
Tiến sĩ Hồ Bá Thâm, Viện trưởng Viện Triết học Lượng tử và Trí tuệ Việt, nguyên Phó chủ tịch Hội Khoa học phát triển nguồn nhân lực, nhân tài TP.HCM, trò chuyện với phóng viên Tuổi Trẻ ngày 19-11- Ảnh: CHÂU TUẤN
Ông ví mình như "ông già tóc bạc phơ vẫn leo lưng ngựa đi khai hoang đất mới", khi quyết định dấn thân vào lĩnh vực triết học lượng tử còn nhiều mới mẻ.
Minh chứng cho tinh thần không ngừng học hỏi và tìm tòi ấy là tọa đàm "Triết học đương đại với hiện đại hóa, phát triển trí tuệ dân tộc trong kỷ nguyên mới" diễn ra ngày 17-11.
Trên cương vị Viện trưởng, Nghiên cứu viên cao cấp, TS Hồ Bá Thâm chủ trì diễn đàn nhân Ngày Triết học thế giới (19-11), Ngày Nhà giáo Việt Nam (20-11) và kỷ niệm ba năm thành lập Viện Triết học Lượng tử và Trí tuệ Việt (20-11-2023 - 20-11-2026).
Người thầy không ngừng tự học
Sinh năm 1947, TS Hồ Bá Thâm hiện vẫn làm việc khoảng 10 tiếng mỗi ngày. Ở tuổi mà nhiều người đã nghỉ ngơi, ông dành phần lớn thời gian cho việc đọc, viết và nghiên cứu triết học lượng tử, tư duy lượng tử cùng những hướng ứng dụng mới.
Có những đêm bất chợt nảy ra ý tưởng, ông lại thức dậy, ngồi vào bàn viết cho đến khi trình bày trọn vẹn suy nghĩ mới thôi.
Ông thừa nhận việc chuyển sang một lĩnh vực mới, khó ở tuổi này là sự mạo hiểm. Nhưng theo ông, người làm khoa học nếu không tự làm mới mình sẽ dễ tụt hậu.
Với TS Hồ Bá Thâm, phẩm chất quan trọng của người thầy và nhà khoa học là tinh thần tự học suốt đời, luôn cầu thị và kiên trì tìm tòi cái mới.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và công nghệ lượng tử, người thầy không chỉ truyền đạt những kiến thức đã có mà còn phải giúp người học biết tư duy, phản biện, sáng tạo và cùng tạo ra tri thức mới. Muốn vậy, chính người thầy cũng phải không ngừng học hỏi, dấn thân vào những lĩnh vực mới.
Ông cho biết tiếp tục nghiên cứu không phải để tìm kiếm danh vọng mà xuất phát từ niềm say mê, tò mò và mong muốn triết học theo kịp sự phát triển của khoa học, đóng góp vào việc phát triển trí tuệ dân tộc và khơi dậy tinh thần sáng tạo ở thế hệ trí thức trẻ.

Tiến sĩ Hồ Bá Thâm trình bày tham luận tại tọa đàm khoa học về Triết học đương đại đối với phát triển trí tuệ dân tộc trong kỷ nguyên mới, ngày 17-11 - Ảnh: Ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức Liên hiệp các Hội KHKT TP.HCM
Ở tuổi xế chiều, bắt đầu một hành trình nghiên cứu mới
Từng trải qua những năm tháng khói lửa ở Trường Sơn và có hơn một thập kỷ gắn bó với bục giảng triết học Mác - Lênin, TS Hồ Bá Thâm khiến nhiều đồng nghiệp bất ngờ khi chuyển hướng nghiên cứu ở tuổi xế chiều.
Sau cơn bạo bệnh vài năm trước và vụ tai nạn năm 2019 khiến ông phải giảm dần việc trực tiếp đứng lớp dài hạn, ông dành nhiều thời gian hơn cho những vấn đề triết học mới của khoa học tự nhiên, đặc biệt là triết học lượng tử, tư duy lượng tử và thông tin.
Ông kể ban đầu cũng không khỏi "giật mình" trước sự mới mẻ và độ khó của vật lý, khoa học lượng tử hiện đại. Nhưng càng tìm hiểu, ông càng nhận ra những thành tựu khoa học này đặt ra nhiều vấn đề cần được nghiên cứu, góp phần bổ sung và làm sâu sắc hơn chủ nghĩa duy vật biện chứng trong bối cảnh mới.
Xuất thân từ lĩnh vực khoa học xã hội, ông phải tự học lại từ đầu, đồng thời tìm đến các chuyên gia vật lý lượng tử để trao đổi và học hỏi.
Ngày 20-11-2023, đúng dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam, ông thành lập Viện Triết học Lượng tử và Trí tuệ Việt theo mô hình tự nguyện, không sử dụng ngân sách nhà nước, nhằm tạo nơi hoạt động và kết nối những người cùng quan tâm đến lĩnh vực nghiên cứu này.
Sau ba năm, ông đã xuất bản hai cuốn sách chuyên sâu về triết học lượng tử và đang hoàn thiện cuốn thứ ba về tư duy lượng tử cùng định hướng ứng dụng.
Tại lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Hội Trí thức yêu nước TP.HCM và 40 năm Liên hiệp các hội Khoa học và kỹ thuật TP.HCM ngày 27-10 vừa qua, TS Hồ Bá Thâm cùng một số nhà khoa học, nhà nghiên cứu được Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tặng Kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật", ghi nhận những đóng góp cho hoạt động của Liên hiệp Hội.

Tiến sĩ Hồ Bá Thâm (đứng giữa) cùng các đại biểu nhận kỷ niệm chương tại lễ kỷ niệm 50 năm Hội Trí thức yêu nước và 40 năm Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM ngày 27-10 - Ảnh: CHÂU TUẤN

Tiến sĩ Hồ Bá Thâm trao đổi khoa học Triết học khoa học Lượng tử - thông tin với vấn đề bản thể luận tại Khoa Triết học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, vào ngày 3-4-2026 - Ảnh: Khoa Triết học

Ngày 4-3-2025, Học viện Chính trị khu vực II tổ chức Báo cáo chuyên đề “Triết học lượng tử: Vấn đề nghiên cứu và giảng dạy hiện nay” do Nghiên cứu viên cao cấp, tiến sĩ Hồ Bá Thâm - Viện trưởng Viện Triết học Lượng tử và Trí tuệ Việt trình bày - Ảnh: CÔNG CẨN
Từ tuyến lửa Trường Sơn đến giảng đường và gia tài hơn 50 đầu sách
Hành trình trí thức của TS Hồ Bá Thâm bắt đầu từ những năm kháng chiến chống Mỹ gian khổ. Ngày 30-4-1965, vừa tròn 18 tuổi, chàng thanh niên xứ Nghệ vinh dự được kết nạp Đảng. Nửa tháng sau, ông nhập ngũ, gia nhập Lực lượng Thanh niên Xung phong tuyến Trường Sơn, làm công tác vận tải thuộc Đoàn 559 (Bộ Quốc phòng) và Ban Xây dựng 57 (Bộ Giao thông vận tải).
Tháng 12-1968, ông đi học lớp phóng viên, sau 6 tháng chuyển sang học đại học chuyên ngành tuyên huấn, tuyên truyền tại Trường Tuyên huấn Trung ương (nay là Học viện Báo chí và Tuyên truyền).
Nhờ thành tích xuất sắc, đầu năm 1973, ông tốt nghiệp đặc cách sớm 6 tháng, vào học nghiên cứu sinh triết học tại Trường Đảng Cao cấp Nguyễn Ái Quốc (nay là Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) và bảo vệ thành công cuối năm 1975, trở về giảng dạy tại Trường Tuyên giáo Trung ương.
Suốt sự nghiệp sau đó, dù giữ nhiều vị trí quản lý như Trưởng khoa Triết học và Quản lý nhà nước Trường Đảng tỉnh Kiên Giang; Phó giám đốc Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường Kiên Giang; Giám đốc Chi nhánh Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia tại Cần Thơ (hàm vụ trưởng); Trưởng ban Tâm lý giáo dục, Trưởng ban Triết học và Chính trị học Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM… sợi chỉ đỏ xuyên suốt đời ông vẫn là giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
Nghỉ hưu, ông vẫn thỉnh giảng triết học, tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học ở TP.HCM và các tỉnh.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận