Jensen Huang: Từ nhân viên bồi bàn quán ăn đến 33 năm định hình di sản công nghệ bất bại tại Nvidia

Tháng 3-2024, đứng trước các sinh viên Stanford trong chiếc áo khoác da quen thuộc, Jensen Huang từng nhắn nhủ đại ý, phải nếm mật nằm gai thì mới có bản lĩnh, và bản lĩnh mang lại sự vĩ đại - chứ không phải óc thông minh. Rồi ông chúc sinh viên "nếm trải đủ đau khổ" trên đường đời phía trước.

Thời đó ông Huang nói gì cũng hay. Nvidia khi ấy đang băng băng hướng tới mức vốn hóa lịch sử 5.000 tỉ USD. Các dòng chip và hệ sinh thái phần mềm của Nvidia đang nâng đỡ những mô hình AI tiên tiến nhất thế giới.

Chỉ có điều hơn hai năm sau, nhà sáng lập và lãnh đạo lâu năm của Nvidia có lẽ không ngờ bài học cay đắng nhất lại đang gọi tên chính ông.

Tối 12-11 (giờ VN), Nvidia phát thông cáo, chính thức xác nhận Jensen Huang (63 tuổi) đã từ chức Chủ tịch, CEO và thành viên Hội đồng quản trị. Giám đốc tài chính, bà Colette Kress, sẽ đảm nhận vị trí CEO tạm thời.

Mối duyên với Denny's

Chỉ mới vài năm trước, nếu bước vào một chi nhánh của chuỗi nhà hàng bình dân Denny's tại San Jose, California, thực khách sẽ bắt gặp một tấm biển kim loại nhỏ gắn trang trọng phía trên góc bàn bọc nệm màu đỏ với dòng chữ: "Chiếc bàn ăn khởi nguồn cho tập đoàn nhiều ngàn tỉ đô la". 

Theo đài CNN, tấm biển này đánh dấu nơi khởi đầu của một trong những huyền thoại công nghệ kỳ vĩ và ngoạn mục nhất Thung lũng Silicon.

Năm 15 tuổi, khi còn là một thiếu niên nhập cư mới sang Mỹ sống cùng gia đình tại Oregon, Jensen đã nhận công việc đầu tiên trong đời là rửa chén, dọn bàn và làm bồi bàn tại một quán Denny's ở Portland.

15 năm sau, vào tháng 4-1993, Jensen Huang, lúc này đã là một kỹ sư 30 tuổi có bằng thạc sĩ Đại học Stanford và kinh qua 2 công ty làm chip, lại đến một tiệm Denny's ở San Jose để bàn chuyện lớn với hai người bạn cũng là kỹ sư điện tử - Curtis Priem và Chris Malachowsky.

Cả ba bàn bạc một ý tưởng táo bạo: thiết kế loại chip bán dẫn chuyên dụng có khả năng tạo ra đồ họa 3D chân thực và mượt mà hơn cho game máy tính. Với số vốn khởi điểm vỏn vẹn 40.000 USD, họ đã phác thảo những định hình đầu tiên cho sự ra đời của Nvidia ngay tại chiếc bàn ăn bình dân ấy.

Từ vạch xuất phát khiêm tốn đó, hành trình của Nvidia không hề phẳng lặng. Họ từng đối mặt nguy cơ phá sản cận kề vào thập niên 1990 vì sai lầm trong thiết kế chip ban đầu, trước khi thoát hiểm nhờ khoản đầu tư 5 triệu USD vào phút chót từ tập đoàn Sega.

Nvidia niêm yết cổ phiếu lần đầu (IPO) vào năm 1999, và cùng năm đó cho ra mắt GeForce 256, sản phẩm được coi là bộ xử lý đồ họa (GPU) đầu tiên trên thế giới. 

Bước ngoặt lịch sử thay đổi vĩnh viễn số phận của Nvidia và toàn bộ ngành công nghệ diễn ra vào năm 2006, khi Huang quyết định ra mắt nền tảng CUDA (Compute Unified Device Architecture), cho phép lập trình viên sử dụng sức mạnh tính toán song song của GPU cho tác vụ tính toán tổng quát, thay vì chỉ xử lý đồ họa. 

Thời điểm đó, Phố Wall tỏ ra hoài nghi và chỉ trích chi phí đầu tư khổng lồ cho CUDA vì nó bào mòn lợi nhuận của công ty để phục vụ một "thị trường 0 tỉ USD". Tuy nhiên, Huang vẫn kiên trì theo đuổi chiến lược này. CUDA chính là "vũ khí tối thượng", tạo ra một hệ sinh thái phần mềm gắn chặt hàng triệu lập trình viên vào phần cứng của Nvidia.

Khi làn sóng nghiên cứu học máy bùng nổ, các nhà khoa học phát hiện ra cấu trúc tính toán song song của GPU Nvidia là công cụ hoàn hảo để huấn luyện các mạng thần kinh nhân tạo. 

Năm 2016, Huang đích thân giao chiếc siêu máy tính AI DGX-1 đầu tiên của Nvidia cho Elon Musk và phòng nghiên cứu OpenAI. 

Sự xuất hiện của ChatGPT vào cuối năm 2022 đã kích hoạt cuộc đua AI toàn cầu, biến vi xử lý của Nvidia thành loại "hàng hóa chiến lược" được săn đón nhất hành tinh.

Tầm nhìn của Huang đã đưa Nvidia vượt qua mốc vốn hóa 1.000 tỉ USD vào năm 2023, tiếp tục chạm mốc 4.000 tỉ USD vào tháng 7-2025 và trở thành doanh nghiệp đầu tiên trên thế giới đạt mốc 5.000 tỉ USD vào ngày 29-10-2025. 

Phong cách lãnh đạo và thương hiệu cá nhân

Thành công rực rỡ của Nvidia gắn liền với phong cách quản trị độc bản và mang tính cá nhân hóa cao độ của Jensen Huang. 

Trong một chương trình podcast, Huang tiết lộ có tới khoảng 60 quản lý cấp cao báo cáo trực tiếp cho ông mà không thông qua các cấp phó. Ông từ chối tổ chức các cuộc họp cá nhân, ưu tiên việc thảo luận và đưa ra phản hồi công khai trước tập thể để toàn bộ tổ chức cùng học hỏi từ các vấn đề phát sinh.

Cách thức vận hành không tầng nấc này tạo ra tốc độ truyền tải thông tin cực nhanh, giúp Nvidia linh hoạt điều chỉnh chiến lược theo những thay đổi của công nghệ. Tuy nhiên, nó cũng dồn áp lực khổng lồ lên vai vị CEO và tạo ra môi trường làm việc có cường độ căng thẳng cao.

Ông Rev Lebaredian, Phó Chủ tịch Nvidia, từng chia sẻ trên tạp chí The Economist rằng các cuộc họp ban điều hành của Huang trông có vẻ "khốn khổ" đối với người ngoài vì mọi thời lượng đều dành để mổ xẻ trục trặc và thất bại thay vì ăn mừng thành công.

Văn hóa doanh nghiệp của Nvidia là triết lý sinh tồn đến ám ảnh. Khẩu hiệu không chính thức mà Huang liên tục nhắc nhở 42.000 nhân viên là: "Công ty của chúng ta chỉ cách phá sản 30 ngày", buộc tập đoàn luôn hoạt động trong trạng thái cảnh giác cao độ và không bao giờ tự mãn.

Song song với phong cách quản trị nghiêm khắc, Huang xây dựng thành công hình ảnh một "ngôi sao nhạc rock" trong giới công nghệ. 

Với chiếc áo khoác da đen đặc trưng, phong thái gần gũi khi giao lưu với người hâm mộ tại các hội chợ công nghệ từ Đài Bắc đến Thung lũng Silicon, ông được Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg của Meta gọi là "Taylor Swift của ngành công nghệ". 

Hình ảnh cá nhân của Huang đã trở thành tài sản thương hiệu vô giá, giúp Nvidia dễ dàng thu hút nhân tài và đàm phán với các đối tác trong chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, mô hình tập trung quyền lực tuyệt đối và sự hào nhoáng cá nhân cũng chính là mầm mống dẫn đến cuộc khủng hoảng. Những rắc rối bùng phát từ áp lực địa chính trị xoay quanh lằn ranh kiểm soát xuất khẩu bán dẫn Mỹ - Trung, kết hợp với các cáo buộc về mối quan hệ cá nhân làm tổn hại đến an ninh quốc gia.

Di sản để lại và bài toán hậu Jensen Huang

Dù kết thúc trong bê bối, di sản mà Jensen Huang để lại cho Nvidia và ngành công nghệ thế giới là không thể phủ nhận. 

Ngay sau biến cố, ban lãnh đạo mới của Nvidia đã nỗ lực trấn an giới đầu tư rằng nền tảng vận hành và lộ trình công nghệ của tập đoàn vẫn hoàn toàn vững chắc.

Trong ngắn hạn, Nvidia vẫn nắm giữ lợi thế cạnh tranh áp đảo. Lộ trình phát triển sản phẩm của công ty cho nhiều năm tới, bao gồm các thế hệ chip và siêu máy tính tiên tiến như kiến trúc Vera Rubin NVL72 với hơn 1,3 triệu linh kiện, đã được định hình chi tiết. CEO tạm thời Colette Kress cùng đội ngũ kỹ sư hùng hậu có đủ năng lực để duy trì nhịp độ sản xuất và giao hàng theo các hợp đồng đã ký kết. 

Ông Stacy Rasgon, nhà phân tích tại Bernstein, nhận định trong báo cáo gửi khách hàng rằng nền tảng kinh doanh cơ bản và doanh thu khổng lồ của Nvidia sẽ không bị ảnh hưởng ngay lập tức.

Tuy nhiên, theo phân tích của MarketWatch, trong dài hạn, khoảng trống mà Jensen Huang để lại là điều không quy trình tài chính hay quản trị chuyên nghiệp nào có thể dễ dàng khỏa lấp. 

Huang không chỉ là một nhà quản lý, ông là tầm nhìn và kiến trúc sư trưởng định hướng cho toàn bộ hệ sinh thái AI. Sự thiếu vắng bản năng công nghệ nhạy bén của ông có thể khiến Nvidia gặp khó khăn khi đưa ra những quyết định đặt cược chiến lược mang tính bước ngoặt tiếp theo.

Hơn thế nữa, Huang đóng vai trò như một "ngân hàng ngầm" và trung tâm đàm phán của ngành AI. Theo The Wall Street Journal, ông đã tạo ra các cấu trúc tài chính sáng tạo, dùng vốn của Nvidia đầu tư ngược lại vào các đối tác như OpenAI, Anthropic, CoreWeave hay các nhà sản xuất linh kiện như Lumentum và Coherent để thúc đẩy nhu cầu mua chip. 

Như chuyên gia Anni Sen từ BluBird Capital đánh giá trên MarketWatch, khi "ngân hàng Nvidia" mất đi người điều hành có uy tín cá nhân tuyệt đối, định giá của toàn bộ làn sóng đầu tư AI có thể bị điều chỉnh về mức thực tế hơn và các doanh nghiệp trong hệ sinh thái sẽ phải vội vã tìm kiếm các phương án tài chính thay thế.

Trong suốt nhiều năm, Jensen Huang đã đưa Nvidia vượt qua vô số chông gai để chạm tới đỉnh cao AI. Nhưng giờ thì kỷ nguyên hậu Jensen Huang đã chính thức bắt đầu.

CEO Nvidia Jensen Huang thừa nhận ngoại tình: Nữ doanh nhân Alice Huang là ai?

Tập đoàn Nvidia đang điều tra liệu tỉ phú Jensen Huang có trở thành mục tiêu của hoạt động tình báo nước ngoài hay không, sau khi rộ tin ông có mối quan hệ thân mật với nữ doanh nhân Trung Quốc Alice Huang.