
Sinh viên lắng nghe doanh nghiệp chia sẻ về yêu cầu tuyển dụng hiện nay - Ảnh: HÀ THI
Theo báo cáo thị trường lao động nửa đầu năm 2026 của Adecco, nhu cầu tuyển dụng các vị trí công nghệ cao (AI, Cloud, An ninh mạng) và dịch vụ tài chính tại Việt Nam tăng 44% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lượng hồ sơ ứng tuyển giảm 13%.
Các số liệu trên cho thấy sự thiếu hụt nguồn nhân lực đáp ứng được các tiêu chuẩn công nghệ mới.
Trao đổi với báo Tuổi Trẻ, TS Nghiêm Quý Hào cho rằng AI không chỉ thay đổi phương pháp giảng dạy mà còn buộc giáo dục phải nhìn nhận lại những năng lực cần trang bị cho người học.
AI định hình lại cách dạy và học
* Trong nhiều năm giảng dạy, ông nhận thấy AI đã tác động, làm thay đổi phương pháp và hình thức giảng dạy của mình như thế nào?
- Trong nhiều năm giảng dạy tại Trường đại học Tôn Đức Thắng (TP.HCM), tôi nhận thấy AI đã làm thay đổi đáng kể phương pháp giảng dạy.
Trước đây, tôi dành nhiều thời gian truyền đạt kiến thức, nhưng hiện nay sinh viên có thể chủ động tra cứu thông tin qua AI. Vì vậy, tôi chuyển trọng tâm giờ học sang phân tích bối cảnh thực tế, đặt câu hỏi và tranh luận về các quyết định.

TS Nghiêm Quý Hào - Ảnh: HÀ THI
Cách giao và đánh giá bài tập cũng thay đổi. Tôi khuyến khích người học sử dụng AI nhưng bắt buộc sinh viên phải biết đánh giá kết quả, phát hiện hạn chế và đưa ra nhận định riêng, những điểm mà AI bỏ sót. Việc vấn đáp trực tiếp cũng được tôi chú trọng hơn để đánh giá tư duy.
AI giúp tôi xây dựng các tình huống mô phỏng thị trường, tạo điều kiện để sinh viên thực hành phân tích và ra quyết định.
Có thể nói, AI khiến tôi không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn trở thành người thiết kế trải nghiệm học tập, hướng dẫn sinh viên tư duy và phản biện.
* Theo thống kê của Taylor & Francis, 92% sinh viên đại học tại Anh sử dụng AI hỗ trợ học tập vào năm 2025, tăng từ 66% năm 2024. Theo ông trong 3-5 năm tới, AI sẽ làm thay đổi việc dạy và học như thế nào, đặc biệt đối với học sinh THCS, THPT?
- Theo tôi, trong 3-5 năm tới, AI sẽ tạo ra 4 thay đổi rõ nét trong giáo dục THCS, THPT.
Mỗi học sinh có thể có một 'gia sư AI' cá nhân, hỗ trợ nhận diện năng lực, điểm yếu và điều chỉnh nội dung học tập phù hợp. Điều này mở ra cơ hội tiếp cận giáo dục tốt hơn, nhất là với học sinh ở vùng khó khăn.
Vai trò giáo viên sẽ chuyển từ truyền đạt kiến thức sang dẫn dắt và bảo vệ học sinh trước những rủi ro như thông tin sai lệch, lệ thuộc AI hay lộ dữ liệu cá nhân.
Cách kiểm tra, đánh giá cũng sẽ thay đổi. Những bài tập làm tại nhà, bài viết trực tuyến khó phản ánh năng lực thực chất khi có AI hỗ trợ. Vì vậy, vấn đáp, thuyết trình, làm việc nhóm và đánh giá quá trình tư duy sẽ được chú trọng hơn.
Về lâu dài, năng lực sử dụng AI sẽ trở thành kỹ năng nền tảng như đọc, viết và tính toán. Học sinh không chỉ cần biết ứng dụng AI mà còn phải biết kiểm chứng thông tin và nhận diện giới hạn của công nghệ.
Muốn đổi mới phải bắt đầu từ người dạy
* So với Trung Quốc và các quốc gia Đông Nam Á, Việt Nam đang ở đâu trong ứng dụng AI vào giáo dục? Chúng ta có thể học hỏi gì từ các nước?
- Nếu nhìn vào chính sách, hạ tầng và thực tiễn giảng dạy, Việt Nam có những lợi thế nhưng vẫn còn khoảng cách với Trung Quốc và Singapore.
Về chính sách, Việt Nam không đi sau khi đã có nhiều chủ trương thúc đẩy AI, chuyển đổi số và đưa giáo dục AI vào trường phổ thông.
Tuy nhiên, về hạ tầng và nguồn lực, Việt Nam vẫn còn khoảng cách. Trung Quốc triển khai giáo dục AI trên diện rộng. Singapore có nền tảng học tập quốc gia và đội ngũ giáo viên được đào tạo bài bản. Trong khi đó, Việt Nam có hơn 23 triệu học sinh, sinh viên và sự chênh lệch điều kiện tiếp cận công nghệ giữa thành thị, nông thôn.
Về thực tiễn, người học tiếp cận AI nhanh hơn tốc độ tổ chức của nhà trường. Việc sử dụng AI còn mang tính cá nhân, thiếu chuẩn chung và chưa gắn chặt với đổi mới kiểm tra, đánh giá.
Từ kinh nghiệm các nước, Việt Nam cần chú trọng đào tạo năng lực AI cho giáo viên, đổi mới cách kiểm tra, đánh giá và đầu tư hạ tầng dữ liệu, công nghệ. Quan trọng nhất là xây dựng môi trường giáo dục biết khai thác AI hiệu quả và có trách nhiệm.
* Theo ông, ngành giáo dục Việt Nam cần chuẩn bị những gì để thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của AI?
- Chúng ta cần ưu tiên đầu tư vào giáo viên trước, công nghệ sau.
Kinh nghiệm quốc tế đều cho thấy nút thắt không phải thiết bị mà là người thầy. Cần một chương trình bồi dưỡng năng lực AI cho giáo viên ở quy mô quốc gia, thực hành, theo môn học, chứ không phải tập huấn chung chung.
Tiếp theo hãy dũng cảm thay đổi cách kiểm tra, đánh giá trước khi thay đổi cách dạy. Cần chuẩn hóa các hình thức đánh giá năng lực tư duy, giải quyết vấn đề, và đánh giá quá trình - cả ở phổ thông lẫn đại học.
Ngoài ra cần xây dựng quy định sử dụng AI có trách nhiệm trong từng cơ sở giáo dục. Đầu tư hạ tầng dữ liệu và công nghệ dùng chung, đặc biệt ở vùng khó khăn, nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng.
Chương trình đào tạo cần cập nhật những ứng dụng AI trong thực tế nghề nghiệp, giúp sinh viên thích ứng với thị trường lao động.
Cuối cùng, cần xác định lại mục tiêu giáo dục trong thời đại AI. Nếu chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức, AI có thể thay thế một phần lớn công việc. Trong quá trình đó, vai trò định hướng và dẫn dắt của người thầy vẫn không thể thay thế.
Người mới vào nghề yêu cầu kỹ năng cao gấp 7 lần
Báo cáo PwC AI Jobs Barometer 2026 chỉ ra một xu thế cực kỳ quan trọng: các vị trí khởi nghiệp - lính mới (entry-level) tiếp xúc nhiều với AI hiện nay có yêu cầu cao gấp 7 lần về các kỹ năng vốn trước đây chỉ dành cho cấp quản lý, như năng lực phán đoán, tư duy chiến lược và sự lãnh đạo.
Những vị trí đòi hỏi các kỹ năng con người cao cấp này đã tăng 35% kể từ năm 2019, trong khi các vị trí entry-level truyền thống khác sụt giảm 10%.
Điều này chứng tỏ AI đang rút ngắn đường cong học tập, buộc người trẻ phải trưởng thành và làm chủ tư duy sớm hơn.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận