Hậu bầu cử giữa kỳ Mỹ, Việt Nam nói gì về đàm phán thương mại?

Ngày 5-11, tại họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao, phóng viên nước ngoài đề nghị bình luận về kết quả bầu cử giữa kỳ vừa qua tại Mỹ đối với việc đàm phán hiệp định thương mại đối ứng.

Phản hồi vấn đề trên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng nêu rõ trong tổng thể quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Mỹ, quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư giữa hai nước là một trong những trụ cột.

"Việc đàm phán thương mại giữa hai nước vẫn đang tiếp tục. Việt Nam mong trong thời gian tới, quan hệ kinh tế, thương mại giữa hai nước sẽ phát triển theo hướng cân bằng, hài hòa và bảo đảm lợi ích của doanh nghiệp cũng như người dân hai nước", đại diện Bộ Ngoại giao nói.

Ngày 3-11 (giờ Mỹ), cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ đã khép lại với việc các ứng viên nghị sĩ thuộc Đảng Dân chủ chiếm đa số tại Thượng viện và Hạ viện Mỹ. Trước bầu cử, lưỡng viện đều nằm trong sự kiểm soát của Đảng Cộng hòa.

Theo thông tin được Bộ Công Thương công bố, Việt Nam và Mỹ đã trải qua 6 vòng đàm phán liên quan hiệp định thương mại đối ứng.

Trong cuộc gặp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại New York hồi tháng 9-2026, Trưởng Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer đánh giá hai đoàn đàm phán đã có rất nhiều nỗ lực và cố gắng, đến nay đã đạt được nhiều tiến bộ và đến rất gần kết quả cuối cùng.

Các nghị sĩ Mỹ khóa mới sẽ chính thức nhậm chức từ tháng 1-2027. Theo các nhà phân tích, việc Đảng Dân chủ kiểm soát lưỡng viện sẽ không quyết định trực tiếp đến kết quả đàm phán thương mại giữa Mỹ với các nước. 

Các biện pháp giảm nhẹ thuế quan dành riêng cho từng quốc gia hoặc từng nhóm sản phẩm vẫn sẽ chủ yếu được giải quyết thông qua đàm phán với Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), tức vẫn thuộc nhánh hành pháp.

Tổng thống Donald Trump do đó vẫn nắm giữ thẩm quyền đáng kể về thương mại trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống. 

Sau khi Tòa án tối cao Mỹ ra phán quyết tháng 2 vừa qua rằng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) không cho phép áp đặt thuế quan, chính quyền đã chuyển sang sử dụng những thẩm quyền do chính Quốc hội trao cho nhánh hành pháp, chủ yếu là Điều 301 và Điều 232.

Theo nguyên Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Marc Knapper, với việc chính quyền ông Trump đang sử dụng những thẩm quyền do chính Quốc hội trao cho nhánh hành pháp, một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát có thể tổ chức các phiên điều trần giám sát, yêu cầu chính quyền giải trình về cơ sở kinh tế cũng như chi phí phát sinh từ từng biện pháp thuế quan.

Về lý thuyết, họ cũng có thể sử dụng quyền kiểm soát ngân sách, gắn các điều kiện với những dự luật phân bổ ngân sách và các dự luật quan trọng mà Quốc hội buộc phải thông qua.

Bên cạnh đó có thể thúc đẩy các dự luật nhằm thu hẹp thẩm quyền đã trao cho Tổng thống, hoặc không gia hạn việc áp dụng thuế quan bổ sung theo Điều 122 trong Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974 sau 150 ngày.

Dù vậy, theo ông Knapper, vẫn có những giới hạn nhất định khi bất kỳ dự luật nào nhằm hạn chế quyền lực của Tổng thống đều có thể đối mặt với quyền phủ quyết của Tổng thống Trump. Trong khi đó, Đảng Dân chủ không nắm giữ đa số 2/3 cần thiết để vượt qua quyền phủ quyết này.

"Ảnh hưởng thực tế của Quốc hội chủ yếu nằm ở việc làm gia tăng cái giá chính trị mà chính quyền phải trả nếu tiếp tục tăng thuế, đồng thời tác động đến những động lực định hình chính sách", ông Knapper nêu lập luận.

Việt Nam ký FTA cùng lúc với 4 nước châu Âu sau 14 năm đàm phán

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chứng kiến lễ ký hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam với 4 nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA).