Câu chuyện "quản hay cấm" đối với xích lô điện ở phường Nha Trang không chỉ là một lựa chọn trong quá trình ban hành quyết định hành chính đơn thuần, mà còn là phép thử đối với năng lực quản lý đô thị và tư duy pháp lý trong bối cảnh phát triển du lịch hiện nay.

Thận trọng với 'cấm tiệt' xích lô

Những bất cập đã được chỉ ra là có thật: xích lô điện bị "độ chế", hoạt động lộn xộn, tranh giành khách, thậm chí phát sinh một số hành vi phản cảm. Nhưng nếu từ đó đi đến giải pháp "cấm hẳn", thì cần hết sức thận trọng.

Trước hết, các luật chuyên ngành như Luật Giao thông đường bộ hay Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã trao thẩm quyền cho UBND các cấp trong việc tổ chức, phân luồng, thậm chí cấm một số loại xe tại những khu vực, thời điểm nhất định nhằm bảo đảm an toàn và trật tự công cộng.

Do đó, xét về mặt pháp lý, việc "cấm" không phải là không thể. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ có nên cấm hay không?

Ở góc độ chính sách an sinh xã hội và phát triển kinh tế du lịch, theo tôi, là không nên cấm. Việc loại bỏ hoàn toàn xích lô khỏi không gian du lịch Nha Trang sẽ đồng nghĩa với việc tự đánh mất một sản phẩm trải nghiệm vốn được nhiều du khách ưa chuộng.

Đáng chú ý, Nghị quyết 68-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quản lý: chuyển từ "quản lý" sang "phục vụ, kiến tạo phát triển", đồng thời nhấn mạnh việc xóa bỏ tư duy "không quản được thì cấm". Đây là định hướng chính sách rất rõ ràng, phù hợp với nền kinh tế thị trường và quyền tự do kinh doanh của người dân.

Chính quyền các cấp tại Khánh Hòa nên xem xét kỹ ý kiến của ông Phạm Minh Nhựt - chủ tịch Hiệp hội Du lịch Khánh Hòa - khi ông cho rằng xích lô là một sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần tạo nên hình ảnh thân thiện, gần gũi của du lịch Khánh Hòa. Tuy nhiên, với tình trạng loại xe này được gắn động cơ điện, hoạt động thiếu kiểm soát trong thời gian qua cho thấy tỉnh cần có giải pháp quản lý hiệu quả hơn.

Ông Nhựt đề xuất: "Tỉnh cần nghiên cứu hướng xã hội hóa hoạt động xích lô, nên giao cho một doanh nghiệp đủ năng lực tổ chức, vận hành theo mô hình chuyên nghiệp, đồng bộ từ phương tiện, lộ trình, giá dịch vụ đến đào tạo người lái. Nếu làm được điều này, xích lô không chỉ là phương tiện vận chuyển, mà sẽ trở thành một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh.

Cùng với đó, vai trò của Nghiệp đoàn xích lô cũng cần được điều chỉnh theo hướng giám sát hoạt động, thay vì trực tiếp vận hành, nhằm đảm bảo tính thống nhất và nâng cao chất lượng dịch vụ".

Nâng tầm quản lý là con đường bền vững

Quan trọng hơn, phía sau mỗi chiếc xích lô là sinh kế của không ít người lao động, những người đang mưu sinh bằng sức lao động giản đơn trong một đô thị du lịch.

Cần nhìn thẳng vào bản chất của vấn đề: Cái đáng bị loại bỏ không phải là xích lô, mà là xích lô biến tướng. Việc tự ý gắn động cơ điện, thay đổi kết cấu phương tiện, vi phạm quy định chở người, hay hành vi chèo kéo, "chặt chém" du khách… đều đã có quy định pháp luật để xử lý.

Vấn đề không nằm ở chỗ thiếu quy định, mà là việc thực thi chưa nghiêm, chưa đồng bộ và thiếu một cơ chế quản lý hiệu quả. Do đó, thay vì lựa chọn giải pháp dễ dàng nhất là "cấm", chính quyền cần hướng tới một mô hình quản lý bài bản hơn.

Trước hết, phải xử lý dứt điểm tình trạng xe tự chế, xe gắn động cơ trái phép - đây là ranh giới pháp lý rõ ràng.

Tiếp đó, cần quy hoạch lại phạm vi hoạt động, tránh tình trạng xích lô dàn hàng, chiếm dụng lòng đường ở các tuyến giao thông trọng điểm.

Quan trọng hơn, phải thiết lập cơ chế quản lý thống nhất: Đăng ký phương tiện, cấp thẻ hành nghề, niêm yết giá dịch vụ và có chế tài xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Một hướng đi đáng cân nhắc là xã hội hóa hoạt động xích lô theo mô hình doanh nghiệp vận hành chuyên nghiệp. Khi đó, xích lô không còn là hoạt động tự phát, mà trở thành một sản phẩm du lịch có tổ chức, có tiêu chuẩn và có trách nhiệm. Người chạy xích lô không chỉ là người chở khách, mà còn là "đại sứ du lịch", góp phần xây dựng hình ảnh thân thiện, văn minh cho thành phố.

Quản lý luôn khó hơn cấm. Nhưng một đô thị du lịch không thể lựa chọn cách "dọn dẹp" vấn đề bằng cách loại bỏ những gì chưa hoàn hảo. Xích lô, nếu được tổ chức lại đúng cách, hoàn toàn có thể trở thành một nét đẹp, thay vì là một "điểm trừ".

Vấn đề không phải là giữ hay bỏ, mà là quản lý như thế nào để giữ được cái hay và loại bỏ cái dở. Khánh Hòa đang đứng trước một lựa chọn: hoặc đơn giản hóa bằng lệnh cấm, hoặc nâng tầm quản lý để biến một loại hình lộn xộn thành sản phẩm du lịch đặc trưng. Rõ ràng, con đường thứ hai - dù khó hơn - nhưng mới là con đường bền vững.

Hà Nội đề xuất thí điểm xích lô điện phục vụ khách du lịch

Sở Xây dựng đã đề xuất UBND TP Hà Nội cho phép Tổng công ty Du lịch Hà Nội thí điểm vận hành xe xích lô điện trong thời gian 12 tháng để phục vụ nhu cầu của khách du lịch.