Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM: Niềm tin xã hội là thước đo của pháp luật

Không để khoảng cách địa lý trở thành rào cản

* TP.HCM sau sáp nhập có hơn 14 triệu dân, địa bàn quản lý rộng hơn. Sở Tư pháp có những giải pháp gì để bảo đảm hoạt động tư pháp, giải quyết thủ tục hành chính thông suốt, thuận tiện cho người dân, thưa bà?

- Bà NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH: Sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn quản lý rộng hơn, dân số đông hơn, khối lượng công việc của ngành tư pháp cũng tăng lên. Điều này đòi hỏi phải đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ, bảo đảm hoạt động tư pháp và giải quyết thủ tục hành chính thông suốt, không bị gián đoạn.

Sở Tư pháp tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu hộ tịch. Đến nay, Sở cùng các cơ quan đăng ký hộ tịch đã số hóa, cập nhật hơn 13 triệu dữ liệu hộ tịch lịch sử lên Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử của Bộ Tư pháp. 

Chúng tôi đang tiếp tục triển khai giai đoạn 2 với hơn 1 triệu trường hợp còn lại; đồng thời phối hợp UBND cấp xã rà soát, đối chiếu, làm sạch dữ liệu, xử lý những trường hợp thiếu thông tin hoặc sai lệch.

Sở cũng hướng dẫn người dân cập nhật thông tin khai sinh, kết hôn, ly hôn trên ứng dụng VNeID, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước, từng bước hình thành hồ sơ số của công dân, giảm giấy tờ phải nộp.

Thứ hai là tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ nghiệp vụ cho chính quyền cấp xã. Sở đã xây dựng cẩm nang nghiệp vụ, tổ chức tập huấn, ban hành văn bản hướng dẫn và duy trì các kênh tư vấn qua điện thoại, email, nhóm nghiệp vụ để kịp thời tháo gỡ khó khăn cho công chức tư pháp - hộ tịch. 

Việc phân định, ủy quyền một số nhiệm vụ, quyền hạn trong lĩnh vực hành chính tư pháp cho công chức cấp xã theo Nghị quyết 29/2025/NQ-HĐND ngày 28-8-2025 của HĐND TP cũng góp phần nâng cao tính chủ động của cơ sở, rút ngắn quy trình giải quyết công việc.

Thứ ba là cải cách thủ tục hành chính. Trong tổng số 206 thủ tục thuộc phạm vi quản lý của Sở, hiện có 204 thủ tục được cung cấp trực tuyến, đạt 99%, trong đó 176 thủ tục trực tuyến toàn trình. 

Đáng chú ý, 100% thủ tục hành chính được thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính. Từ đầu năm 2026 đến nay, toàn bộ hồ sơ tiếp nhận đã được số hóa đầu vào; phí, lệ phí được thanh toán trực tuyến và kết quả giải quyết được cấp dưới dạng bản điện tử để khai thác, tái sử dụng.

* Chuyển đổi số được kỳ vọng giúp người dân giảm giấy tờ, thời gian và số lần đi lại. Những kết quả cụ thể nào đã đạt được? Làm thế nào để người dân ở 168 xã, phường, đặc khu, nhất là khu vực xa trung tâm, được tiếp cận dịch vụ tư pháp bình đẳng?

- Chúng tôi xác định chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân được giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian và hạn chế đi lại. Vì vậy, Sở đã rà soát, xác định 89 thủ tục hành chính có thành phần hồ sơ được thay thế bằng dữ liệu số khai thác từ các hệ thống thông tin.

Đối với giấy xác nhận tình trạng hôn nhân, Sở phối hợp Công an và Tòa án nhân dân TP triển khai đợt cao điểm "90 ngày đêm làm sạch dữ liệu hôn nhân", làm cơ sở kết nối, khai thác dữ liệu, tiến tới giảm việc người dân phải trực tiếp xin và nộp giấy xác nhận này.

Trong tháng 10-2025, Chủ tịch UBND TP đã phê duyệt phương án cắt giảm thời gian giải quyết đối với 31 thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Sở. 

Tháng 6-2026, Sở tiếp tục trình UBND TP phương án đơn giản hóa thêm 20 thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, đề xuất cắt giảm từ 1-2 ngày làm việc, tương đương 15% thời gian giải quyết.

Với địa bàn rộng, dân số đông và điều kiện địa lý khác biệt, quan điểm của chúng tôi là không để khoảng cách địa lý trở thành rào cản. Người dân có thể nộp hồ sơ trực tuyến hoặc đến Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã gần nhất để thực hiện thủ tục, nhận kết quả điện tử hoặc qua dịch vụ bưu chính công ích theo quy định, không phải quay về nơi đăng ký hộ tịch trước đây đối với những thủ tục có thể khai thác dữ liệu tập trung.

Sở cũng tập trung số hóa sổ hộ tịch chưa được số hóa tại các địa phương về Sở để thực hiện đồng bộ, giảm áp lực hồ sơ giấy cho công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã. 

Ngành tư pháp phối hợp lực lượng công an, Đoàn thanh niên và các Tổ công nghệ số cộng đồng hỗ trợ người dân, nhất là người cao tuổi, người chưa thành thạo công nghệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Đặc biệt, Sở đã triển khai văn bản đến 168 UBND xã, phường, đặc khu và 196 tổ chức hành nghề công chứng nhằm tăng cường hỗ trợ các đối tượng yếu thế. 

Các địa phương, tổ chức hành nghề công chứng được đề nghị có giải pháp phục vụ phù hợp, tổ chức đăng ký khai sinh, khai tử, kết hôn lưu động theo quy định, nhất là với người cao tuổi, người khuyết tật, người ốm đau hoặc gặp khó khăn trong đi lại.

Mục tiêu là bảo đảm mọi người dân, dù ở khu vực trung tâm hay xa trung tâm, đều được tiếp cận dịch vụ tư pháp thuận lợi, bình đẳng.

Thể chế phải đi trước một bước, kiến tạo phát triển

* TP.HCM sau sáp nhập có thêm không gian phát triển nhưng cũng đối diện những vấn đề pháp lý phức tạp hơn. Sở Tư pháp sẽ phát huy vai trò tham mưu như thế nào để tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố?

- Với vai trò là cơ quan tham mưu về pháp lý, yêu cầu đặt ra là phải nhanh chóng thích ứng với mô hình quản trị mới, bảo đảm hệ thống pháp luật vận hành thông suốt, thống nhất, không để khoảng trống hoặc điểm nghẽn pháp lý ảnh hưởng đến hoạt động của chính quyền, người dân và doanh nghiệp.

Việc "gác cổng" pháp lý hiện nay không chỉ mang tính pháp lý đơn thuần mà phải thể hiện tư duy kiến tạo phát triển, hài hòa giữa chuẩn mực pháp lý và khơi thông nguồn lực.

Sở tập trung nâng cao chất lượng xây dựng, thẩm định văn bản quy phạm pháp luật; tăng cường rà soát để phát hiện các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, bất cập hoặc không còn phù hợp thực tiễn. Quan điểm của chúng tôi là không chờ vướng mắc phát sinh rồi mới xử lý mà phải chủ động nhận diện từ sớm để tham mưu sửa đổi, bổ sung hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền hoàn thiện pháp luật.

Đồng thời, Sở chủ động tham mưu từ sớm, từ xa. Hiện nay, Trung ương dành cho TP nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có Luật Phát triển đô thị. Đây là những cơ chế, chính sách đột phá, chưa có tiền lệ. 

Vì vậy, Sở không đợi các sở, ban, ngành hoàn thành dự thảo mới nghiên cứu thẩm định mà phân công nhân sự tham gia ngay từ bước góp ý, cùng rà soát để bảo đảm các nội dung đề xuất hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Sở cũng phối hợp với các Ban của HĐND TP, sở, ban, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và đội ngũ luật sư trong quá trình xây dựng chính sách, bảo đảm chính sách vừa đáp ứng yêu cầu phát triển vừa giải quyết được những vấn đề thực tế của người dân, doanh nghiệp.

Tư duy thiết kế chính sách pháp luật phải mang tính dẫn dắt, mở đường; thể chế phải đi trước một bước, tạo hành lang pháp lý vững chắc để khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng hai con số. Chúng tôi muốn chuyển từ tư duy pháp luật tốt trên giấy sang pháp luật tốt trong cuộc sống; niềm tin xã hội là thước đo, hạnh phúc của nhân dân là mục tiêu cao nhất.

Đưa pháp luật vào đời sống suốt 365 ngày

* Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam 9-11, theo bà, cần đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật như thế nào để người dân không chỉ biết mà còn hiểu, vận dụng được pháp luật và hình thành ý thức thượng tôn pháp luật?

- Điều quan trọng là phải giúp người dân nhận thấy pháp luật không phải những quy định xa vời, khó tiếp cận mà gắn bó mật thiết với đời sống hằng ngày, vừa là công cụ điều chỉnh hành vi, vừa là cơ sở bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân, tổ chức.

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần chuyển từ tuyên truyền những gì pháp luật quy định sang cung cấp thông tin mà người dân thực sự cần biết, cần hiểu và cần vận dụng. Nội dung phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, tập trung vào những vấn đề thiết thân như đất đai, nhà ở, lao động, an sinh xã hội, giao thông, phòng chống lừa đảo trên không gian mạng và các thủ tục hành chính thiết yếu.

Thông tin cần được truyền tải bằng ngôn ngữ giản dị, tình huống gần gũi, kết hợp nền tảng số với tư vấn, giải đáp trực tiếp tại cơ sở để người dân biết mình có quyền gì, nghĩa vụ gì và cần làm gì khi quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

Việc đưa pháp luật vào đời sống cũng phải gắn với giải quyết những vấn đề cụ thể của người dân, kết hợp phổ biến pháp luật với cải cách hành chính, đối thoại, tiếp nhận và giải quyết phản ánh, kiến nghị. Đồng thời phát huy vai trò của cán bộ, công chức, viên chức trong thực thi pháp luật công khai, minh bạch, đúng quy định và tận tình phục vụ nhân dân.

Theo tôi, yêu cầu hiện nay không chỉ là đưa thông tin pháp luật đến với nhiều người hơn mà quan trọng hơn là giúp người dân hiểu và vận dụng được trong thực tế. Cần lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lựa chọn nội dung phù hợp từng nhóm đối tượng, từng địa bàn; tăng cường đối thoại, hỏi đáp, tư vấn pháp luật, phiên tòa giả định và hướng dẫn xử lý tình huống cụ thể thay vì chỉ truyền đạt một chiều.

Về đánh giá hiệu quả, số lượng hội nghị, tài liệu hay lượt người tham dự chỉ phản ánh quy mô triển khai, chưa đủ đánh giá tác động thực chất. Thước đo quan trọng nhất phải là sự chuyển biến trong nhận thức và hành vi: người dân có hiểu đúng quy định, tự giác chấp hành, biết vận dụng pháp luật để giải quyết vấn đề phát sinh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình hay không.

Ngày Pháp luật Việt Nam 9-11 không chỉ là dịp hưởng ứng mà phải là động lực để tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật được duy trì suốt 365 ngày trong năm. Khi mỗi người tự giác tìm hiểu, tôn trọng, chấp hành pháp luật và các cơ quan nhà nước thực thi pháp luật công bằng, nghiêm minh, pháp luật mới thực sự trở thành chuẩn mực ứng xử, thói quen trong đời sống xã hội.

Thông điệp lớn nhất mà ngành tư pháp TP muốn gửi gắm nhân Ngày Pháp luật 9-11 là: pháp luật không phải những điều luật khô cứng trên trang giấy, mà là sự bảo vệ, là dịch vụ thuận tiện nhất đồng hành cùng đời sống của hơn 14 triệu đồng bào TP mỗi ngày.

Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM: Sức sống của Luật Phát triển đô thị nằm ở sự chủ động chính sách

Luật Phát triển đô thị đã mở rộng đáng kể không gian chủ động chính sách cho TP.HCM. Bài toán hiện nay đặt ra bộ máy sẽ sử dụng những quyền đó như thế nào để biến cơ chế thành nguồn lực phát triển.