Huế nghiên cứu cách 'giữ' nước để giảm ngập lụt, thoát lũ

NHẬT LINH

Sau những trận lũ lớn cuối năm 2025, bài toán giảm ngập lụt, thoát lũ cho đô thị Huế càng trở nên cấp thiết. Nhiều giải pháp khắc phục đang được thành phố nghiên cứu.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Văn Mạnh - Phó chủ tịch UBND TP Huế - cho biết thành phố không chỉ tính chuyện giảm ngập lụt, đưa nước lũ ra khỏi đô thị thật nhanh mà phải dành không gian để nước lưu lại, điều hòa và thoát theo những hướng phù hợp.

Nước vào nhanh, thoát đi chậm vì đâu?

* Các đợt lũ lớn cuối năm 2025 cho thấy nhiều khu vực trung tâm TP Huế như An Vân Dương, An Cựu City ngập sâu nhiều ngày. Theo ông, đâu là những điểm nghẽn chính khiến nước lũ vào nhanh nhưng thoát chậm?

- Những năm qua thời tiết diễn biến ngày càng bất thường, xuất hiện nhiều trận mưa lớn với cường độ cao và kéo dài.

Điển hình là đợt mưa từ ngày 27-10 đến 3-11-2025. Lượng mưa tại Bạch Mã lên tới 1.740mm trong 24 giờ, một số nơi ở Nam Đông, Phú Lộc trên 1.000mm. Lượng mưa này vượt xa khả năng chịu tải của hệ thống thoát nước hiện hữu.

Trong khi đó, mực nước sông Hương, sông Bồ khi lũ lớn cao hơn nhiều so với cao độ nền đô thị. Khu vực trung tâm có cao độ nền 2,1 - 3,2m.

Khi mực nước sông Hương tại trạm Kim Long lên báo động 3, tức 3,5m, hầu hết những khu vực có cao độ nền dưới 3,2m đều bị ngập.

Ở hạ lưu sông Hương, địa hình có độ dốc rất thấp. Khi nước sông dâng cao, nếu trùng thời điểm triều cường hoặc gió mùa Đông Bắc mạnh, nước biển bị đẩy vào cửa Thuận An, làm dòng chảy ra biển bị nghẽn, khả năng thoát lũ giảm.

Riêng khu vực An Vân Dương và An Cựu, nước tiêu thoát qua sông Như Ý, sông Phát Lát, sông Phổ Lợi và các hệ thống hói nhánh ra vùng đầm phá. Tuy nhiên nhiều đoạn sông hói (sông nhỏ - PV) bị bồi lắng, cỏ dại lấn chiếm.

Khi nước sông Hương dâng, nước tràn vào hệ thống sông hói rất nhanh. Nhưng khi thoát về sông Đại Giang, đầm phá Tam Giang - Cầu Hai lại gặp những điểm nghẽn ở hạ lưu nên ngập kéo dài.

* Thành phố có tính đến việc chủ động trữ và tiêu nước, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng thoát tự nhiên?

- Theo Quy hoạch chung đô thị Thừa Thiên Huế đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065, thành phố đã đánh giá nguyên nhân ngập và đề ra các nhóm giải pháp công trình, phi công trình.

Về công trình, mục tiêu là hạ mực nước trên các sông chính như sông Hương, sông Bồ khi có mưa lũ xuống dưới báo động 3. Thành phố sẽ tăng khả năng lưu chứa của các hồ hiện hữu, vận hành và điều tiết hợp lý các hồ chứa để cắt lũ từ thượng nguồn, giảm lượng nước đổ về hạ lưu.

Ngán ngẩm với triều cường, Đông Nam Á ứng phó ra sao?ĐỌC NGAY

Trong đô thị, cần tăng tiết diện kênh, mương, cống, thường xuyên nạo vét để tăng khả năng tiêu thoát, đồng thời tăng khả năng lưu chứa nước.

Ở hạ lưu, cần khơi thông dòng chảy, nạo vét các kênh, cửa sông tiếp giáp sông, đầm phá và biển. Thành phố cũng tính đến việc xây mới các trạm bơm tiêu cho những vùng thấp trũng.

Một số trục thủy đạo cần nạo vét gồm khu vực sau cống Cầu Long, Như Ý Bắc, Như Ý Nam, sông Cùng, thủy đạo sau cống Diên Trường, Lạch Chéo...

Các hồ Tả Trạch, Bình Điền, Hương Điền sẽ tiếp tục được điều tiết để tham gia cắt giảm, phòng chống lũ cho hạ du.

* Phương án chuyển hướng một phần dòng chảy qua các tuyến, nhánh thoát lũ hiện được nghiên cứu đến đâu, thưa ông?

- Phương án này đang được nghiên cứu và chỉ triển khai khi có đủ cơ sở kinh tế - kỹ thuật, cơ sở khoa học và tư vấn từ các chuyên gia.

Dành không gian cho nước để giảm ngập lụt đô thị

* Đô thị Huế ngày càng phát triển nhưng không gian dành cho nước dường như ngày càng thu hẹp. Thành phố sẽ bảo vệ hành lang thoát lũ, vùng trũng và hồ điều hòa như thế nào?

- Nội dung này đã được đơn vị tư vấn và các chuyên gia rà soát, đưa vào nhóm giải pháp công trình, phi công trình.

Theo quy định quản lý quy hoạch chung, khu vực đô thị trung tâm bố trí tỉ lệ hồ điều hòa đạt 8 - 10% diện tích lưu vực. Thành phố cũng tăng cường kết nối giữa các hồ, mở rộng và xây dựng mới cống, kênh, hầm ngầm để thoát nước nhanh khi mưa lớn.

Đối với các đô thị khác, phải bảo vệ, nâng cấp hệ thống hồ hiện có và xây dựng mới đạt tối thiểu 8 - 10% diện tích. Những khu vực chưa đạt chỉ tiêu phải tăng dung tích hồ để bảo đảm khả năng điều hòa, thoát nước.

* Làm sao để các dự án đô thị mới ở vùng thấp không làm tăng nguy cơ ngập cho khu dân cư xung quanh?

- Nâng cao cốt nền là một giải pháp nhưng không thể chỉ dựa vào giải pháp này. Việc phát triển phải bảo đảm cân bằng giữa phát triển đô thị, bảo tồn di sản và thích ứng khí hậu.

Huế định hướng phát triển theo mô hình "đô thị di sản thích ứng khí hậu", vừa bảo tồn giá trị di sản, văn hóa, cảnh quan, vừa bảo đảm an toàn trước biến đổi khí hậu.

Biến đổi khí hậu không chỉ là rủi ro mà còn là yếu tố định hình lại chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, thành phố hướng đến việc tích hợp khả năng chống chịu vào các quy hoạch, chính sách, chuyển từ phòng chống đơn thuần sang lồng ghép yếu tố thích ứng trong quy hoạch và phát triển đô thị.

Giảm ngập lụt và giữ nước lại đều quan trọng

* Nếu xuất hiện một trận lũ tương đương hoặc lớn hơn cuối năm 2025, Huế sẽ có những giải pháp căn cơ nào để chống ngập lụt đô thị trung tâm?

- Định hướng chung là kiểm soát cao độ nền xây dựng mới, gắn với phát triển kênh tiêu thoát nước và hồ điều hòa để hạn chế úng ngập.

Những khu vực có cao độ chưa bảo đảm có thể bổ sung giải pháp bơm tiêu cục bộ, chứa nước tạm trong hồ điều hòa, công viên thể dục thể thao.

Thành phố cũng sẽ phối hợp vận hành các hồ Tả Trạch, Bình Điền, Hương Điền để chủ động cắt lũ cho hạ du, đồng thời nghiên cứu thêm một số hồ chứa đầu nguồn kết hợp giảm lũ như hồ Ô Lâu Thượng, hồ Thủy Cam, hồ Khe Triết.

Bên cạnh đó là hoàn thiện các tuyến đê bao ngăn mặn ven đầm phá, ven cửa sông, kè những đoạn sông, biển bị sạt lở và nghiên cứu giải pháp lâu dài chống xói lở tại cửa biển Thuận An, Tư Hiền.

Điểm quan trọng trong định hướng của Huế là không chỉ tìm cách đưa nước lũ ra khỏi đô thị càng nhanh càng tốt mà phải dành không gian để nước lưu lại, điều hòa và thoát theo các hướng phù hợp. Đây là yêu cầu quan trọng để xây dựng Huế thành đô thị di sản thích ứng với biến đổi khí hậu.