Khủng long nổi tiếng với những cơ thể đồ sộ, từ Tyrannosaurus rex đến các loài khủng long cổ dài khổng lồ. 

Tuy nhiên, các nhà khoa học đang đặt ra một câu hỏi ở chiều ngược lại: Vì sao trong hàng triệu năm tiến hóa, khủng long dường như chưa bao giờ trở thành những động vật thực sự tí hon?

Nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Mỹ và Đại học Princeton, công bố trên tạp chí Evolution, cho thấy nguyên nhân có thể không đơn thuần nằm ở đặc điểm sinh lý của khủng long.

Sự chênh lệch về kích thước rất đáng chú ý. Những loài khủng long lớn nhất từng vượt mức 80 tấn, trong khi khủng long nhỏ nhất được biết đến ngoài nhóm chim vẫn nặng khoảng 450g, tương đương một con thỏ lớn.

Con số này vẫn rất lớn nếu đặt cạnh những động vật nhỏ ngày nay. Chim ruồi ong, loài chim nhỏ nhất thế giới, chỉ nặng khoảng 1,75g, chuột chù Etruscan khoảng 1,8g. Một số loài tắc kè tí hon thậm chí chỉ nặng khoảng 0,15g.

Đáng chú ý, động vật nhỏ lại chiếm phần lớn đa dạng sinh học hiện đại. Khoảng 75% số loài thú và 90% số loài chim đang sống có kích thước nhỏ hơn loài khủng long ngoài nhóm chim nhỏ nhất từng được biết tới.

Để tìm nguyên nhân, nhóm nghiên cứu sử dụng các mô hình toán học mô phỏng cách chọn lọc tự nhiên tác động đến kích thước cơ thể, dựa trên những yếu tố như năng lượng thu nhận và khả năng sinh sản.

Các mô hình giải thích khá tốt phạm vi kích thước ở động vật có vú, chim và rùa. Tuy nhiên, dù thử nhiều điều kiện sinh lý khác nhau, chúng vẫn không giải thích được vì sao khủng long lại không tiến hóa xuống kích thước nhỏ hơn nhiều.

Kết quả khiến các nhà khoa học cho rằng yếu tố sinh thái có thể đã tạo ra một "giới hạn dưới" đối với kích thước khủng long.

Một khả năng được nhóm nghiên cứu đề xuất là sự cạnh tranh với các động vật có vú nhỏ. Những loài thú sống cùng thời có thể đã chiếm các ổ sinh thái dành cho động vật cỡ nhỏ, khiến khủng long khó chen vào và tiến hóa thành những loài cỡ chuột.

Theo nhà cổ sinh vật học Roger Benson, đồng tác giả nghiên cứu, giới khoa học từ lâu đã cho rằng sự thống trị của khủng long từng hạn chế động vật có vú phát triển thành những loài lớn trước sự kiện tuyệt chủng cuối kỷ Phấn trắng. 

Nghiên cứu mới đặt ra khả năng quá trình ngược lại cũng xảy ra, là động vật có vú nhỏ có thể đã góp phần ngăn khủng long trở nên cực nhỏ.

Một câu hỏi khác là liệu khủng long tí hon từng tồn tại nhưng hóa thạch của chúng chưa được tìm thấy. Xương động vật nhỏ thường khó bảo tồn, song nhóm nghiên cứu cho rằng điều này chưa đủ để giải thích khoảng trống.

Nhiều địa điểm có hóa thạch khủng long vẫn bảo tồn được dấu tích của các loài thú, thằn lằn và lưỡng cư nhỏ hơn rất nhiều. Nếu khủng long cỡ chuột từng phổ biến, giới nghiên cứu kỳ vọng ít nhất một số hóa thạch của chúng đã xuất hiện.