Di sản TP.HCM cần cách kể chuyện mới, tăng kết nối thành tuyến liên hoàn

Sáng 11-11, tại Dinh Độc Lập, tọa đàm khoa học "Ký ức - Di sản - Sáng tạo đương đại" diễn ra với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, tập trung trao đổi về công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản và đổi mới cách giới thiệu di sản đến công chúng.

Đổi mới cách giới thiệu di sản

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Dương Đức Minh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch TP.HCM, cho biết đặc điểm khí hậu nhiệt đới với độ ẩm cao, nhiệt độ thay đổi giữa mùa mưa và mùa nắng có thể tác động đến tuổi thọ công trình.

Vì vậy, công tác bảo trì, bảo tồn dự phòng và trùng tu các di tích, cần được tính toán dài hạn, bảo đảm không ảnh hưởng đến công năng và tính nguyên gốc.

Bên cạnh đó, lượng khách tham quan ngày càng tăng tại một số điểm đến cũng đặt ra yêu cầu tổ chức hoạt động hợp lý, bảo vệ cảnh quan và hiện vật. Việc kết nối các di tích, bảo tàng với nhau sẽ góp phần tạo thêm lựa chọn tham quan, giúp du khách có cái nhìn đầy đủ hơn về lịch sử và văn hóa thành phố.

Từ góc độ đơn vị trực tiếp quản lý, ông Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Hội trường Thống Nhất, cho biết Dinh Độc Lập có giá trị đặc biệt khi hội tụ kiến trúc do kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế, cảnh quan và những sự kiện lịch sử quan trọng của đất nước, trong đó có ngày 30-4-1975.

Theo ông Toàn, điều quan trọng là tìm cách đưa những giá trị đó đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là người trẻ.

Ông nhấn mạnh: "Bảo tồn không đồng nghĩa với giữ nguyên cách kể chuyện về di sản". Theo đó, tính nguyên gốc, sự xác thực và tôn nghiêm của di tích phải được bảo đảm, nhưng cách giới thiệu, tổ chức tham quan và truyền tải thông tin có thể đổi mới để phù hợp với nhu cầu tiếp nhận của công chúng.

Việc ứng dụng công nghệ, kết hợp nghệ thuật và các hình thức sáng tạo đương đại có thể mở ra thêm cách tiếp cận di sản. Những hoạt động này cần được tính toán phù hợp, không ảnh hưởng đến kiến trúc, cảnh quan và tính toàn vẹn của di tích.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, cho rằng bảo tồn di sản không chỉ dừng ở việc giữ gìn hiện trạng, mà còn cần chú trọng phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa và đưa di sản gần hơn với đời sống đô thị.

Theo ông Nhựt, đa dạng hóa hình thức giới thiệu, đẩy mạnh chuyển đổi số và cải thiện trải nghiệm tham quan sẽ giúp di sản tiếp cận nhiều nhóm công chúng hơn. Đây cũng là hướng khai thác giá trị di sản gắn với phát triển văn hóa và du lịch thành phố.

Kết nối di sản thành những tuyến tham quan

Nhìn từ quy hoạch đô thị, Tiến sĩ khoa học, kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn, Phó chủ tịch Hội Cảnh quan văn hóa châu Á, nhận định việc mở rộng không gian phát triển sau sáp nhập tạo thêm cơ hội để TP.HCM tổ chức lại các khu vực đô thị theo hướng đa cực, đa trung tâm.

Theo ông Sơn, thay vì bảo tồn riêng lẻ từng công trình, thành phố cần có cách tiếp cận tổng thể, xem xét mối liên hệ giữa di tích, cảnh quan và không gian đô thị xung quanh.

Ông đề xuất mô hình bảo tồn đô thị gồm 5 cấp độ, lấy Dinh Độc Lập làm hạt nhân. Trong đó, cấp độ đầu tiên là bảo tồn tuyệt đối, giữ nguyên trạng công trình và khuôn viên Dinh Độc Lập. Cấp độ thứ hai tập trung bảo tồn ngoại thất, kiến trúc mặt đứng và kết cấu chính của các công trình lịch sử phụ cận, đồng thời có thể cải tạo nội thất phù hợp.

Ở cấp độ thứ ba, các công trình có thể được bảo tồn thích ứng, chuyển đổi công năng phục vụ hoạt động văn hóa, thương mại và du lịch. 

Cấp độ thứ tư chú trọng bảo tồn cảnh quan, kiểm soát chiều cao công trình, khoảng lùi và tầm nhìn. 

Với cấp độ thứ năm, những khu vực không có công trình cần bảo tồn có thể được chỉnh trang, xây dựng mới nhưng phải hài hòa với tổng thể kiến trúc đô thị.

Cùng với quy hoạch không gian, TS Dương Đức Minh đề xuất tăng cường kết nối các điểm di sản thành những tuyến tham quan liên hoàn. Chẳng hạn, Dinh Độc Lập có thể kết nối với Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện Thành phố và hệ thống bảo tàng thông qua các trục đi bộ, không gian xanh.

Theo ông Minh, cách tổ chức này sẽ tạo thêm lựa chọn cho du khách, đồng thời góp phần phân bổ lượng khách giữa những điểm đến quen thuộc và các địa điểm chưa được nhiều người biết đến. Khi có thêm hoạt động trải nghiệm trên cùng một tuyến, thời gian tham quan và mức chi tiêu của du khách cũng có cơ hội tăng lên.

Đối với những di tích thường xuyên đón lượng khách lớn, việc hướng dẫn ứng xử văn minh, giúp du khách hiểu và cùng thực hiện các quy định bảo vệ hiện vật, cảnh quan cũng cần được chú trọng. Bên cạnh đó, nghiên cứu cơ chế giá vé phù hợp sẽ góp phần tạo nguồn thu phục vụ công tác bảo trì, bảo tồn.

Việc đổi mới cách giới thiệu, tổ chức trải nghiệm và kết nối các điểm di sản được kỳ vọng giúp TP.HCM khai thác tốt hơn những giá trị lịch sử, văn hóa sẵn có, đồng thời hình thành thêm sản phẩm du lịch gắn với bản sắc đô thị.

Sống trong khoảnh khắc 'Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập' qua thực tế ảo ở Dinh Độc Lập

Sáng 19-8, Chương trình “Trở về thời khắc thiêng liêng” tại Dinh Độc Lập giúp người dân được sống trong khoảng khắc “Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập” bằng công nghệ thực tế ảo.