(Viết tiếp ý kiến "Đền bù, giải tỏa: Không nên bỏ cơ chế tự thỏa thuận", Tuổi Trẻ ngày 15-5-2008)

Phóng to

Di dời giải tỏa xây dựng đại lộ đông - tây TP.HCM - Ảnh: N.C.T.

Đền bù giải tỏa: Doanh nghiệp muốn thỏa thuận Đền bù có gì khác với hiện nay? Đền bù giải tỏa, làm sao để các bên đều vui? Đền bù giải tỏa: "Cù cưa" mãi, bên nào cũng thiệt!

Theo điều 36 nghị định 181 ngày 29-10-2004 của Chính phủ, Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. Đối với những dự án sử dụng đất vào mục đích phát triển kinh tế, nhà đầu tư có thể nhận chuyển nhượng đất. Điều này đồng nghĩa với việc Nhà nước không can thiệp vào những dự án phi công ích mà để các doanh nghiệp tự thương lượng với người dân.

Song như thế nào là những dự án "phát triển kinh tế"? Các dự án làm nhà ở, khu dân cư, khu thương mại, khách sạn cao cấp... có phải là dự án phát triển kinh tế để nhà đầu tư buộc phải thương lượng giá bồi thường với người có đất bị giải tỏa như cách hiểu của nhiều người không? Phải đến khi có nghị định 84 ngày 25-5-2007 của Chính phủ thì mọi sự mới rõ. Theo điều 34 của nghị định này, những dự án khu dân cư (dự án hạ tầng khu dân cư và dự án nhà ở), trung tâm thương mại, khách sạn cao cấp... vẫn thuộc diện Nhà nước thu hồi đất, tức Nhà nước phải đứng ra bồi thường.

Thế nhưng, từ trước đến nay, do quá "mệt mỏi" với những dự án đặc sệt công ích (như làm đường sá, xây cầu cống...), Nhà nước đã "buộc" các doanh nghiệp phải nhận lãnh trách nhiệm thỏa thuận bồi thường đối với những dự án có hơi hám kinh tế nêu trên. Từ đó đã gây ra nhiều bất ổn: cùng một khu vực nhưng người được đền bù thấp (nếu Nhà nước bồi thường), người được đền bù cao (nếu doanh nghiệp thỏa thuận). Rồi trong một dự án được doanh nghiệp thương lượng, người chịu "bán" đất, người không chịu khiến doanh nghiệp không thể triển khai dự án. Nghe doanh nghiệp kêu cứu, chính quyền cũng không mạnh tay can thiệp thông qua việc cưỡng chế người dân giao đất vì ngại "nửa nạc, nửa mỡ"! (đã gọi là thỏa thuận sao còn ép giao đất?).

Lấy giá bồi thường làm chuẩn, tôi cho rằng Nhà nước nên tiếp tục cơ chế thỏa thuận. Song người thỏa thuận nên là Nhà nước và không nên có sự phân biệt loại dự án. Thay vì giao cho doanh nghiệp tự thương lượng theo kiểu mạnh ai nấy làm, Nhà nước sẽ đảm nhận toàn bộ khâu thu hồi, bồi thường đất. Tất nhiên, giá bồi thường phải là giá thị trường để người dân có thể mua đất khác có giá trị tương đương và sớm ổn định cuộc sống. Bấy giờ, Nhà nước, người dân và doanh nghiệp đều được lợi, hạn chế những đối đầu không đáng có.