Nghiên cứu mới nhất của một nhóm chuyên gia quốc tế cho biết các hiện tượng khí hậu cực đoan như El Nino đang làm gia tăng đáng kể nguy cơ xảy ra xung đột vũ trang, đặc biệt tại những quốc gia dễ bị tổn thương.

Trong báo cáo công bố trên tạp chí khoa học PNAS, các nhà nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của hơn 500 cuộc xung đột trong giai đoạn 1950 - 2023, kết hợp với các mô hình khí hậu độ phân giải cao. Kết quả cho thấy các biến động về khí hậu tự nhiên có thể trở thành "chất xúc tác" khiến những xã hội dễ tổn thương càng rơi vào tình trạng bất ổn nghiêm trọng hơn do tác động của biến đổi khí hậu.

Nhóm nghiên cứu tập trung phân tích 2 hiện tượng khí hậu chính gồm El Nino - dao động phương Nam (ENSO) tại Thái Bình Dương - và Lưỡng cực Ấn Độ Dương (IOD). Kết quả cho thấy El Nino thường làm xáo trộn mô hình mưa trên diện rộng, trong khi IOD gây ra những biến động bất thường về nhiệt độ bề mặt nước biển giữa 2 khu vực Đông Phi và Đông Nam Á.

Theo phân tích của nhóm nghiên cứu do nhà địa lý học Justin Mankin từ Đại học Dartmouth (Mỹ) dẫn đầu, nguy cơ bùng phát xung đột vũ trang gia tăng tương ứng với mức độ nghiêm trọng của các đợt hạn hán do hiện tượng El Nino gây ra.

Trong khi đó, tại các quốc gia như Somalia, Ethiopia hay Indonesia, hiện tượng IOD gây mưa lũ và mất mùa, tác động trực tiếp tới an ninh lương thực, từ đó làm gia tăng sức ép kinh tế - xã hội và nguy cơ xảy ra bạo lực.

Số liệu thống kê cho thấy trong những năm hiện tượng La Nina hoạt động mạnh, xác suất bùng phát xung đột tại một quốc gia trung bình ở mức 3,5% nhưng có thể tăng lên thành 5% trong những năm El Nino diễn biến mạnh.

Dù chỉ ra mối liên hệ về mặt thống kê nhưng các tác giả nhấn mạnh biến động về khí hậu không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn tới xung đột.

Những yếu tố như chính trị, kinh tế và năng lực quản trị vẫn giữ vai trò then chốt trong việc làm bùng phát bạo lực và các hiện tượng ENSO hay IOD chỉ tác động thêm vào "điều kiện nền", khiến những xã hội vốn mong manh càng dễ rơi vào nguy cơ leo thang thành xung đột vũ trang.

Trước dự báo về một đợt El Nino mới có khả năng thiết lập các kỷ lục về nhiệt độ và hạn hán trong những tháng tới, thế giới đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ tiềm ẩn.

Giáo sư Jürgen Scheffran từ Đại học Hamburg (Đức) cảnh báo rằng dù ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với xung đột bạo lực trong quá khứ chưa quá lớn, song xu hướng này có thể được thúc đẩy khi nhiệt độ Trái đất tiếp tục tăng lên.

Nhiệt độ đại dương tiến sát mức kỷ lục, lo ngại siêu El Nino trở lại

Nhiệt độ mặt biển toàn cầu đang tiến sát mức kỷ lục, làm dấy lên lo ngại El Nino mạnh quay lại trong vài tháng tới cùng nguy cơ gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan.