Động đất xảy ra tại miền tây Colombia sáng 10-8 (giờ địa phương), với tâm chấn gần San José del Palmar, tỉnh Chocó. Theo Cơ quan Địa chất Colombia, đây là trận động đất mạnh nhất được ghi nhận tại nước này trong thế kỷ 21.

Điểm đáng chú ý là nguồn phát nằm sâu hơn 100km. Thông thường, càng xa nguồn phát, năng lượng địa chấn càng suy giảm trước khi truyền tới bề mặt, vì vậy các trận động đất sâu thường ít gây phá hủy trực tiếp hơn so với động đất nông.

Tuy nhiên với độ lớn 7,4, lượng năng lượng được giải phóng lần này rất lớn, đủ tạo ra rung chấn mạnh và lan truyền trên phạm vi rộng.

Động đất sâu nhưng năng lượng lan rộng

GS Suzan van der Lee, nhà địa chấn học tại Đại học Northwestern (Mỹ), cho biết trận động đất xảy ra ở độ sâu lớn bên dưới lớp vỏ Trái đất. Thông thường, càng truyền xa từ nguồn phát, năng lượng địa chấn càng suy giảm trước khi tới bề mặt.

Tuy nhiên với độ lớn 7,4, trận động đất ở Colombia giải phóng lượng năng lượng rất lớn, tạo rung chấn mạnh và lan truyền trên phạm vi rộng. 

Rung lắc được cảm nhận tại nhiều thành phố như Bogotá, Cali, Medellín, Pereira, Manizales, Armenia và Quibdó, thậm chí ở một số khu vực của Ecuador và Panama.

Theo các chuyên gia của Miyamoto International, một tổ chức chuyên về kỹ thuật và rủi ro động đất, nguồn phát sâu có hai tác động trái ngược. 

Khoảng cách hơn 100km giúp giảm cường độ rung lắc cực đại tại khu vực ngay phía trên nguồn động đất, nhưng đồng thời cho phép sóng địa chấn lan tỏa trên phạm vi rất rộng.

Nói cách khác, độ sâu có thể chính là một trong những yếu tố giúp Colombia tránh được một kịch bản tồi tệ hơn.

Nếu trận động đất có cùng độ lớn 7,4 nhưng xảy ra chỉ cách mặt đất 10-20km, rung lắc tại những khu vực gần nguồn phát có thể mạnh hơn đáng kể và mức độ phá hủy cũng lớn hơn.

Địa chất từng nơi quyết định mức độ thiệt hại

Vị trí địa chất của Colombia cũng góp phần tạo nên trận động đất đặc biệt này. 

Quốc gia Nam Mỹ này nằm trên một trong những khu vực kiến tạo phức tạp của thế giới, nơi các mảng Nazca, Nam Mỹ và Caribbean cùng tương tác.

Ngoài khơi bờ biển phía tây Colombia, mảng Nazca liên tục chuyển động và chìm xuống bên dưới mảng Nam Mỹ. Khi phần mảng đã chìm sâu tiếp tục chịu lực nén, kéo và biến dạng, đá có thể đột ngột đứt gãy, giải phóng lượng năng lượng khổng lồ dưới dạng sóng địa chấn.

Độ sâu hơn 100km của trận động đất lần này cho thấy nguồn phát nhiều khả năng liên quan đến hoạt động bên trong phần mảng kiến tạo đã chìm xuống sâu dưới lục địa, thay vì một đứt gãy nằm gần bề mặt.

Một yếu tố khác có thể khiến thiệt hại giữa các thành phố rất khác nhau là cấu tạo địa chất tại chỗ. 

Các lớp đất và trầm tích mềm trong thung lũng có khả năng khuếch đại một số loại sóng địa chấn, khiến mặt đất rung mạnh hoặc lâu hơn so với khu vực nằm trên nền đá cứng.

GS Suzan van der Lee lưu ý nhiều khu dân cư đông đúc tại Colombia nằm trong những thung lũng thuộc dãy Andes. Tuy nhiên cần thêm dữ liệu đo rung động và khảo sát hiện trường để xác định mức độ mà hiệu ứng địa chất tại chỗ đã góp phần vào thiệt hại của từng đô thị.

Phát hiện đứt gãy 'tự liền' chỉ sau vài giờ, nguy cơ động đất tăng khó lường

Nghiên cứu mới cho thấy đứt gãy sâu có thể tự hồi phục chỉ trong vài giờ, khiến nguy cơ động đất mạnh tích tụ nhanh hơn nhiều so với hiểu biết trước đây.