Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đẩy mạnh chiến dịch siết nhập cư trên toàn quốc, câu hỏi không chỉ dừng lại ở việc các đặc vụ ICE đã hành động đúng hay sai, mà còn xoay quanh khả năng họ có thể bị truy tố hình sự sau khi bắn chết người hay không.

Khả năng bị truy tố

Cụ thể, các đặc vụ liên bang đã bắn chết bà Renee Nicole Good (ngày 7-1) và ông Alex Pretti (ngày 24-1), trong khuôn khổ chiến dịch tăng cường thực thi trật tự nhập cư do chính quyền Mỹ triển khai ở Minnesota, với lý do tự vệ.

Tuy nhiên, các đoạn video do người dân ghi lại và được nhiều hãng tin lớn ở Mỹ xác minh đã làm dấy lên nghi vấn về tính chính xác của tường thuật chính thức, khi cho thấy diễn biến tại hiện trường phức tạp hơn so với mô tả từ phía chính quyền. Cụ thể, cả hai nạn nhân đều không cho thấy hành vi chống trả hay đe dọa các đặc vụ liên bang.

Ở cấp bang, luật pháp Minnesota yêu cầu lực lượng thi hành pháp luật chỉ được dùng vũ lực gây chết người khi có lý do hợp lý để tin rằng sự sống của họ hoặc người khác đang bị đe dọa nghiêm trọng. Điều này đặt ra một tiêu chuẩn khá cụ thể về tính "hợp lý" trong hành động của người sử dụng vũ khí.

Tuy nhiên, các đặc vụ liên bang thường được miễn trừ khỏi truy tố ở cấp bang nếu họ chứng minh hành động của mình nằm trong nhiệm vụ được ủy quyền và là điều "cần thiết và thích hợp".

Điều này có nghĩa là bang Minnesota sẽ phải chứng minh rằng hành vi của các đặc vụ ICE là ngoài nhiệm vụ hoặc rõ ràng là hành vi trái pháp luật, nếu muốn truy tố thành công - điều rất khó đạt được trong thực tế, theo Hãng tin Reuters.

Trong khi đó, ở cấp liên bang, công tố viên chỉ có thể tiến hành truy tố nếu chứng minh được lực lượng thực thi pháp luật biết hành vi của mình là phạm luật, hoặc thể hiện sự coi thường nguy hiểm rõ rệt đối với quyền Hiến pháp của người khác.

Đây là ngưỡng chứng minh rất cao và hiếm khi được áp dụng trong các vụ dùng vũ lực, vì công tố viên phải cho thấy rằng hành vi đó không chỉ sai lầm về mặt chuyên môn, mà còn là hành vi cố ý vi phạm quyền công dân. Chính quyền Tổng thống Trump cho đến nay vẫn công khai bảo vệ hành động của các đặc vụ ICE, khiến khả năng truy tố liên bang càng trở nên khó xảy ra hơn.

Ngoài yếu tố miễn trừ truy tố, các đặc vụ cũng có thể tự bào chữa dựa trên lập luận họ hành động trong tình huống tự vệ hoặc với lý do chính đáng theo Hiến pháp, khiến việc đưa vụ việc tới một bản án thành công ở tòa án trở nên phức tạp hơn nhiều.

Còn cách nào khác?

Sau cái chết của bà Good, Phó tổng thống JD Vance đã gây chú ý khi tuyên bố rằng lực lượng ICE được "bảo vệ bởi quyền miễn trừ tuyệt đối", như một nỗ lực ngăn chặn các công tố viên bang Minnesota khởi tố hình sự đặc vụ đã bắn chết bà.

Phát biểu này lập tức vấp phải phản bác từ nhiều chuyên gia, khi họ nhấn mạnh rằng không tồn tại khái niệm miễn trừ tuyệt đối một cách mặc nhiên đối với các hành vi phạm tội trong khi thi hành công vụ.

Đài CNN dẫn nhận định của ông Michael J.Z. Mannheimer, chuyên gia luật hiến pháp tại Đại học Northern Kentucky, cho biết trong hơn một thế kỷ án lệ, các quan chức liên bang vẫn có thể bị công tố viên bang truy tố hình sự, nhưng việc họ có được miễn trừ hay không sẽ do tòa án quyết định thông qua quá trình đánh giá hai bước.

Thứ nhất, tòa sẽ xem xét liệu đặc vụ có hành động trong phạm vi nhiệm vụ hay không. Thứ hai - và quan trọng hơn - là đánh giá tính "hợp lý" của hành động đó dựa trên toàn bộ hoàn cảnh thực tế, bao gồm lời khai nhân chứng và bằng chứng video.

Trong các vụ việc tại Minneapolis, quá trình đánh giá này trở nên khá khó khăn khi CNN cho biết giới chức liên bang đã hạn chế sự tham gia của các điều tra viên của bang vào quá trình điều tra ban đầu. Điều này khiến cơ quan điều tra bang Minnesota gặp trở ngại trong việc thu thập đầy đủ chứng cứ để chuyển hồ sơ cho các công tố viên bang - những người có thẩm quyền quyết định liệu có khởi tố hay không.

Trong bối cảnh này, các chuyên gia pháp lý nhấn mạnh rằng có những con đường khác để gia đình nạn nhân tìm kiếm công lý, bao gồm việc tiến hành các vụ kiện dân sự. Song phương án này cũng sẽ đối mặt với rào cản pháp lý liên quan tới "quyền miễn trừ có điều kiện" (qualified immunity) - vốn bảo vệ lực lượng thực thi pháp luật, trừ khi chứng minh được hành vi của họ vi phạm Hiến pháp một cách rõ ràng và nghiêm trọng.

Ngoài ra, gia đình các nạn nhân cũng có thể khởi kiện chính phủ liên bang theo Đạo luật Khiếu nại bồi thường liên bang năm 1946 (FTCA), nhằm yêu cầu bồi thường khi nhân viên nhà nước gây thiệt hại về tài chính hoặc thân thể trong quá trình làm việc.

Tuy nhiên, cơ chế này thường gặp nhiều hạn chế và khó khăn trong thực tế, vì các vụ kiện theo FTCA cũng đòi hỏi chứng minh hành vi của nhân viên là "cẩu thả hoặc sai trái".

Nhìn chung, khả năng các đặc vụ ICE bị truy tố hình sự sau hai vụ nổ súng ở Minneapolis không phải là không tồn tại, nhưng sẽ phải đối mặt với những rào cản pháp lý dày đặc - vốn được dùng để bảo vệ chính các đặc vụ liên bang chứ không phải chống lại họ.

Ông Bill Clinton và Obama nổi giận vụ đặc vụ bắn chết dân Mỹ, ông Trump đổ lỗi cho phe Dân chủ

Cựu Tổng thống Bill Clinton cho rằng các quan chức trong chính quyền ông Trump 'nói dối chúng ta', còn ông Obama tố ông Trump 'tấn công' các giá trị Mỹ. Nhưng theo ông Trump, cái chết của 2 công dân Mỹ 'do sự hỗn loạn mà Đảng Dân chủ gây ra'.