Mưa đỏ - bộ phim Việt gây tiếng vang lớn trong cộng đồng người yêu phim hồi tháng 9-2025 - là một nạn nhân trục lợi của những kẻ ăn cắp chất xám.

Chỉ vài giờ sau khi bộ phim được phát hành miễn phí trên ứng dụng truyền hình trực tuyến TV360 của Viettel, nhiều trang web lậu đã lập tức sao chép, chỉnh sửa và phát tán trái phép bộ phim này.

Dùng công nghệ xịn nhất vẫn bị ăn cắp dễ dàng

Tìm kiếm từ khóa Mưa đỏ trên Google, người dùng dễ dàng nhận được hàng trăm kết quả chỉ đến các trang web, kênh YouTube cung cấp toàn bộ nội dung bộ phim. Bên cạnh đó là hàng loạt kênh YouTube, Facebook, TikTok review hoặc tóm tắt lại bộ phim... dù TV360 đã triển khai các biện pháp bảo vệ bản quyền ở mức cao nhất, tương đương tiêu chuẩn mà những nền tảng lớn như Netflix, Disney+ hay Amazon Prime đang áp dụng.

Cụ thể, nền tảng áp dụng Multi-DRM L1, gồm Winevine của Google, FairPlay của Apple và PlayReady của Microsoft. Đây là lớp mã hóa nội dung tiên tiến bậc nhất, được các hãng phim và giải thể thao quốc tế công nhận. Cùng với đó, TV360 triển khai watermark động gắn với mỗi tài khoản người dùng, cho phép truy vết nguồn rò rỉ ngay cả khi nội dung bị quay màn hình, nén lại hoặc cắt ghép.

Công nghệ chống ghi màn hình cấp phần cứng giúp vô hiệu hóa hầu hết các công cụ quay lén phổ biến, trong khi trung tâm điều hành bản quyền của TV360 hoạt động 24/7 để phát hiện, báo cáo và yêu cầu gỡ bỏ các bản phim lậu ngay khi xuất hiện. Thế nhưng, bất chấp nỗ lực của nền tảng, Mưa đỏ vẫn bị nhiều website lậu đăng tải chỉ sau vài giờ phát hành, cho thấy vi phạm bản quyền ở Việt Nam đã trở thành một "công nghiệp ngầm" hoạt động rầm rộ và thu lợi lớn.

Ngược lại, những đơn vị làm đúng luật phải bỏ chi phí mua bản quyền, đầu tư sản xuất, lưu trữ, hạ tầng công nghệ và chịu trách nhiệm bảo vệ nội dung. Đặc biệt, các nền tảng OTT như TV360 đã nỗ lực áp dụng các biện pháp bảo vệ bản quyền tiên tiến nhất, nhưng vẫn không thể tạo ra rào chắn tuyệt đối trước sự lộng hành của các trang web lậu.

Với Mưa đỏ, TV360 chấp nhận không thu phí để đưa tác phẩm đến đông đảo khán giả, coi đây là cách lan tỏa giá trị lịch sử và nhân văn. Nhưng chính nội dung hợp pháp ấy lại bị đánh cắp, cắt ghép, reup lên các trang lậu để trục lợi, biến nỗ lực nghiêm túc thành "mồi" cho một thị trường phi pháp.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Hoàng Việt Anh - Chủ tịch FPT Telecom (Tập đoàn FPT) - thừa nhận vi phạm bản quyền là vấn đề nổi cộm tại thị trường Việt Nam. Và bất kỳ nội dung nào từ giải trí đến thể thao, đặc biệt là thể thao đỉnh cao, đều phải đối mặt với vấn đề khó khăn này".

Lãnh đạo một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ truyền hình trả tiền qua mạng Internet bức xúc cho rằng tình trạng vi phạm bản quyền các giải đấu bóng đá, các bộ phim thậm chí là độc quyền tại Việt đang diễn ra ngày càng ngang nhiên và bành trướng, thách thức cơ quan chức năng và pháp luật Việt Nam. 

"Chúng tôi gần như bất lực, bởi hành vi vi phạm diễn ra từ nguồn mà chúng tôi không thể nào ngăn chặn được", vị này nói.

Doanh nghiệp làm đúng bị thiệt đơn thiệt kép

Ông Nguyễn Quang Nhựt - Chủ nhiệm CLB Quảng cáo và Truyền thông số, Phó chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo TP.HCM - khẳng định tình trạng vi phạm bản quyền trong quảng cáo, đặc biệt là quảng cáo số, ở Việt Nam rất đáng lo ngại, dù khung pháp lý đang được siết chặt hơn. "Sự bùng nổ của AI và các phần mềm biên tập, chỉnh sửa tự động khiến nguồn gốc nội dung ngày càng khó kiểm soát", ông Nhựt nói.

Cùng với đó, sự phát triển mạnh của mạng xã hội cũng làm "xóa mờ" ranh giới giữa nội dung cá nhân của người nổi tiếng và nội dung quảng cáo. Đó là việc sử dụng các kho hình ảnh, video mà không xin phép bản quyền từ nhà phát hành, hoặc sử dụng hình ảnh người nổi tiếng khi chưa được đồng ý. Trong quá trình thiết kế, nhiều người có xu hướng tìm hình trên mạng và sử dụng ngay những hình ảnh "hợp mắt" mà không quan tâm đến việc trả phí bản quyền.

"Những vi phạm này, theo ước tính của tôi, có thể gây thiệt hại hàng trăm triệu USD mỗi năm. Nhưng quan trọng hơn, chúng làm méo mó thị trường quảng cáo sáng tạo, giảm sức hấp dẫn vốn có của ngành. Đặc biệt, tình trạng này còn ảnh hưởng đến hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế, khiến nhiều nền tảng lớn đánh giá thấp tính minh bạch cũng như tiềm năng đầu tư, phát triển", ông Nhựt nhận định.

Theo ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa - ThS. chính sách công, giảng viên Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP.HCM), vi phạm bản quyền không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn bào mòn động lực sáng tạo của cả nền kinh tế. 

"Khi người sáng tạo, tòa soạn, nhà sản xuất phim, âm nhạc... không thể bảo vệ thành quả lao động trí tuệ của mình, họ sẽ ngại đầu tư dài hạn vào sản phẩm gốc, từ đó làm suy yếu năng lực đổi mới của quốc gia", ông Nghĩa nhận định.

Ngoài ra, theo ông Nghĩa, tình trạng nêu trên tạo ra một thói quen tiêu dùng lệch lạc. Người dùng quen với việc "xài miễn phí" mọi thứ trên mạng, khiến các mô hình trả phí hợp pháp như thuê bao, bản quyền, paywall hay cấp phép nội dung rất khó phát triển. Điều đó làm chậm quá trình hình thành một thị trường số lành mạnh và bền vững.

Vi phạm bản quyền cũng tạo ra một sân chơi méo mó. Doanh nghiệp hợp pháp phải trả chi phí sáng tạo, chi phí bản quyền, thuế và tuân thủ pháp luật; trong khi các chủ thể vi phạm lại lấy nội dung của người khác làm đầu vào miễn phí để kiếm tiền. Đây là một dạng cạnh tranh bất bình đẳng.

"Nếu vi phạm bản quyền diễn ra phổ biến mà không bị xử lý hiệu quả, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ lo ngại về khả năng bảo vệ tài sản vô hình, công nghệ, thương hiệu và dữ liệu của họ tại Việt Nam", vị này khuyến cáo.

Nhiều hiểm họa khi xem lậu, xài chùa

Từng là một "tín đồ" xem phim trên các kênh chiếu lậu, H. (nhân viên văn phòng tại TP.HCM) đã bị đánh cắp thông tin cá nhân lẫn tiền bạc chỉ sau một lần H. "lỡ tay" bấm nhầm vào một quảng cáo trên website chiếu phim lậu.

"Quảng cáo cứ hiện lên liên tục nên mình lỡ bấm nhầm mà không hồi lại kịp. Ngay sau đó, điện thoại mình xuất hiện một loạt các hoạt động kỳ lạ. Lúc đầu không để ý nhưng vài ngày sau, khi tài khoản ngân hàng của mình tự thực hiện chuyển tiền cho người khác, kiểm tra mới phát hiện mã độc đã được cài cắm vào điện thoại", H. kể lại.

Anh Minh Trung (TP.HCM) - một "fan cuồng" bóng đá, thường xuyên xem trực tiếp bóng đá trên các website "chùa"- cho biết trong một lần tò mò thử chơi trò dự đoán có thưởng, anh đã bị sập bẫy bọn lừa đảo.

"Chúng thông báo tôi dự đoán đúng và trúng thưởng, rồi yêu cầu phải chuyển tiền để làm thủ tục nhận thưởng. Hậu quả là nhiều tháng lương của tôi đã bị lừa lấy sạch mà không hề có một giải thưởng nào được nhận", anh Trung cay đắng kể lại.

Một nghiên cứu được thực hiện hồi tháng 8-2024, phân tích 25 trang web phổ biến phát sóng chương trình thể thao bất hợp pháp tại Việt Nam, đã chỉ ra rằng toàn bộ quảng cáo trên các trang web này đều thuộc nhóm "rủi ro cao", làm gia tăng đáng kể khả năng người dùng tiếp xúc với nội dung độc hại hoặc bị cuốn vào các kế hoạch lừa đảo.

Giáo sư Paul Watters - chuyên gia an ninh mạng thực hiện phân tích nêu trên - cho biết kết quả nghiên cứu cho thấy người dùng Internet cần cảnh giác và tránh xa các nền tảng phát sóng nội dung bất hợp pháp.

"Nhiều người dùng lầm tưởng rằng các trang web này vô hại, nhưng trên thực tế, các đối tượng phạm tội luôn tìm cách thực hiện các cuộc tấn công mạng và đặt người dùng vào tình thế rủi ro lớn, từ đánh cắp dữ liệu cho đến phát tán mã độc tống tiền và gài phần mềm độc hại...", vị này khuyến cáo.

Trước tình trạng giả mạo và bẻ khóa phần mềm dẫn đường Vietmap S2, Công ty CP Ứng dụng bản đồ Việt (Vietmap) lên tiếng cảnh báo phần mềm bẻ khóa đăng ký và kích hoạt trái phép, thông qua các công cụ không chính thống từ Vietmap, có thể ẩn chứa nhiều nguy hiểm như khách hàng sẽ vô tình sử dụng một phần mềm vi phạm pháp luật do không tuân thủ quyền sở hữu trí tuệ, phần mềm hoạt động không ổn định...

"Đặc biệt, phần mềm bẻ khóa không tương thích với nhiều thiết bị có thể dẫn đến hiện tượng nhiều điểm bị chồng chéo hoặc gãy khúc, vị trí GPS trên bản đồ sẽ nhảy chỗ, không chính xác khi sử dụng thời gian dài, gây nguy hiểm khi tham gia giao thông", kèm theo đó là nguy cơ mất dữ liệu do nhiễm vi rút Trojan, Spyware, Malware", doanh nghiệp này cảnh báo.

Góc khuất cỗ máy ăn cắp bản quyền - Kỳ 1: Kiếm ngàn tỉ đồng từ nội dung ăn cắp

Bóng đá, phim ảnh, âm nhạc, sách, khóa học online, video bán hàng trên sàn thương mại điện tử, phần mềm máy tính hay cả thông tin báo chí đều bị biến thành "con mồi" của giới ăn cắp nội dung, xâm phạm bản quyền.