Theo Hãng tin Reuters ngày 30-6, nỗ lực tìm kiếm một thỏa thuận nhằm chấm dứt lâu dài cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đang đối mặt thêm trở ngại, khi các đặc phái viên Mỹ tới Doha (Qatar) nhưng không tổ chức cuộc gặp cấp cao với phía Iran như kỳ vọng.

Cuộc gặp cấp cao chưa thể diễn ra

Ngày 30-6, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed Al Ansari xác nhận các đặc phái viên Mỹ sẽ không có cuộc gặp cấp cao với Iran trong chuyến công tác lần này.

Thay vào đó, hai bên sẽ tiến hành các cuộc đàm phán cấp chuyên viên về nhiều lĩnh vực như an ninh khu vực, kinh tế và chương trình hạt nhân. Nếu đạt được tiến triển, các cuộc thảo luận này mới có thể nâng lên cấp lãnh đạo.

Việc ông Jared Kushner - con rể ông Trump - cùng đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff tới Doha diễn ra chỉ vài ngày sau khi Mỹ và Iran cáo buộc đối phương vi phạm thỏa thuận ngừng bắn tạm thời ký hôm 17-6.

Thỏa thuận gồm 14 điểm này cho phép hai bên có 60 ngày để đàm phán một lệnh ngừng bắn lâu dài, đồng thời xử lý các vấn đề then chốt như tương lai chương trình hạt nhân của Iran và các biện pháp giảm căng thẳng trong khu vực.

Tuy nhiên tín hiệu từ Tehran cho thấy triển vọng đối thoại trực tiếp giữa hai bên vẫn rất hạn chế.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết các cuộc trao đổi với Qatar về việc thực thi thỏa thuận - bao gồm vấn đề giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran - có thể diễn ra trong tuần này, nhưng khẳng định chưa có bất kỳ cuộc gặp nào với phía Mỹ được lên lịch.

Sự khác biệt giữa tuyên bố của Nhà Trắng và phía Iran khiến tiến trình ngoại giao trở nên khó đoán hơn. Trước đó Nhà Trắng từng thông báo ông Kushner và ông Witkoff sẽ có các "cuộc gặp cấp cao" tại Doha, trong khi các cuộc đàm phán kỹ thuật chỉ đóng vai trò hỗ trợ.

Dù vậy, thị trường năng lượng thế giới vẫn phản ứng tích cực trước việc giao tranh giữa hai bên hạ nhiệt. Giá dầu đã giảm đáng kể trong những ngày gần đây, và đang hướng tới mức giảm theo quý mạnh nhất kể từ đại dịch COVID-19 năm 2020.

Nguy cơ xung đột tái bùng phát chưa biến mất

Bên cạnh tiến trình đàm phán còn nhiều trở ngại, tình hình an ninh quanh eo biển Hormuz tiếp tục phủ bóng lên triển vọng hòa bình.

Iran đang tăng cường kiểm soát khu vực này cùng Oman, tuyên bố sẽ thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển và siết chặt việc giám sát các tuyến hàng hải.

Trong khi đó Washington cáo buộc Tehran đã tấn công ít nhất hai tàu thương mại bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái từ cuối tuần trước, và trả lời bằng các cuộc không kích nhằm vào cơ sở quân sự của Iran.

Đáp lại, Iran sau đó đã phóng tên lửa và drone vào các căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait và Bahrain hôm 28-6. Hai bên đều cho rằng đối phương là bên vi phạm lệnh ngừng bắn, cho thấy nguy cơ xung đột tái bùng phát vẫn hiện hữu, dù các kênh ngoại giao chưa bị đóng lại.

Trong khi vẫn duy trì đối thoại gián tiếp, phát biểu của Tổng thống Trump phần nào phản ánh bầu không khí thận trọng bao trùm tiến trình hòa đàm.

"Cuộc gặp ở Doha có thể sẽ quan trọng, cũng có thể không. Chúng ta sẽ sớm biết", ông nói hôm 29-6.

Ở một diễn biến liên quan, thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran cũng đặt mục tiêu chấm dứt xung đột giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon.

Tuy nhiên Chủ tịch Quốc hội Lebanon Nabih Berri - một đồng minh của Hezbollah - đã bày tỏ nghi ngờ về khuôn khổ thỏa thuận riêng do Mỹ làm trung gian giữa Lebanon và Israel nhằm kết thúc cuộc chiến, cho thấy con đường tiến tới một nền hòa bình bền vững tại Trung Đông vẫn còn nhiều thách thức.

Giao tranh mới ở vùng Vịnh: Bản ghi nhớ Mỹ - Iran có vấn đề?

Sau khi các hành động thù địch tái diễn tại vùng Vịnh, các chuyên gia nhận định dường như bản ghi nhớ (MoU) của Mỹ - Iran đã bị các bên diễn giải khác nhau về các vấn đề then chốt như lệnh ngừng bắn tại Lebanon và eo biển Hormuz.