Và khi chúng ta tự gieo vào suy nghĩ của mình một niềm tin chênh chao như thế cũng là lúc ranh giới bảo vệ trẻ trước cơ man nào là tin giả, tin xấu, tin độc nhan nhản trên không gian mạng đang trở nên mong manh nhất!

Chuyện tưởng nhỏ mà không nhỏ

Năm học vừa rồi, chúng tôi dáo dác hỏi han nhau về một tấm ảnh của bạn nhỏ lớp 7 tạo dáng trong khung hình kém duyên. Bức ảnh con tự chụp gửi vào nhóm kín là những đứa bạn thân thiết có ai dè đâu lại lọt ra ngoài.

Vậy là nơi nơi xôn xao bàn tán, lao xao chia sẻ và chuyện cũng đến tai người lớn. Gia đình và giáo viên đã can thiệp, kịp thời ngăn ngừa hình ảnh bị phát tán rộng hơn. Đồng thời trò chuyện, khuyên nhủ và động viên, phân tích cho con hiểu, cảnh giác để biết cách bảo vệ mình trên không gian mạng.

May mắn là câu chuyện chưa bị đẩy đi xa hơn và không để lại hệ lụy đáng tiếc. Nhưng công bằng mà nói trong nhiều vụ việc âm ỉ diễn biến ngoài kia, không phải "lửa" vụ nào cũng có thể dập tắt được bằng sự cố gắng xoay xở giải quyết vấn đề như thế.

Lâu nay chúng ta thường lo lắng, bất an về nguy cơ mất an toàn trực tuyến liên quan đến việc chia sẻ tin xấu, bình luận gây tổn thương, khiêu khích khơi lên mâu thuẫn… Tuy vậy lỗ hổng trên không gian mạng còn có biểu hiện và diễn biến theo chiều hướng xấu xí hơn, tiêu cực hơn và có phần đáng lo hơn nhiều.

Hẳn chúng ta chưa quên tiếng chuông báo động về an toàn trực tuyến liên quan câu chuyện của bạn nữ sinh lớp 6 ở Đà Nẵng vào năm 2024. Bé gái này bị kẻ xấu dụ dỗ ghép ảnh khỏa thân rồi sau đó nhận được tin nhắn đe dọa, bị gửi các đường link yêu cầu đọc truyện đồi trụy và kể lại cho chúng nghe, nếu không làm theo, hình ảnh phản cảm của em sẽ bị tung lên mạng.

Chúng còn yêu cầu nữ sinh này gọi điện video rồi quay lại màn hình để ghép lại thành một đoạn chat sex. Quá hoảng sợ, đến lúc này cô bé mới báo lại với cha mẹ và gia đình em đã trình báo ngay cơ quan chức năng.

Cha mẹ có theo dõi "dấu chân số" của con?

Đã có những dấu hiệu ban đầu khả quan trong đánh giá và tìm giải pháp của các nước. Úc là quốc gia đầu tiên có luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội từ cuối năm 2025. 

Luật cấm của Úc đã phần nào tạo ra hiệu ứng domino toàn cầu buộc nhiều chính phủ, nhà giáo dục và phụ huynh phải nghiêm túc nhìn nhận tác động của không gian số đối với sự phát triển của trẻ em.

Câu hỏi đặt ra "Phải chăng chúng ta đã quá dễ dãi khi trao cho con trẻ một thế giới ảo rộng lớn nhưng thiếu hàng rào bảo vệ?". Và liệu rằng những người thân xung quanh có thể làm gì trong hoàn cảnh này để ngăn luồng khói độc ảnh hưởng trẻ em trước các thuật toán gây nghiện.

Lợi ích thiết thực từ mạng xã hội là điều không thể phủ nhận. Tuy nhiên không phải ai cũng sử dụng mạng xã hội một cách thông minh để biến không gian mạng trở thành công cụ hữu dụng. 

Mỗi ngày chúng tôi vẫn dõi theo những cô cậu học trò của mình và lo lắng vô cùng khi nhiều bạn nhỏ đang sa đà vào thú vui chưa lành mạnh, sa ngã vào trò tiêu cực cùng vô số lời bình luận khiếm nhã, chia sẻ thông tin giật gân, đu theo các trend độc lạ…

Lứa tuổi nào cũng không thể tự tin nói rằng mình đủ và có kỹ năng cần thiết để đứng vững trên mạng xã hội. Tuổi học sinh THCS với những biến đổi tâm sinh lý lại càng non nớt khả năng phân định tốt - xấu, biết phân biệt thật - giả trong mớ hỗn độn thông tin trên mạng. 

Chẳng lạ lùng gì khi bọn trẻ hào hứng chạy theo trào lưu này kia, hào hứng chia sẻ clip bạo lực, hả hê tung hô một vài hiện tượng mạng lệch chuẩn.

Trong các tiết dạy của mình, mỗi lúc minh họa một hình đẹp, câu chuyện tử tế để chứng minh một luận điểm nào đó, tôi bắt gặp ánh mắt tròn xoe ngơ ngác của học trò. Cố gắng lồng ghép vào các tiết dạy về mặt trái của thế giới ảo, tôi kiên nhẫn phân tích với trò về sự lọc lừa sau từng đường link, sự dối trá sau từng khung hình bị can thiệp với ý đồ xấu, sự đáng sợ từ những dòng bình luận thiếu thiện chí.

Con dao hai lưỡi của mạng khiến chúng ta dễ đứt gãy các mối quan hệ giao tiếp, hoang phí thời gian vô bổ, nhen nhóm nỗi cô đơn cùng những thương tổn tâm lý dai dẳng. Nhưng những nỗ lực của giáo viên vẫn chỉ như muối bỏ biển nếu như cha mẹ thiếu quan tâm, lơ là kiểm soát con trẻ trên không gian số.

Cha mẹ nên để mắt xem con đang theo dõi thần tượng nào, đang mê "đu" trend gì, vào trang web nào để học tập, kết bạn hay đăng tải hình ảnh có phù hợp quy chuẩn xã hội, bình luận với ngôn từ ra sao.

Thế giới đang dõi theo nước đi táo bạo của Úc và chờ đợi kết quả cuộc cách mạng cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Một vài nước khác cũng rục rịch lên tiếng về điều này. Có lẽ đến lúc Việt Nam cũng không thể đứng ngoài vòng ấy mà cần có hành động, vào cuộc ngay trước khi quá trễ.

Thực tế là chúng ta không thể chỉ biết chờ đợi động thái của các nhà cung cấp nền tảng công nghệ hay ngóng trông sự hoàn thiện quy định pháp luật để có thể xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh. 

Tạo tấm áo giáp an toàn trực tuyến cho trẻ, bảo vệ con khỏi vòng xoáy bủa vây của cái xấu, điều tiêu cực là cấp thiết! Và không ai khác mỗi phụ huynh phải tạo ra hàng rào bảo vệ trẻ bằng sự hiểu biết, nhiệt tâm và tỉnh táo.

Nói với trẻ về an toàn trực tuyến

TTO - Nhiều gia đình chủ trương không cho trẻ sớm tiếp cận với Internet và mạng xã hội cũng buộc phải thay đổi quan điểm và loay hoay với vấn đề bảo vệ con trên không gian mạng trong thời gian đại dịch COVID-19 diễn ra.