Xung đột Mỹ - Israel với Iran bước sang ngày thứ 13 với những diễn biến khó lường. Cục diện phụ thuộc lớn vào quyết định của các nhà lãnh đạo, đặc biệt là Tổng thống Mỹ Donald Trump và tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei.

Tuần này, ông Trump liên tục phát đi những tín hiệu trái chiều về thời điểm kết thúc xung đột. Lúc ông nói cuộc chiến có thể kéo dài hơn một tháng, lúc lại cho rằng sẽ sớm chấm dứt. 

Tuy nhiên ông cũng nhấn mạnh chưa nên dừng lại cho đến khi Iran không còn khả năng phát triển vũ khí đe dọa Mỹ, Israel và các đồng minh.

Theo CNN, có ba kịch bản về cách xung đột có thể kết thúc, dựa trên thông tin hiện có và một số giả định. 

Kịch bản thứ nhất: chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm làm suy yếu năng lực quân sự Iran và khả năng triển khai sức mạnh ra ngoài biên giới sẽ cần nhiều tuần để hoàn tất. 

Giới hoạch định quân sự nhận định chiến dịch đang đi đúng hướng nhưng vẫn cần thêm thời gian. Nhà Trắng cho biết khung thời gian ban đầu là 4-6 tuần, và nhiều khả năng sẽ còn kéo dài thêm.

Thứ hai, các kịch bản dựa trên giả định Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei tiếp tục nắm quyền và không có biến động chính trị lớn ở Iran. 

Giá năng lượng tiếp tục tăng cao khi xung đột diễn ra gần eo biển Hormuz. Iran được cho là muốn gia tăng sức ép kinh tế để buộc Tổng thống Donald Trump kết thúc cuộc chiến, song ông đã bác bỏ điều này.

Kịch bản 60%: Iran bị kiềm chế

Ở kịch bản này, ông Trump sẽ trao cho quân đội thời gian cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ, nhưng sẽ không có chuyện thay đổi chế độ ở Iran. Washington và các đồng minh có thể kiểm soát phần nào các cú sốc kinh tế.

Mỹ và cộng đồng quốc tế sau đó tiếp tục duy trì các lệnh trừng phạt cho đến khi Tehran đồng ý từ bỏ chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo tầm xa.

Với hệ thống phòng không đã bị suy yếu, Mỹ và Israel có thể tiếp tục tuần tra bầu trời Iran với rủi ro thấp. Tehran sẽ đối mặt nguy cơ bị tấn công ngay lập tức nếu tìm cách khôi phục các chương trình này.

Trong nhiều tháng hoặc nhiều năm tới, kịch bản này có thể lặp lại hình ảnh Iraq thập niên 1990: một quốc gia suy yếu, bị kiềm chế và chịu sự giám sát trên không của Mỹ. Những bất ổn chính trị nội bộ nhiều khả năng sẽ âm ỉ và dần bào mòn bộ máy chính quyền theo thời gian.

Kịch bản 30%: Iran mạnh lên

Trong kịch bản này, các cú sốc kinh tế sẽ buộc ông Trump tuyên bố chiến thắng sớm trước khi chiến dịch kết thúc.

Điều này có thể giúp cấu trúc quyền lực tại Iran được củng cố, trong khi năng lực quân sự và hạt nhân dần được khôi phục. 

Trung Đông do đó có thể trở nên bất ổn hơn, buộc Mỹ can dự sâu hơn để bảo vệ các đồng minh vùng Vịnh. Trong ngắn hạn, chi phí kinh doanh tại khu vực, đặc biệt là phí vận chuyển, có thể tăng mạnh.

Cựu Tổng thống Mỹ Dwight D. Eisenhower từng cảnh báo không nên tiến hành hành động quân sự quyết định khi chưa xem xét đầy đủ mọi dữ kiện, bởi chiến tranh luôn mang đến những hậu quả khó lường.

Chính quyền ông Trump vẫn tiến hành chiến dịch bất chấp các dự báo về biến động kinh tế. Song việc ông gọi đây là "cuộc hành quân ngắn" cho thấy ông có thể đảo ngược quyết định bất cứ lúc nào.

Kịch bản 10%: Một Iran và Trung Đông mới

Trong kịch bản này, sức ép quân sự làm suy yếu chế độ và người dân Iran xuống đường giành chính quyền. Tuy nhiên khả năng này khá thấp nếu nhìn lại các cuộc biểu tình từ cuối năm 2025.

Các kế hoạch của Lầu Năm Góc cũng cho thấy mục tiêu là làm suy yếu khả năng Iran triển khai sức mạnh ra bên ngoài, chứ không phải lật đổ chính quyền từ bên trong. 

Lịch sử cũng cho thấy áp lực quân sự từ bên ngoài hiếm khi khiến một chế độ sụp đổ nhanh chóng nếu thiếu lực lượng đối lập có tổ chức trong nước.

Khả năng xuất hiện bộ binh Mỹ hoặc lực lượng đối lập vũ trang - những điều kiện cần để lật đổ Tehran - là khó xảy ra. Do đó thay đổi chế độ trong ngắn hạn gần như không thực tế.

CNN lưu ý ba kịch bản trên không loại trừ lẫn nhau. CNN nhận định vai trò thực chất của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei trong mối quan hệ với lực lượng Vệ binh Hồi giáo Iran vẫn còn nhiều điều chưa rõ ràng.

Về dài hạn, Cộng hòa Hồi giáo Iran có thể suy yếu dần và người dân đứng lên giành chính quyền. Tehran cũng có thể tiếp tục các cuộc tấn công trong khu vực nếu còn năng lực. 

Dù kịch bản nào xảy ra, sự can dự của Mỹ với Iran nhiều khả năng vẫn tiếp diễn ngay cả khi xung đột chấm dứt.

*Lưu ý: Các kịch bản được nêu trong bài viết này là phân tích của Đài CNN, phản ánh góc nhìn của truyền thông phương Tây. Đây không phải quan điểm của tòa soạn.

New York Times: Mỹ mới là bên tấn công trường tiểu học Iran

Kết quả điều tra sơ bộ xác định Mỹ là bên chịu trách nhiệm vụ tấn công bằng tên lửa Tomahawk vào một trường tiểu học nữ sinh ở Iran khiến 175 người thiệt mạng.