Ngày 3-9, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc - UNICEF công bố báo cáo Through Children's Eyes: How Digital Technologies Enable Child Sexual Abuse (Qua lăng kính của trẻ em: Công nghệ số tạo điều kiện cho xâm hại tình dục trẻ em như thế nào), cảnh báo tình trạng bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em đang diễn ra trên diện rộng, cả trên môi trường trực tuyến lẫn ngoài đời thực, với sự hỗ trợ của công nghệ.

Báo cáo dựa trên khảo sát đại diện quốc gia với khoảng 21.000 trẻ em sử dụng Internet từ 12-17 tuổi tại 21 quốc gia, cùng các cuộc phỏng vấn sâu với 100 người trẻ từng trải qua xâm hại trong thời thơ ấu.

Hàng triệu trẻ bị phát tán hình ảnh nhạy cảm

Theo UNICEF, khoảng 20 triệu trẻ em trong nhóm được khảo sát đã trải qua ít nhất một hình thức bóc lột hoặc xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ trong vòng một năm.

Trong đó, hơn 15 triệu trẻ đã tiếp xúc với nội dung tình dục không mong muốn. Khoảng 9 triệu trẻ bị yêu cầu tham gia các cuộc trò chuyện mang tính xâm hại tình dục hoặc chia sẻ hình ảnh nhạy cảm trái với mong muốn của các em. Khoảng 4 triệu trẻ bị phát tán hình ảnh nhạy cảm của bản thân mà không có sự đồng ý.

UNICEF lưu ý quy mô thực tế của vấn đề có thể còn lớn hơn do nhiều trường hợp không được tố cáo.

Bà Catherine Russell, Giám đốc điều hành UNICEF, cho biết báo cáo cho thấy một thực tế đau lòng với hơn 20 triệu trẻ em tại các quốc gia được khảo sát đã phải tiếp xúc với nội dung khiêu dâm không mong muốn hoặc bị bóc lột tình dục trên mạng, ngay trong những không gian số nơi các em học tập, vui chơi và kết nối với bạn bè.

Theo bà, những trải nghiệm này có thể gây tổn thương sâu sắc về cảm xúc và sức khỏe tâm thần, trong khi nhiều trẻ âm thầm chịu đựng và không biết tìm kiếm sự giúp đỡ ở đâu.

Mạng xã hội là nơi xảy ra nhiều vụ việc

Theo báo cáo, gần 60% các trường hợp xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ xảy ra trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok và WhatsApp.

Khoảng 14% trường hợp xảy ra trong các trò chơi trực tuyến, nơi các tính năng và thiết kế của nền tảng bị lợi dụng để khai thác lòng tin của trẻ em.

Tại Việt Nam, hơn 56% các trường hợp được ghi nhận xảy ra trên các nền tảng mạng xã hội.

Tại các quốc gia được khảo sát, có tới 57% số vụ việc tại các quốc gia được khảo sát liên quan đến những người trẻ em đã quen biết, gồm bạn bè cùng trang lứa, người yêu, bạn bè hoặc thành viên gia đình.

Trong khi đó, 38% trẻ em lần đầu tiếp xúc với người thực hiện hành vi xâm hại trên môi trường mạng. Theo báo cáo, hành vi này thường được thực hiện thông qua tài khoản giả mạo và các tính năng nhắn tin riêng tư.

Nhiều trẻ không biết tìm ai để cầu cứu

Bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em có yếu tố công nghệ có thể ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe tâm thần, cảm giác an toàn và niềm tin của trẻ đối với người khác.

Trong các cuộc phỏng vấn, trẻ em mô tả những cảm giác như sợ hãi, xấu hổ, hoang mang và cô lập. Nhiều em gặp khó khăn trong việc hiểu điều gì đã xảy ra với mình hoặc không biết tìm kiếm sự giúp đỡ ở đâu.

Phân tích của báo cáo cho thấy trẻ từng trải qua bóc lột hoặc xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ có nguy cơ xuất hiện ý nghĩ hoặc hành vi tự tử và tự làm hại bản thân cao gấp bốn lần, đồng thời có mức độ lo âu cao hơn đáng kể.

Tại Mexico và Bắc Macedonia, nguy cơ xuất hiện ý nghĩ hoặc hành vi tự tử ở những trẻ từng bị xâm hại cao hơn tám lần. Tại Pakistan, nguy cơ tự làm hại bản thân cao hơn bảy lần.

Trong đó, hơn 40% các trường hợp không được trẻ chia sẻ với bất kỳ ai. Chưa đến 1% được báo cáo với các cơ quan chức năng như công an, nhân viên công tác xã hội hoặc đường dây nóng hỗ trợ.

Tại Việt Nam, gần 6 trong 10 trường hợp, tương đương 58,6%, không được tiết lộ với bất kỳ ai.

Theo UNICEF, trên phạm vi các quốc gia được khảo sát, lý do phổ biến nhất khiến trẻ giữ im lặng là không biết phải tìm đến đâu hoặc chia sẻ với ai.

Cần bảo vệ trẻ ngay từ thiết kế nền tảng

Báo cáo kêu gọi chính phủ, các công ty công nghệ và các bên liên quan tăng cường bảo vệ trẻ em trong môi trường số.

UNICEF đề nghị thiết kế các nền tảng số an toàn hơn ngay từ đầu, tăng cường bảo vệ quyền riêng tư của trẻ, hạn chế liên hệ không mong muốn từ người lớn, xây dựng hệ thống đề xuất nội dung an toàn hơn và tăng khả năng phát hiện, báo cáo hành vi xâm hại.

Báo cáo cũng đề nghị hoàn thiện pháp luật, quy định và cơ chế trách nhiệm giải trình để ứng phó với các hình thức xâm hại mới nổi, trong đó có tống tiền tình dục và tài liệu xâm hại tình dục trẻ em do AI tạo ra.

Cùng với đó là xây dựng các hệ thống báo cáo và hỗ trợ mà trẻ em có thể tin tưởng; đầu tư vào dịch vụ bảo vệ trẻ em, y tế, tư pháp và an sinh xã hội. Đồng thời, chuyển gánh nặng tự bảo vệ khỏi trẻ em, để gia đình, nhà trường và cộng đồng cùng hỗ trợ khi trẻ tiết lộ sự việc.

"Tại Việt Nam, Chính phủ đã có những bước đi quan trọng nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường số thông qua việc hoàn thiện pháp luật và chính sách", bà Silvia Danailov, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam, cho biết.

Theo bà, UNICEF cùng các đối tác tiếp tục hỗ trợ những nỗ lực này, nhằm bảo đảm hệ thống pháp luật, dịch vụ và các nền tảng số có thể kịp thời thích ứng với những rủi ro trực tuyến ngày càng đa dạng và phức tạp mà trẻ em phải đối mặt.

Đề xuất nâng mức bồi thường tinh thần khi sức khỏe bị xâm hại

Một số đại biểu Quốc hội cho rằng quy định mức trần 50 tháng lương cơ sở đối với bồi thường thiệt hại tinh thần khi sức khỏe bị xâm phạm có thể chưa tương xứng với những trường hợp thương tật nặng.