Cục Chăn nuôi và Thú y vừa có công văn gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố về chủ động triển khai các biện pháp ngăn chặn vi rút Nipah (gọi tắt là NiV) xâm nhập vào Việt Nam.

Bệnh do vi rút Nipah có tỉ lệ tử vong rất cao ở người

Công văn nhấn mạnh, theo thông tin từ Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm của Bộ Y tế trong khoảng thời gian từ ngày 27-12-2025 đến ngày 27-1-2026, tại bang Tây Bengal (Ấn Độ) đã ghi nhận 5 trường hợp người nghi ngờ mắc bệnh do vi rút Nipah, trong đó có 2 trường hợp có xét nghiệm khẳng định.

Điều này tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh NiV có thể lây lan sang các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y, bệnh do vi rút Nipah gây ra do tác nhân thuộc họ Paramyxoviridae, giống Henipavirus, có liên quan mật thiết với vi rút Hendra.

Vật chủ tự nhiên là loài dơi ăn quả thuộc giống Pteropus (thường gọi là dơi ngựa), vi rút lưu hành trong đàn dơi và đào thải vi rút qua nước tiểu, nước bọt và phân.

Bệnh có tỉ lệ tử vong rất cao ở người, dao động từ 40 - 75%.

Vi rút Nipah có ổ chứa tự nhiên là dơi ăn quả. Người có thể bị nhiễm vi rút thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết (nước tiểu, nước bọt), phân, chất thải của dơi nhiễm bệnh và qua thực phẩm như ăn trái cây hoặc uống nhựa cây (như nhựa cây chà là) bị nhiễm chất thải của dơi.

Lây truyền thông qua vật chủ trung gian, trong đó heo đóng vai trò là "vật chủ khuếch đại", sau đó lây sang người qua tiếp xúc gần với heo bệnh hoặc giọt bắn từ đường hô hấp của heo.

Các động vật nuôi khác như trâu, bò, dê, ngựa, chó và mèo… đều có khả năng nhiễm vi rút Nipah.

Do tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hoặc chất tiết đường hô hấp của người bệnh và thường xảy ra trong môi trường gia đình hoặc bệnh viện.

Thời gian ủ bệnh ở người thường từ 4 - 14 ngày, nhưng có thể kéo dài đến 45 ngày. Ở heo thường từ 7 - 14 ngày.

Triệu chứng heo nhiễm vi rút Nipah phổ biến là sốt, khó thở, ho khàn mạnh (barking cough) và đôi khi có biểu hiện triệu chứng thần kinh như co giật, tử vong đột ngột.

Đối với trâu, bò, dê thường không có triệu chứng hoặc bệnh rất nhẹ.

Đối với ngựa, rối loạn thần kinh vận động, co giật và xuất hiện bọt hô hấp từ mũi/miệng (đặc trưng).

Đối với chó có biểu hiện khó thở, tỉ lệ tử vong thấp. Còn mèo có biểu hiện suy thận nặng, khó thở, tỉ lệ chết cao.

Tăng cường giám sát cơ sở chăn nuôi, giết mổ

Để chủ động triển khai các biện pháp ngăn chặn vi rút Nipah xâm nhập vào Việt Nam, Cục Chăn nuôi và Thú y đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố tăng cường giám sát chủ động tại các cơ sở, hộ chăn nuôi heo, đặc biệt là tại các khu vực có mật độ quần thể dơi ăn quả (dơi ngựa) cao hoặc gần các khu bảo tồn thiên nhiên.

Giám sát hội chứng thông qua việc theo dõi chặt chẽ các đàn heo có biểu hiện bất thường về hô hấp (ho khàn) hoặc có triệu chứng thần kinh (co giật, liệt).

Khi phát hiện trường hợp nghi ngờ, phải kịp thời báo cáo ngay cho cơ quan có thẩm quyền và thực hiện lấy mẫu xét nghiệm RT-PCR tầm soát vi rút Nipah.

Tăng cường công tác kiểm soát giết mổ, kiểm dịch vận chuyển, kiểm soát giết mổ heo tại các lò mổ tập trung, không để heo không rõ nguồn gốc xâm nhập vào chuỗi cung ứng.

Người tham gia giết mổ, kiểm soát giết mổ, tiếp xúc với động vật phải bảo đảm thực hiện tốt yêu cầu vệ sinh cá nhân.

Đồng thời hướng dẫn người chăn nuôi thực hành nghiêm chăn nuôi an toàn sinh học tại cơ sở chăn nuôi, lắp đặt hệ thống lưới chắn côn trùng, chim, dơi xâm nhập vào chuồng nuôi, khu vực chăn nuôi. Đảm bảo nguồn nước và thức ăn cho heo không bị nhiễm chất thải như nước tiểu, nước bọt, phân từ động vật hoang dã.

Tăng cường nhận thức của cộng đồng về sự nguy hiểm, các đường lây truyền từ động vật hoang dã sang vật nuôi và sang người.

Khuyến cáo người dân thực hiện nguyên tắc "5 không" trong chăn nuôi và giết mổ động vật hoang dã, đặc biệt là các loài vật chủ tự nhiên như dơi ăn quả (dơi ngựa), chim di cư, cầy, cáo.

Đặc biệt là không che dấu dịch bệnh khi phát hiện gia súc có triệu chứng bất thường như ho khàn, co giật hoặc thấy chim, dơi chết hàng loạt, người dân không được tự ý xử lý hoặc bán chạy, phải thông báo ngay cho chính quyền địa phương.

Bộ Y tế cảnh báo nguy cơ lây nhiễm vi rút Nipah qua thực phẩm

Trước nguy cơ bệnh do vi rút Nipah có thể xâm nhập và lây lan trong cộng đồng qua đường thực phẩm, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế vừa có văn bản đề nghị các địa phương tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm nhằm phòng, chống dịch.