Việc hoàn tất đàm phán, chính thức trở thành thành viên của Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) không chỉ mang lại lợi ích cho Costa Rica. Đó còn là một cửa ngõ mới cho doanh nghiệp Việt Nam tiến vào khu vực Trung Mỹ, Caribê.

Nhân chuyến công tác đến Việt Nam trước thềm Tết cổ truyền Bính Ngọ 2026, Bộ trưởng Ngoại thương Costa Rica Manuel Tovar Rivera đã dành cho Tuổi Trẻ Online một cuộc phỏng vấn riêng.

Ưu tiên hàng đầu: CPTPP

* Ông có thể chia sẻ mục đích chuyến thăm lần này đến Việt Nam?

- 2026 là một năm rất đặc biệt đối với Costa Rica và Việt Nam khi chúng ta kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Và không có dịp nào tốt hơn là đến Việt Nam và thúc đẩy các cuộc thảo luận, hoàn tất tiến trình đàm phán Costa Rica gia nhập CPTPP vào thời điểm các bạn đang giữ chức chủ tịch luân phiên CPTPP. 

Chúng tôi tin rằng đây có thể là một trong những kết quả quan trọng nhất mà Việt Nam đạt được trong nhiệm kỳ chủ tịch này.

* Vậy có vẻ như CPTPP là ưu tiên hàng đầu của Costa Rica trong năm nay, đúng không?

- Đúng vậy. Nền kinh tế toàn cầu đang trải qua những giai đoạn bất ổn chưa từng có. Điều quan trọng là các nền kinh tế mở như Việt Nam và Costa Rica cần xích lại gần nhau hơn, không chỉ để tăng cường thương mại mà còn thúc đẩy hơn nữa quan hệ đối tác thông qua hợp tác trong nhiều lĩnh vực.

CPTPP chỉ là một phần của bức tranh tổng thể nhưng là một phần rất quan trọng trong việc tăng cường quan hệ giữa Việt Nam và Costa Rica. Chúng tôi hy vọng rằng thông qua quá trình đàm phán gia nhập CPTPP, chúng ta có thể tiếp tục quá trình xích lại gần nhau hơn để hiểu nhau hơn.

* Quá trình đàm phán gia nhập CPTPP của Costa Rica đang ở giai đoạn nào rồi, thưa ông?

- Chúng tôi đã ở rất gần lối ra cuối đường hầm rồi. Có thể trong vài ngày hoặc vài tuần nữa, Costa Rica sẽ hoàn thành cam kết của mình với CPTPP để trở thành thành viên tiếp theo.

Costa Rica nằm ở khu vực Trung Mỹ và Caribê, nơi hiện chưa có đại diện nào trong CPTPP do Mexico vẫn thường được tính là ở Bắc Mỹ nhiều hơn. Đất nước của chúng tôi cũng giáp với Thái Bình Dương, đúng với tên gọi đầy đủ của CPTPP là Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương.

Sự gia nhập của Costa Rica mang tính đôi bên cùng có lợi, chúng tôi mong muốn hoàn tất quá trình đàm phán, trở thành một phần của gia đình CPTPP và đóng góp cho công việc, lợi ích chung của cả khối. Rất nhiều quốc gia đang xếp hàng, quan tâm để trở thành một phần của CPTPP và chúng tôi chắc chắn không muốn là nước đi sau.

Costa Rica cam kết đảm bảo đáp ứng được các tiêu chuẩn cao của CPTPP, các mục tiêu đầy tham vọng của khối và sẵn sàng cùng nhau tiến về đích một cách thực chất.

Nhiều ưu đãi cho doanh nghiệp Việt Nam

* Trước những cơn gió ngược trong trật tự thương mại tự do toàn cầu, những quốc gia có nền kinh tế mở như Việt Nam và Costa Rica có thể làm gì để đứng vững?

- Trước sự xói mòn của trật tự thương mại quốc tế dựa trên luật lệ, các quốc gia như Việt Nam và Costa Rica, vốn rất cởi mở, sẽ rất dễ bị tổn thương. Có rất nhiều yếu tố bất lợi và nhiều sai lầm đã góp phần làm suy yếu Tổ chức Thương mại Thế giới. 

Dẫu vậy, tôi tin rằng việc tham gia vào các khuôn khổ như CPTPP để liên kết, làm việc, hợp tác cùng nhau và tăng cường thương mại vẫn là quỹ đạo của nhiều nước trong thời gian tới.

Việt Nam và Costa Rica vẫn luôn cam kết với các khuôn khổ đa phương mạnh mẽ, chẳng hạn như CPTPP, qua đó đóng góp vào giải quyết các vấn đề chung và gửi đi những thông điệp tích cực, có trách nhiệm về sự cần thiết phải hợp tác giữa các quốc gia.

* Nếu một doanh nghiệp Việt Nam muốn đầu tư vào Costa Rica, chính phủ của ông có thể tạo điều kiện thuận lợi như thế nào?

- Chúng tôi nổi tiếng là một quốc gia rất cởi mở và cam kết trải thảm đỏ chào đón các nhà đầu tư nước ngoài đến Costa Rica bằng một môi trường kinh doanh thân thiện. Tuy nhỏ bé về diện tích nhưng đất nước chúng tôi mang tính toàn cầu, với hợp tác vươn tới mọi ngóc ngách trên thế giới.

Chính phủ chúng tôi cam kết đưa quốc gia của mình hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu và đưa nền kinh tế toàn cầu đến Costa Rica, với minh chứng là những dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ châu Á và Thái Bình Dương, châu Âu, Nam Mỹ, Trung Đông.

Nền kinh tế của Costa Rica cũng đa dạng, từ công nghiệp sản xuất, nông nghiệp đến hàng không vũ trụ, chất bán dẫn hay thiết bị y tế. Du lịch cũng là một ngành lớn cùng với dịch vụ, kỹ thuật số, phát triển phần mềm, công nghệ, viễn thông,…

Để thúc đẩy đầu tư và thương mại nước ngoài, chúng tôi đã thành lập một cơ quan có tên viết tắt là PROCOMER. Đây cũng là đơn vị điều hành các đặc khu thương mại tự do của chúng tôi, với những khoản ưu đãi thuế hấp dẫn cho các công ty muốn kinh doanh tại Costa Rica.

Chúng tôi hoàn toàn có thể trở thành một cửa ngõ để doanh nghiệp nước ngoài, bao gồm Việt Nam, mở rộng hơn nữa sang các quốc gia khác và trong khu vực. 

Việt Nam đã trở thành trung tâm sản xuất công nghệ cao, bán dẫn trong khi Costa Rica cũng là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn. Hàng không vũ trụ, thiết bị y tế cũng là những lĩnh vực mà cả hai nước đều đã chứng minh được năng lực mạnh mẽ và chắc chắn có thể bổ sung cho nhau trong chuỗi giá trị.

Doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tìm thấy nhiều đối tác trong lĩnh vực của mình tại Costa Rica và chắc chắn rằng đất nước của chúng tôi sẽ không phải là điểm dừng chân cuối cùng của hàng hóa hay dịch vụ từ các công ty Việt Nam.

* Hiện nay chưa có Đại sứ quán Costa Rica tại Hà Nội và ngược lại. Ông nghĩ điều này có gây khó khăn cho hợp tác giữa hai nước không?

- Năm 2024, Cục Xúc tiến thương mại thuộc Bộ Công Thương của Việt Nam đã ký bản ghi nhớ hợp tác với PROCOMER của Bộ Ngoại thương Costa Rica, nhằm mục đích giúp doanh nghiệp hai bên tìm kiếm, hiểu rõ hơn giá trị mà mỗi quốc gia mang lại trong các lĩnh vực hợp tác và kinh doanh tiềm năng. Rõ ràng khuôn khổ đó đã phát huy hiệu quả khi thương mại song phương liên tục tăng trưởng ở mức hai con số những năm gần đây.

Song cũng đúng như câu hỏi đã đề cập, các cơ quan đại diện ngoại giao đóng một vai trò quan trọng. Hiện nay Đại sứ Việt Nam tại Cuba đang kiêm nhiệm Costa Rica còn Đại sứ Costa Rica tại Singapore thì kiêm nhiệm Việt Nam. Cả hai đại sứ chỉ đến địa bàn kiêm nhiệm khi có việc cần thiết do đó tôi nghĩ rằng bước tiếp theo để tăng cường quan hệ hơn nữa trên nhiều mặt là thiết lập sự hiện diện ngoại giao thường trực tại mỗi nước.

Tất nhiên việc mở đại sứ quán tại một nước là động thái có qua có lại, Costa Rica mong mở đại sứ quán tại Hà Nội và Việt Nam cũng nên mở đại sứ quán tại San Jose. Khi chúng ta tiếp tục tăng cường quan hệ thương mại và hợp tác trong nhiều lĩnh vực khác, thiết lập đại sứ quán sẽ là bước đi tự nhiên mà thôi.

Chính phủ hiện tại của Costa Rica sẽ được duy trì đến tháng 5-2026, nhưng chắc chắn mở đại sứ quán tại Hà Nội là vấn đề mà chính phủ tiếp theo sẽ xem xét kỹ lưỡng.

Cửa ngõ để vào Trung Mỹ

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, bà Đặng Thị Minh Phương - Lãnh sự danh dự Costa Rica tại TP.HCM, cho biết Việt Nam và Costa Rica có nhiều lĩnh vực hợp tác rất tiềm năng, có thể trao đổi, học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm lẫn nhau.

Ví dụ như nông nghiệp công nghệ cao, một lĩnh vực mà cả hai nước đều có thế mạnh. Trong đó, Costa Rica có nhiều sản phẩm cà phê và dứa chất lượng rất cao, đáp ứng tiêu chuẩn của nhiều thị trường khắt khe.

Ngoài ra, Costa Rica cũng được coi là mô hình toàn cầu về phát triển năng lượng tái tạo, với gần như 100% điện là từ các nguồn tái tạo. Trong quá trình hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm từ Costa Rica. Hai bên cũng có thể hợp tác để thu hút khách du lịch từ khu vực Trung Mỹ và Bắc Mỹ. Về thương mại, Việt Nam có thể tận dụng Hiệp định Thương mại tự do Trung Mỹ - Mỹ (CAFTA-DR) để tiếp cận thị trường Trung Mỹ thông qua Costa Rica.

Từ góc độ Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM, bà Phương cho biết hàng hóa Việt Nam ngày càng có sức hút với Costa Rica nói riêng và thị trường Trung Mỹ nói chung, trong đó hàng tiêu dùng, linh kiện, phụ tùng tăng trưởng từ 15 - 20%/năm.

Tuy nhiên, vẫn còn một số thách thức hiện nay như chi phí vận chuyển, thời gian giao hàng và các rào cản thương mại khác cần được giải quyết. Một số doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư vào Costa Rica để phục vụ thị trường khu vực, nhưng quy mô đầu tư vẫn chưa lớn.

Để thúc đẩy thương mại giữa hai nước, bà Phương đề xuất trong thời gian tới cần tăng cường kết nối giữa các doanh nghiệp hai nước thông qua các diễn đàn, hội chợ và các chuyến khảo sát trao đổi kinh nghiệm. Ngoài ra, cần có sự hợp tác chia sẻ dữ liệu vận chuyển hàng hóa, bảo đảm minh bạch, linh hoạt phối hợp xử lý từ cả hai bên khi có vấn đề phát sinh.

CPTPP - lựa chọn hấp dẫn giữa làn sóng bảo hộ

Giữa lo ngại về chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Philippines và UAE vừa nộp đơn xin gia nhập CPTPP, đánh dấu sức hút ngày càng tăng của khuôn khổ thương mại tự do này trong bối cảnh toàn cầu hóa đang bị đe dọa.