Trong lúc việc thiếu nhân lực chất lượng cao đang là trở ngại chính cho phát triển và khoa học, giáo dục đã trở thành lĩnh vực ưu tiên hàng đầu của mọi đất nước muốn vươn lên trong cạnh tranh quốc tế ở thời đại kinh tế tri thức, thì trong đội ngũ cán bộ khoa học ở nước ta có đến hai phần ba số tiến sĩ không làm khoa học mà làm quản lý.
Suy nghĩ kỹ, thông tin ấy nói lên rất nhiều điều. Đáng lo hơn nữa là trong số một phần ba còn lại cũng chẳng có mấy người thật sự làm khoa học, mà số đông chỉ làm khoa học một cách hời hợt, vì rất nhiều sản phẩm của họ khó được chấp nhận là công trình khoa học theo cách hiểu thông thường trên quốc tế.
Đánh giá đúng thực chất, có lẽ chỉ 15-20% số tiến sĩ có trình độ thật sự tương xứng với bằng cấp đó trên quốc tế. Tương tự, cũng chỉ 15-20% số giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS) có trình độ thật sự tương xứng. Còn lại không chỉ thấp, mà có đến hơn một phần ba thấp đến tệ hại, nhiều người không đứng nổi trong phạm trù “dạy đại học”, dù ở mức thấp. Rất nhiều tiến sĩ của ta trình độ không hơn gì cử nhân ở các nước, rất đông PGS của ta không so sánh nổi với trợ giảng mới ra trường của họ.
Tôi nói điều này với tinh thần trách nhiệm đầy đủ và tất cả sự kính trọng đối với số các bạn đồng nghiệp, già và trẻ, bất kể muôn vàn khó khăn, đã và đang lao động nghiêm túc và hết lòng vì tương lai nền giáo dục và khoa học của đất nước. Tình hình này không phải lỗi tại chúng ta và tất cả chúng ta đều biết.
Ở quê tôi ngày xưa, cục đất sét được nặn thành tượng thần, ai đi qua cũng cúi đầu, riết rồi cục đất cũng thành thiêng. Trong mỗi lĩnh vực khoa học, giáo dục của ta đều có những vị đã trở thành thiêng theo kiểu đó, nhờ được tung hứng lên rồi không mấy chốc trở thành chuyên gia đầu ngành, được trao trọng trách lãnh đạo, rồi cái mô hình ấy cứ thế tiếp nối, như vậy làm sao khoa học, giáo dục phát triển lành mạnh được.
Bên cạnh các hiện tượng đạo văn, ăn cắp học thuật, còn có những kiểu gian dối tinh vi hơn. Nước ta có hai cơ quan vài năm nay được mang tên quốc tế là Viện Hàn lâm khoa học tự nhiên và công nghệ và Viện Hàn lâm khoa học xã hội và nhân văn, tuy chưa dám có viện sĩ, nhưng nhiều vị chức sắc khoa học đã điềm nhiên tự xưng viện sĩ mà không hề nói rõ viện hàn lâm nào, y như thể họ là viện sĩ của Việt Nam. Cái nguy hại là khi danh và thực tách rời, thật giả lẫn lộn, thì kèm theo đó là nhiều tài năng chân chính bị vùi dập, chưa kịp nở đã tàn.
|
Giáo dục và khoa học của ta không chỉ tụt hậu mà đi lạc ra ngoài con đường chung của thế giới, hết sức “không giống ai” và đó là nguồn gốc mọi vấp váp, khó khăn khi hội nhập nếu không kịp chấn chỉnh. |
Thật đau lòng và đáng phẫn nộ, tình hình như thế kéo dài đã hàng chục năm, sẽ đẩy nền khoa học, giáo dục này đến vực thẳm nào. Nhiều vị giữ trọng trách vẫn rất mơ hồ, thậm chí hoàn toàn dửng dưng phó mặc cho nó tự xoay xở lấy, rồi lâu lâu lên tiếng “củng cố, nâng cao, đẩy mạnh, phát triển”.
Một số người tâm huyết với sự nghiệp khoa học và giáo dục của nước nhà nhận định hai lĩnh vực này đang rơi vào khủng hoảng trầm trọng. Tôi nghĩ nhận định ấy không có gì quá đáng. Thật ra, giáo dục và khoa học của ta không chỉ tụt hậu mà đi lạc ra ngoài con đường chung của thế giới, hết sức “không giống ai” và đó là nguồn gốc mọi vấp váp, khó khăn khi hội nhập nếu không kịp chấn chỉnh.
Trong báo cáo khảo sát của đoàn Viện Hàn lâm Hoa Kỳ về một số đại học lớn của Việt Nam có nói rõ sự “không giống ai ấy”. Các quan chức phụ trách giáo dục, khoa học cũng luôn nói học tập các nước, và những chủ trương, chính sách “sáng tạo” cũng chẳng qua từ học lỏm mà ra. Chỉ có điều học lỏm mà không tiêu hóa được lại cứ chủ quan cho mình giỏi hơn thiên hạ, hiểu sai, làm sai, mà khó hiểu là thường chỉ sai theo hướng có lợi cho những nhóm lợi ích nào đó không trùng với lợi ích của đất nước, nên luôn là nguồn gốc phát sinh tiêu cực. Điển hình là du nhập máy móc các quan niệm “giáo dục là hàng hóa”, “thị trường giáo dục”, “thị trường khoa học”, để tiến tới “cổ phần hóa” các đại học công lập, khuyến khích kinh doanh giáo dục kiếm lời, cho đấu thầu, nghiệm thu các đề tài nghiên cứu khoa học, y như đấu thầu các công trình xây dựng, để rồi bỏ hàng đống tiền công quỹ vào những việc mà chỉ nghe đến cái tên đề tài nghiên cứu đã thấy ngượng và xót xa cho nền khoa học của đất nước.
Hằng năm Bộ Khoa học và công nghệ trả lại Nhà nước hàng trăm tỉ đồng trong ngân sách dành cho khoa học, trong khi nhiều người làm khoa học thiếu phương tiện nghiên cứu tối thiểu, lương không đủ sống, buộc phải tự cứu bằng những công việc khác rồi dần dần bỏ bê khoa học hoặc tìm cách ra nước ngoài kiếm sống.
Quản lý khoa học kiểu đó là vì lợi ích của ai? Vì dân, bởi dân, do dân chăng? Những việc mà ở các nước văn minh phải coi là xìcăngđan thì ở nước ta là thành tích để tuyên dương. Một đại học công thu được 27 tỉ đồng lợi nhuận qua học phí trong ba năm thì hiệu trưởng được coi là xuất sắc. Cơ quan quản lý khoa học quốc gia để ối đọng ngân sách hàng trăm tỉ đồng rồi trả lại Nhà nước, có lẽ rồi đây sẽ được kể là thành tích tiết kiệm cho Nhà nước!
Qua nhiều vấp váp về giáo dục và khoa học, cảm nhận chung là tất cả khó khăn dường như phát sinh từ một mối: sự sai lầm hệ thống trong hai lĩnh vực này. Trong khi quan niệm “giáo dục là hàng hóa” đang được quảng cáo một cách ngây thơ và thô bạo, lại nấp dưới những mỹ từ “dân chủ”, “đổi mới”..., để tàn phá giáo dục không thương tiếc, thì trong khoa học cũng đang thắng thế xu hướng biến khoa học thành ngành kinh doanh tệ hại, với các kiểu làm như đấu thầu, nghiệm thu... không tính gì đến đặc thù của hoạt động nghiên cứu khoa học.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận