Đó là câu hỏi được nêu ra trong phiên thảo luận hội thảo "Nâng chất Robusta Việt từ gốc" chiều 24-7 dành cho các khách mời là cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia.

Doanh nghiệp không chỉ mua hạt cà phê

Là doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực cà phê, ông Đinh Hữu Vinh - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Golden Robusta - cho biết nông dân thường ưu tiên nơi trả giá tốt nhưng giá chưa phải yếu tố duy nhất.

Có người vẫn chọn đối tác quen vì được thanh toán ổn định, hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp thông tin và đồng hành từ đầu vụ. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng không chỉ mua một hạt cà phê ngon.

Ông Vinh cho rằng chất lượng cảm quan chỉ là một phần. Giá trị thương mại còn nằm ở phương pháp sơ chế, độ đồng đều, khả năng truy xuất nguồn gốc và mức độ đáp ứng yêu cầu về môi trường, lao động.

Giá trên sàn thế giới chỉ tạo mặt bằng tham chiếu. Mức doanh nghiệp thực trả vẫn được hình thành qua thỏa thuận và sự tin cậy giữa hai bên. Một mẫu cà phê ngon trong năm nay chưa đủ. Khách hàng cần doanh nghiệp giao được chất lượng tương tự vào năm sau, với khối lượng đủ lớn và hồ sơ rõ ràng.

Các nhà nhập khẩu, rang xay hiện còn muốn biết vùng trồng có liên quan đến mất rừng hay không, hóa chất được kiểm soát thế nào, điều kiện lao động ra sao.

Bởi vậy, một bao cà phê ngon nhưng bị trộn qua nhiều tầng thu mua, không xác định được xuất xứ, có thể mất cơ hội bước vào phân khúc cao hơn.

Ông Vinh cho hay Golden Robusta đang phát triển các vùng nguyên liệu có chứng nhận. Hiện khoảng 13.000 tấn cà phê đã được khách hàng chấp nhận vào thị trường châu Âu, doanh nghiệp dự kiến mở rộng thêm từ 10.000 đến 20.000 tấn.

Doanh nghiệp này đang tổ chức thu mua tại nhà dân hoặc nhà máy, trả thêm khoảng 300-1.000 đồng/kg với sản phẩm đáp ứng yêu cầu. "Sự gắn kết với bà con không phải một năm mà nhiều năm" - ông Vinh chia sẻ.

Giá trị nằm ở những khâu còn đi sau

Ông Nguyễn Thanh Lộc - Giám đốc sản xuất Bình Đông Farm có quy mô hơn 110ha, nhìn nhận từ phía người làm nguyên liệu rằng nông dân không thể kiểm soát giá thế giới nhưng có thể chủ động nước tưới, dinh dưỡng, thời điểm thu hái và phương pháp sơ chế. Vấn đề là chất lượng phải được duy trì qua nhiều vụ, thay vì chỉ xuất hiện ở một lô hàng đẹp.

Ông Nguyễn Thiện Chân, Chi cục phó Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, bổ sung rằng mã số vùng trồng và cơ sở dữ liệu sản xuất sẽ là nền tảng để doanh nghiệp biết nguyên liệu đến từ đâu, còn người mua có thể kiểm chứng chất lượng.

Từ góc độ tổ chức phát triển, ông Phạm Thành Nam, Quản lý dự án "Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam" của Tổ chức Phát triển Hà Lan, cho rằng Việt Nam có sản lượng và năng suất cao nhưng dấu ấn ở khâu tiêu dùng cuối vẫn hạn chế.

Cà phê Việt Nam hiện diện trong nhiều sản phẩm trên thế giới, song người uống tại các thị trường lớn chưa chắc nhận biết nguyên liệu đến từ Việt Nam.

Theo ông Nam, khoảng cách lớn nhất không nằm ở năng suất mà ở phần giá trị gia tăng sau thu hoạch. Việt Nam chưa tham gia đủ sâu vào chế biến, xây dựng thương hiệu, phân phối và tiếp cận người tiêu dùng.

Muốn đi xa hơn, doanh nghiệp, hợp tác xã và người trồng phải đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị, thường gọi là ESG.

Khái niệm này khi đưa xuống vườn lại là những việc rất cụ thể: ngày nào bón phân, dùng loại thuốc gì, cây giống từ đâu, lao động được thuê ra sao và chất thải được xử lý thế nào.

SNV đang hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã và nông dân đánh giá mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn này, củng cố liên kết và tiếp cận thị trường, nguồn vốn quốc tế.

Ra mắt dự án 'Khẳng định vị thế Robusta Việt': Nâng giá trị hạt cà phê từ gốc

Dự án "Khẳng định vị thế Robusta Việt" được khởi động với mục tiêu kết nối từ nông dân, doanh nghiệp đến cơ quan quản lý để thay đổi nghịch lý này.