phần nào xua tan nỗi sợ màn đêm, mang lại cảm giác an toàn cho cư dân thành thị. 

Ở Paris, chiếu sáng đô thị chuyển từ khí đốt sang điện đã góp phần tạo nên những cảnh đêm tráng lệ, lừng danh thế giới. Kể từ đó, nhân loại chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của các đô thị đêm rực rỡ ánh đèn trên khắp các châu lục.

Đến Paris đầu những năm 2010, tôi vẫn còn chứng kiến những đại lộ rực rỡ tới 1-2h sáng, những khu vui chơi không ngủ luôn tấp nập xe cộ và ánh đèn đủ màu sắc. 

Vậy nhưng, cùng với những hiểu biết về tự nhiên, người Pháp nhận ra rằng họ cũng cần bóng tối và những khoảng lặng trong không gian sống của mình. Các nhà khoa học đã chứng minh rằng việc chiếu sáng nhân tạo quá mức làm gián đoạn nghiêm trọng chu kỳ sinh học của con người và lẫn các loài động vật hoạt động về đêm.

Tại Paris, trong một thập niên gần đây, bóng tối đang được định nghĩa lại như là một "khoảng nghỉ" thiêng liêng, một liệu pháp tự nhiên để cơ thể phục hồi sau một ngày dài hối hả. Điều này dẫn đến xu hướng "giảm phát thải ánh sáng" tại kinh đô về đêm của châu Âu. Chính sách ấy đã gây ngạc nhiên cho nhiều du khách - vốn mong đợi những hình ảnh lộng lẫy xưa cũ.

Sự tiết chế ánh sáng tại Paris không chỉ vì lý do kinh tế đơn thuần, đằng sau việc tắt đi những bóng đèn rực rỡ là những giá trị sinh thái và sinh học sâu sắc. Họ nhận ra rằng thành phố không chỉ thuộc về con người, mà còn thuộc về hàng nghìn loài côn trùng, chim đêm và đặc biệt là các loài dơi đang bị đe dọa tuyệt chủng bởi ánh sáng xanh, làm mất phương hướng và phá hủy chuỗi thức ăn của chúng.
Việc thiết lập các "hành lang sinh thái về đêm" như những khu vực duy trì bóng tối tự nhiên tuyệt đối đã tạo ra không gian cư trú an toàn, giúp duy trì sự cân bằng sinh thái mong manh ngay giữa lòng phố thị sầm uất.

Bản tuyên ngôn bảo vệ bầu trời đêm

Mọi cuộc cách mạng đều cần một nền tảng pháp lý vững chắc, vì thế nước Pháp đã xây dựng hệ quy tắc và có những quy hoạch đặc biệt thông qua nghị định ngày 27-12-2018 về phòng ngừa, hạn chế ô nhiễm ánh sáng. Trong đó có việc giảm thiểu tối đa lượng ánh sáng phát ngược lên trời. Paris muốn trả lại cho cư dân quyền được nhìn thấy những vì sao.

Nếu bạn lang thang về đêm, những khu phố Paris sẽ không còn ánh đèn nhiều màu sắc nữa. Thay vào đó là những bóng đèn đường được quy định chặt chẽ về nhiệt độ màu. Họ ưu tiên ánh sáng ấm, giảm ánh sáng xanh độc hại, hướng chiếu sáng luôn xuống đất. Các địa điểm di sản, công viên và cửa sổ của các cửa hàng thương mại đồng loạt tắt đèn trước 1h sáng.

Các biển hiệu quảng cáo, vốn rực rỡ tại đại lộ Champs-Élysées, nay cũng phải "đi ngủ" sớm hơn. Việc tắt đèn tại các công trình nổi tiếng như tháp Eiffel hay bảo tàng Louvre sau 23h đêm mang một thông điệp mạnh mẽ. Paris không còn sợ bóng tối sẽ làm giảm đi vẻ đẹp của mình. Ngược lại, chính sự tiết chế càng làm cho những khoảnh khắc ánh sáng trở nên quý giá và nghệ thuật hơn.

Việc sử dụng cảm biến trên các đại lộ cũng phổ biến hơn. Ánh sáng chỉ thực sự bừng lên khi có bước chân con người hoặc phương tiện qua lại, sau đó lại dịu xuống như một hơi thở nhẹ nhàng. Điều này không chỉ tiết kiệm năng lượng mà còn tạo ra một trải nghiệm đô thị huyền bí, lãng mạn và tôn trọng sự tĩnh lặng.

Ngoài ra, thông qua các chiến dịch truyền thông, Paris định nghĩa lại sự thịnh vượng không nằm ở sự lãng phí hào nhoáng mà ở sự tinh tế và trách nhiệm. 

Trong chương trình "giờ Trái đất", không chỉ một giờ mỗi năm, Paris tổ chức các sự kiện tắt đèn định kỳ tại từng quận để người dân làm quen với vẻ đẹp của bóng tối và sự yên tĩnh. Một chuỗi những sự kiện và nỗ lực đã góp phần vào thay đổi nhận thức của người dân. Sống xanh giờ đây trở thành một phong cách sống của giới thượng lưu và trí thức.

Vì thế, khi đi dạo trên những con phố Paris ban đêm, đừng vội thất vọng vì kinh đô không còn tráng lệ như trong tiểu thuyết. Thành phố ấy chỉ đang thay đổi để trở nên xanh hơn và có trách nhiệm hơn. Không một watt điện nào được phép lãng phí vào những không gian không cần thiết, để ở một góc rừng đêm bên rìa thành phố, bầu trời đầy sao đang dần hiện về với người Paris.

Tham khảo sự tiết chế

Tại Việt Nam, các siêu đô thị như TP. Hồ Chí Minh hay Hà Nội có đang quá hào phóng ánh sáng quảng cáo và đèn trang trí hay không? Việc thắp sáng rực rỡ mọi ngóc ngách bất kể ngày đêm không chỉ có thể gây ra tình trạng ô nhiễm ánh sáng nghiêm trọng mà còn tiêu tốn nguồn lực tài chính khổng lồ.
Chúng ta đang phát triển những đô thị đêm, sau Paris hàng thế kỷ, nhưng không nhất thiết phải lặp lại những sai lầm họ đã trải qua. Đã đến lúc Việt Nam cần áp dụng các nghị định về giờ tắt đèn và quy định nhiệt độ màu hay giảm cường độ chiếu sáng bằng cảm biến sau nửa đêm. Điều này không chỉ tiết kiệm hàng tỉ đồng tiền điện mà còn bảo vệ sức khỏe cho cư dân giữa "rừng" ánh sáng nhân tạo.

Hơn 5.700 người chết trong 2 tuần nắng nóng ở Pháp

Pháp ghi nhận 5.764 ca tử vong vượt mức thông thường trong đợt nắng nóng kỷ lục kéo dài từ giữa tháng 6 đến đầu tháng 7, mức cao nhất kể từ năm 2003.