Đề xuất này nhằm đưa hoạt động chuyển nhượng cổ phần về đúng bản chất đầu tư vốn, đồng thời tách bạch với giao dịch chứng khoán niêm yết đang áp dụng mức thuế 0,1% trên giá trị chuyển nhượng.

Tuy nhiên, mức thuế mới và sự khác biệt đáng kể giữa hai cách tính đang đặt ra nhiều ý kiến trái chiều về tác động đối với nhà đầu tư, doanh nghiệp và dòng vốn trên thị trường.

Mức thuế cao có thể tạo áp lực, nhưng thúc đẩy niêm yết

Ở góc nhìn thận trọng, ông Bùi Văn Huy, Giám đốc Khối Phân tích đầu tư FIDT, cho rằng mức thuế 20% là khá cao trong bối cảnh hiện nay.

Theo ông, đặc thù của các khoản đầu tư góp vốn, đặc biệt với các quỹ đầu tư tư nhân (private equity), là giá vốn ban đầu thường thấp nhưng giá trị khi thoái vốn có thể tăng nhiều lần. Vì vậy nếu áp thuế 20% trên phần lãi, mức thuế thực tế trên tổng giá trị giao dịch có thể lên tới khoảng 16-17%, làm giảm đáng kể hiệu quả đầu tư.

"Với những khoản đầu tư tăng trưởng cao, việc đánh thuế 20% trên phần lãi có thể khiến chi phí thoái vốn trở nên khá lớn đối với nhà đầu tư", ông Huy nhận định.

Từ đó ông cho rằng phương án áp thuế theo tỉ lệ cố định trên giá chuyển nhượng, chẳng hạn 2%, có thể phù hợp hơn trong giai đoạn hiện nay. Cách tính này đơn giản, dễ thực hiện và hạn chế vướng mắc trong việc xác định giá vốn - vốn không phải lúc nào cũng rõ ràng trong các giao dịch ngoài sàn.

Đáng chú ý, vị chuyên gia nhận định chính sách thuế mới có thể tác động rõ nét đến các quỹ đầu tư tư nhân và nhà đầu tư tham gia vào cổ phiếu chưa niêm yết. Khi chi phí thoái vốn gia tăng, các quỹ sẽ phải cân nhắc lại chiến lược đầu tư cũng như lộ trình thoái vốn.

Trong bối cảnh đó, chênh lệch về thuế giữa thị trường niêm yết và chưa niêm yết có thể trở thành yếu tố thúc đẩy doanh nghiệp cân nhắc việc đưa cổ phiếu lên sàn. Nếu tiếp tục giao dịch ngoài sàn với mức thuế cao, các quỹ đầu tư nhiều khả năng sẽ ưu tiên những doanh nghiệp có kế hoạch niêm yết, nhằm tối ưu hiệu quả khi thoái vốn.

Đúng về nguyên lý, cần linh hoạt khi triển khai

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Quang Huy, khoa tài chính - ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi, cho rằng đề xuất này phù hợp về nguyên lý, nhưng cần được thiết kế linh hoạt để phù hợp với thực tiễn.

Theo ông, việc đánh thuế trên phần thu nhập thực từ chuyển nhượng cổ phần phản ánh đúng bản chất hoạt động đầu tư vốn, đồng thời góp phần nâng cao tính công bằng so với cách tính theo tỉ lệ trên giá chuyển nhượng.

Tuy nhiên thị trường cổ phần chưa niêm yết tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn phát triển, các giao dịch chủ yếu mang tính thỏa thuận, thiếu chuẩn hóa về định giá. Vì vậy nếu áp dụng ngay mức thuế tương đối cao có thể tạo áp lực lên dòng vốn, nhất là khi so với mức thuế thấp đối với cổ phiếu niêm yết.

"Sự chênh lệch lớn về thuế có thể khiến dòng vốn dịch chuyển, ảnh hưởng đến khu vực doanh nghiệp chưa niêm yết - nơi đóng vai trò quan trọng trong đổi mới sáng tạo và tăng trưởng dài hạn", ông Huy nhận định.

Từ thực tế này, ông cho rằng chính sách cần có lộ trình triển khai phù hợp, tránh gây xáo trộn đột ngột. Một trong những hướng có thể cân nhắc là phân mức thuế theo thời gian nắm giữ, qua đó khuyến khích đầu tư dài hạn và hạn chế đầu cơ ngắn hạn.

Bên cạnh đó chính sách cũng có thể linh hoạt theo từng nhóm ngành, nhằm định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên như sản xuất, công nghệ hay chuyển đổi xanh.

Đáng chú ý, trong giai đoạn đầu, có thể cho phép nhà đầu tư lựa chọn giữa hai cách tính thuế: theo tỉ lệ trên giá chuyển nhượng hoặc theo phần lợi nhuận. Cách tiếp cận này giúp giảm vướng mắc trong thực thi, đặc biệt khi việc xác định giá vốn còn nhiều hạn chế.

Ngoài ra việc thí điểm chính sách trong phạm vi hẹp trước khi áp dụng rộng rãi, cùng với xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch về giao dịch, sẽ là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính khả thi.

Đề xuất tính thuế 20% trên phần lãi khi bán cổ phiếu chưa niêm yết

Bộ Tài chính đề xuất áp thuế 20% trên phần lãi từ chuyển nhượng cổ phiếu chưa niêm yết, tách bạch với chứng khoán niêm yết vốn tiếp tục chịu thuế 0,1% trên giá chuyển nhượng.